Bên Dòng Giang Thạch: Bản Kinh Cầu Cho Người Vô Danh

Bên Dòng Giang Thạch: Bản Kinh Cầu Cho Người Vô Danh

Tháng Bảy ở Quảng Trị, nắng như dội lửa xuống những rặng lào gai khô khốc. Gió Lào thổi rát mặt, mang theo cái vị mặn mòi của biển Cửa Việt trộn lẫn với mùi thuốc súng chưa kịp tan từ những trận pháo kích đêm qua. Trong cái không gian đặc quánh hơi nóng và cái chết ấy, Thành cổ Quảng Trị hiện lên như một đống gạch vụn khổng lồ, một nấm mồ lộ thiên nhưng lại chứa đựng những linh hồn bất tử.

Anh nằm đó, trong một hàm ếch vừa đủ che thân bên dưới chân tường thành phía Đông Bắc. Anh không có tên. Hay đúng hơn, cái tên của anh đã bị nhòe đi trên mảnh giấy báo công chưa kịp gửi, hoặc đã nằm lại đâu đó trong chiếc ví da cũ kỹ rơi mất giữa trận càn. Anh chỉ là "Cậu" – cách gọi thân thương mà tiểu đội trưởng vẫn dùng, hay là "Thằng út" theo cách gọi của mấy anh lính đồng hương Thái Bình.

Quảng Trị năm 1972 không có khái niệm thời gian theo kim đồng hồ. Thời gian được đo bằng những đợt pháo "bầy", bằng tiếng gầm rít của phản lực B-52, và bằng những khoảng lặng nghẹt thở giữa hai đợt tấn công của bộ binh địch. 81 ngày đêm, mỗi mét vuông đất ở đây đã phải hứng chịu hàng trăm quả đạn pháo. Đất đá bị nghiền nát thành bột, cây cối chỉ còn là những gốc củi cháy đen, nhưng con người thì vẫn bám trụ.

Anh nhìn ra khoảng sân Thành cổ. Những mảng tường gạch vồ dày cộm, dấu tích của triều đại nhà Nguyễn, nay vỡ vụn như những vết thương hở. Anh nhớ về quê nhà. Nhớ mùi mạ non xanh mướt bên bờ sông Trà Lý, nhớ dáng mẹ gầy liêu xiêu bên nồi bánh chưng đêm giáp Tết. Anh đi lính khi tuổi vừa tròn mười tám, cái tuổi mà tình yêu mới chỉ dừng lại ở những lá thư tay viết vội, chưa kịp gửi cho cô bạn cùng lớp có lúm đồng tiền duyên dáng.

"Này, còn nước không?" – Tiếng người đồng đội bên cạnh cắt ngang dòng suy tưởng của anh. Anh lắc lắc chiếc bình tông. Chỉ còn vài giọt cặn, đục ngầu và nóng hổi. Họ chia nhau cái vị kim loại nồng nặc ấy như chia nhau hơi thở. Ở đây, nước quý hơn máu. Để có được vài lít nước từ dòng sông Thạch Hãn, biết bao chiến sĩ đã phải nằm lại dưới lòng sông, máu của họ hòa tan vào dòng nước, chảy xuôi về phía biển.

Trận chiến bắt đầu vào lúc 2 giờ chiều. Pháo địch từ ngoài khơi và các căn cứ xung quanh dội xuống như muốn xới tung cả vùng đất này lên một lần nữa. Anh siết chặt cây AK trong tay, những ngón tay gầy guộc nhưng rắn chắc bám vào báng súng. Khói đạn mù mịt khiến tầm nhìn thu hẹp lại chỉ còn vài mét. Trong cái hỗn độn của âm thanh và ánh sáng chết chóc ấy, anh thấy bóng những chiếc xe tăng M48 lù lù tiến tới, theo sau là đám bộ binh ngụy vừa bắn vừa la hét.

"Bắn!" – Tiếng hô của tiểu đội trưởng vang lên lạc đi giữa tiếng nổ. Anh bóp cò. Từng loạt đạn đanh gọn vang lên. Anh không thấy sợ hãi. Nỗi sợ đã bị thiêu rụi từ những ngày đầu tiên đặt chân vào "Cửa tử" này. Trong đầu anh lúc đó chỉ còn một ý nghĩ duy nhất: Phải giữ được thành. Thành cổ không chỉ là một pháo đài quân sự, nó là danh dự, là biểu tượng của ý chí miền Bắc gửi gắm vào khúc ruột miền Trung này.

