BÊN DÒNG SÔNG, NGƯỜI MẸ VẪN ĐỢI

Nguyễn Thị Sen sinh năm 1935 ở Diễn Lâm. Năm cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào thời kỳ ác liệt, bà đã là một người phụ nữ có gia đình và hai con nhỏ. Chồng đi bộ đội, con trai lớn cũng dần đến tuổi nhập ngũ. Trong căn nhà chỉ còn bà, cô con gái út và mẹ chồng già yếu.

Buổi sáng của bà bắt đầu từ khi trời còn tối. Bà nhóm bếp, nấu cơm, chuẩn bị thức ăn rồi ra đồng. Làm ruộng xong lại về chăm con, chăm mẹ già. Có thời điểm địa phương huy động nhân lực phục vụ chiến đấu, bà cũng tham gia những công việc phù hợp. Người phụ nữ hậu phương thời chiến có một cuộc sống rất đặc biệt: vừa là người lao động, vừa là người chăm sóc gia đình, vừa là người gánh phần việc mà những người đàn ông đi chiến đấu để lại.

Nhiều khi bà cảm thấy mình mệt đến mức không muốn đứng dậy. Nhưng nhìn hai đứa con, bà lại tiếp tục.

Một lần, tin từ đơn vị gửi về cho biết chồng bà đang làm nhiệm vụ ở xa. Không có nhiều thông tin. Chỉ biết ông vẫn khỏe. Bà cầm lá thư đọc đi đọc lại. Rồi gấp lại.

Từ ngày chồng đi, bà không còn ngủ sâu.

Đêm nào có tiếng động ngoài đường cũng tỉnh.

Có người hỏi: “Chị chờ gì?”

Bà đáp: “Chờ thư.”

Câu trả lời rất đơn giản. Nhưng với những người có người thân ở chiến trường, “chờ thư” là một phần của đời sống.

Một tháng có tin, người ta mừng.

Hai tháng không tin, người ta lo.

Ba tháng vẫn không có tin, người ta lại tự tìm lý do để hy vọng.

“Chắc đơn vị chuyển đi.”

“Chắc thư thất lạc.”

“Chắc đường giao thông khó.”

Người ở nhà phải tự nói với mình như vậy.

Bởi nếu nghĩ đến điều xấu nhất, họ không thể sống tiếp.

Nguyễn Thị Sen cũng sống như thế.

Bà không chỉ chờ chồng. Đến năm người con trai lớn đủ tuổi, anh cũng lên đường.

Căn nhà càng vắng.

Bà có lúc đứng bên bờ ruộng, nhìn về phía đường lớn. Những đoàn người đi qua, có những chàng trai đeo ba lô. Bà thường nhìn thật lâu, mong tìm thấy bóng con mình.

Nhưng chẳng bao giờ thấy.

Đó là một kiểu chờ không có điểm kết thúc.

Người mẹ ở hậu phương không biết ngày nào con sẽ về.

Có khi biết ngày chiến tranh kết thúc nhưng vẫn chưa biết con còn sống hay đã hy sinh.

Và ngay cả khi có tin hy sinh, nỗi chờ cũng chưa hoàn toàn kết thúc.

Nó chuyển thành nỗi nhớ.

Một nỗi nhớ không còn hy vọng đoàn tụ nhưng vẫn có thể kéo dài cả đời.

Câu chuyện của bà Sen là hư cấu, nhưng hoàn cảnh ấy phản ánh một sự thật lớn của Diễn Lâm. Theo tư liệu địa phương, trong những cuộc kháng chiến, hàng nghìn người Diễn Lâm tham gia chiến đấu và phục vụ chiến đấu; địa phương có 125 liệt sĩ và nhiều thương binh, người có công. (dbndnghean.vn)

Đằng sau 125 liệt sĩ là 125 gia đình.

Đằng sau mỗi gia đình là một người mẹ.

Có người mẹ chờ một năm.

Có người chờ nhiều năm.

Có người chờ cho đến cuối đời.

Trong số những người ấy, không phải ai cũng có tên trong sách.

Nhiều người chỉ được nhớ trong gia đình.

Mẹ Sen là một hình ảnh như thế.

Một ngày cuối năm, bà nhận được tin con trai sẽ được nghỉ phép về.

Bà lập tức ra chợ mua cá.

Cả buổi chiều bà làm cơm.

Cô con gái nhỏ hỏi:

“Anh về thật hả mẹ?”

Bà bảo:

“Ừ.”

Tối hôm ấy, nhà có tiếng cười.

Con trai bà về.

Bộ quân phục đã bạc màu.

Mẹ nhìn con mãi.

“Gầy quá.”

“Con khỏe mà mẹ.”

“Khỏe sao được, nhìn gầy thế kia.”

Đó là những lời rất bình thường.

Nhưng có lẽ đó chính là khoảnh khắc người mẹ mong nhất trong chiến tranh: được nhìn thấy con bằng mắt mình, được chạm vào vai con, được tự tay gắp cho con một miếng cá.

Chuyến phép trôi qua rất nhanh.

Lại đến ngày con phải đi.

Lần này, mẹ không khóc.

Bà dặn:

“Đi cẩn thận.”

Con nói:

“Con biết rồi.”

Bà đứng bên cổng nhìn theo.

Bóng người khuất dần.

Căn nhà lại im.

Đó là điều mà rất nhiều bà mẹ thời chiến phải trải qua nhiều lần.

Đón con.

Rồi tiễn con.

Và lại chờ.

Cuộc chiến kết thúc.

Người con của bà Sen trở về.

Nhưng câu chuyện của bà không dừng ở đó. Những năm sau hòa bình, bà vẫn luôn giữ thói quen nhìn về phía đường khi có người mặc quân phục đi qua. Có lẽ ký ức đã thành một phản xạ.

Người từng chờ con trong chiến tranh sẽ không bao giờ hoàn toàn quên cảm giác ấy.

Ngày nay, ở Hùng Châu, người trẻ có thể gọi điện cho cha mẹ chỉ trong vài giây. Có thể nhắn một câu “Con về muộn” rồi tắt máy. Có thể đi xa hàng trăm cây số mà gia đình vẫn biết mình đang ở đâu.

Nhưng có một thế hệ đã không có điều ấy.

Họ chỉ có thư.

Hoặc không có gì.

Vì thế, câu chuyện về người mẹ hậu phương không cần phải thật bi tráng.

Chỉ cần kể về một buổi sáng bà dậy sớm.

Một bữa cơm.

Một lá thư.

Một lần đứng trước cổng.

Và một cuộc chờ.

Những điều ấy đủ để hiểu chiến tranh đã đi vào từng căn nhà như thế nào.

Bà Sen là nhân vật hư cấu.

Nhưng người mẹ mà bà đại diện thì có thật trong rất nhiều gia đình Việt Nam.

Họ không có quân hàm.

Không có đơn vị.

Không có chiến công.

Nhưng họ đã giữ hậu phương đứng vững.

Bởi khi một người lính ra trận, phải có một người ở nhà giữ lấy mái nhà.

Giữ ruộng.

Giữ con.

Giữ niềm tin.

Và giữ chỗ cho người trở về.

Đó cũng là một phần của “Thời Hoa Lửa”.