Một quả lựu đạn nổ tung ngay cạnh hầm. Anh bị hất văng ra sau, tai lùng bùng, máu từ trán chảy xuống cay xè mắt. Trong cơn choáng váng, anh thấy một bóng người lao tới. Là một người lính địch. Anh không kịp suy nghĩ, vớ lấy chiếc xẻng bộ binh bên cạnh lao vào cuộc giáp lá cà sinh tử. Hai thân hình vật lộn giữa bùn đất và gạch vụn. Trong khoảnh khắc đối mặt, anh nhìn thấy sự sợ hãi tột cùng trong mắt đối phương – một chàng trai có lẽ cũng trạc tuổi anh, cũng có một người mẹ đang đợi ở nhà. Nhưng chiến tranh không có chỗ cho sự do dự. Anh nhấn mạnh lưỡi xẻng...

Khi tiếng súng tạm ngớt, hoàng hôn buông xuống Thành cổ một màu đỏ rực như máu. Anh ngồi tựa lưng vào mảng tường đổ, thở dốc. Bàn tay anh run rẩy lôi từ túi áo ngực ra một mảnh giấy nhỏ đã ướt đẫm mồ hôi và máu. Đó là bài thơ anh viết dở đêm qua, trong ánh chớp của pháo sáng:

"Cỏ non Thành cổ, một màu xanh non tơ Nào có ai ngờ, nơi đây máu đổ..."

Anh chưa kịp viết hết. Một đợt pháo kích bất ngờ dội tới. Đó là loại pháo tầm xa từ phía bên kia sông đổ về. Một quầng lửa trùm lên vị trí của anh.

Sáng hôm sau, khi những người đồng đội tìm thấy anh, anh đã hòa mình vào đất đá Quảng Trị. Không có thẻ bài, không có giấy tờ tùy thân còn nguyên vẹn. Anh nằm đó, thanh thản như đang ngủ, tay vẫn còn chạm vào mảnh giấy có bài thơ viết dở.

Anh trở thành một người lính vô danh.

Nhưng, có thực sự là vô danh không? Khi mà mỗi nắm đất ở Quảng Trị hôm nay, khi ta bốc lên, đều thấy có một phần xương máu của anh và những người đồng đội? Khi mà dòng sông Thạch Hãn mỗi độ tháng Bảy về lại đỏ rực hoa đăng của những người trẻ hôm nay tìm về nguồn cội?

Cuộc chiến 81 ngày đêm kết thúc. Thành cổ Quảng Trị trở thành một đài tưởng niệm khổng lồ. Người ta xây dựng những nghĩa trang liệt sĩ rộng lớn, nơi có hàng ngàn ngôi mộ ghi dòng chữ "Liệt sĩ chưa biết tên". Anh nằm trong số đó. Anh không có tên trên bia đá, nhưng anh có tên trong hơi thở của hòa bình, trong màu xanh của cỏ non đang phủ trùm lên những hố bom năm cũ.

Lịch sử đôi khi được viết bằng những đại lộ huy hoàng, bằng những tên tuổi của các vị tướng lĩnh tài ba. Nhưng lịch sử cũng được viết bằng những dòng chữ khiêm nhường của những người lính vô danh – những người đã hiến dâng cả tuổi thanh xuân đẹp nhất của mình cho một lý tưởng đơn sơ: Tổ quốc.

Anh nằm lại đó, dưới chân tường thành, trong lòng đất mẹ. Anh không cần người đời nhớ mặt gọi tên, anh chỉ cần mảnh đất này mãi mãi xanh tươi, không còn tiếng bom gầm đạn rú. Anh là ngọn lửa đã cháy hết mình trong đêm đông giá rét của dân tộc, để góp phần nhóm lên ánh bình minh của ngày thống nhất.

Hôm nay, đứng trước Thành cổ, giữa không gian tĩnh mịch và tôn nghiêm, ta như nghe thấy tiếng thì thầm của đất đá. Đó không phải tiếng khóc than, mà là tiếng hát của những linh hồn bất tử. Những người lính vô danh như anh đã hóa thân vào mây trắng, vào cỏ xanh, vào dòng nước Thạch Hãn mênh mang.

"Đò xuôi Thạch Hãn xin chèo nhẹ Đáy sông còn đó bạn tôi nằm Có tuổi đôi mươi thành sóng nước Vỗ yên bờ bãi mãi ngàn năm..."

Câu thơ ấy không dành riêng cho một ai, nó dành cho anh – người lính vô danh đã giữ lửa cho Thành cổ bằng chính máu xương mình. Anh đã đi vào lịch sử không phải bằng những huân chương rạng rỡ, mà bằng một sự im lặng vĩ đại, sự im lặng của một người con đã làm tròn bổn phận với đất nước.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng ngọn lửa từ Thành cổ năm ấy vẫn mãi cháy. Nó cháy trong ký ức của những người cựu chiến binh tóc đã bạc phơ, cháy trong sách giáo khoa của những em thơ, và cháy trong lòng mỗi người Việt Nam khi nhớ về một thời hoa lửa. Anh – người lính vô danh – chính là người giữ lửa, một ngọn lửa không bao giờ tắt trên mảnh đất Quảng Trị kiên cường