BÊN DÒNG THẠCH HÃN KÝ ỨC: 81 NGÀY ĐÊM VƯỢT MƯA BOM BẢO VỆ THÀNH CỔ

Dòng Thạch Hãn – ký ức về chuyến đò qua sông của những người con đất Việt

Những ngày cuối tháng Mười, dải đất Quảng Trị lại chìm vào mùa mưa dầm vội vã. Những trận mưa ào ạt trút xuống làm ruộng đồng ngập chìm trong biển nước, gọi dòng Thạch Hãn cuồn cuộn dâng cao, đỏ đục xói mòn và chảy xiết. Giữa không gian cuồng nát của thiên nhiên ấy, nữ du kích Nguyễn Thị Thu (nay đã 71 tuổi, ngụ tại xã Triệu Phong, Quảng Trị) lại bàng hoàng sống lại những ký ức dữ dội của hơn nửa thế kỷ trước. Ngày ấy, bầu trời không chỉ trút xuống những giọt mưa rừng mà còn gầm rú trút hàng vạn mưa bom đạn xối; dưới mặt đất, máu, mồ hôi và nước mắt của bao chiến sĩ đã hòa quyện vào từng tấc đất Thành cổ anh hùng.

   Vào mùa hè đỏ lửa năm 1972, cô gái Nguyễn Thị Thu bước vào tuổi 17 tràn đầy sức sống. Giữa tuổi trăng tròn, vương vấn mối tình gá nghĩa cùng người bạn đời đồng canh Nguyễn Câu – người con trai của ông Nguyễn Con, lão ngư dân bao đời cào hến trên dòng Thạch Hãn. Mới chỉ dừng lại ở lễ dạm ngõ đơn sơ, chưa kịp trọn vẹn một đám cưới sum vầy thì khói lửa chiến tranh đã bùng cháy. Ông Câu theo tiếng gọi miền Nam lên đường chiến đấu, còn bà Thu ở lại cùng người bố chồng tương lai, nguyện đem sức trẻ phục vụ cách mạng. Nhờ có con đò cào hến làm phương tiện, hai cha con đã trở thành chiếc cầu nối đưa bao chiến sĩ vượt dòng nước xiết tiếp cận Thành cổ.

   Bà Thu bồi hồi nhớ lại: “Lúc đó cả hai chúng tôi chưa tổ chức đám cưới, chỉ mới thăm hỏi nhưng cũng đã coi nhau như vợ chồng. Tôi tham gia lực lượng du kích địa phương, cùng bố chồng ở lại để phục vụ cách mạng, may thay hồi đó có chiếc đò làm phương tiện để đưa các chiến sĩ vượt sông, tiếp cận được thành cổ.”

Dù thời gian cùng di chứng bom đạn nghiệt sã làm trí nhớ bà giờ đây khi nhớ khi quên, nhưng có những vết dấu ký ức mãi mãi khắc sâu vào tâm khảm. Đó là tiếng gọi mẹ xé lòng của những người lính bị thương, tiếng rên la thất thanh giữa đêm tối, và những chuyến đò mịt mùng mà bà biết rõ: người đi thì vô vàn, nhưng ngày trở về lại quá đỗi hiếm hoi.

   “Kể từ khi chiến dịch bắt đầu, con đò của tôi đưa hàng ngàn chiến sĩ qua sông. Họ còn trẻ lắm, 18 - 20 tuổi. Đa phần là sinh viên các trường đại học ngoài Hà Nội mới gác bút cầm súng. Điều day dứt nhất là tôi đưa họ đi… nhưng chẳng mấy ai trở lại”, bà Thu nghẹn ngào trong dòng lệ.

Cuộc hội ngộ đầy nhớ thương sau mấy thập kỷ

   Để giữ vững từng tấc đất Thành cổ Quảng Trị, hàng vạn người học trò, sinh viên đã tạm gác lại trang sách dang dở, khoác lên mình màu áo lính. Sau vài tháng huấn luyện cấp tốc, họ lập tức chi viện cho chiến trường miền Nam. Đặt chân đến Quảng Trị, các lực lượng được chia thành nhiều mũi nhọn tiến bước. Và con đò nhỏ của cha con bà Thu chính là "huyết mạch" sinh tồn giúp họ vượt sóng Thạch Hãn.

   Bà Thu kể lại, ban ngày địch bắn phá cuồng loạn, máy bay quần thảo trút bom liên hồi. Bởi thế, hầu hết các chuyến đò đều phải âm thầm rẽ sóng trong màn đêm đen như mực. Chỉ những khoảnh khắc ánh lửa bom đạn lóe lên bất chợt, người đưa đò và người lính mới kịp soi rát mặt nhau trong gang tấc.

   Thời điểm ấy, ở khu vực cận kề Thành cổ, duy nhất chỉ có bà Thu cùng ông Con lặng lẽ làm nhiệm vụ chở khách sang sông kiêm luôn vai trò dẫn đường tiếp cận trận địa. Mỗi ngày, chiếc đò duy nhất ấy mẫn cán thực hiện khoảng 10 chuyến, mỗi chuyến cõng không quá 10 chiến sĩ, số còn lại phải dũng cảm tự mình bơi qua dòng nước chảy xiết.

   “Có chiến sĩ bị thương nặng lắm, được tôi đưa về vừa đến bờ, chưa kịp chuyển đến trạm quân y thì đã hy sinh. Trước khi hy sinh, họ đau đớn gào thét gọi mẹ ơi, tôi xót xa vô cùng. Tuổi này, do di chứng bom đạn, tôi không nhớ rõ nhiều nhưng nhớ là trong hàng vạn chiến sĩ được tôi chở qua sông, sau này chỉ có 2 người còn sống được tôi chở về”, bà nghẹn ngào xúc động.

   Chiến tranh tàn khốc chẳng kịp để bà ghi nhớ mặt hay thuộc tên hai người lính may mắn ấy. Nhưng rồi 46 năm sau, một cụ ông tóc bạc phơ đã vượt hàng trăm cây số từ miền Bắc tìm về Quảng Trị để gặp lại cô du kích đưa đò năm nào. Đó là ông Phạm Hùng, cựu chiến sĩ Thành cổ hiện sống tại Thái Nguyên.

   Bà Thu xúc động kể: “Đó là ông Phạm Hùng, cựu chiến sĩ thành cổ hiện đang sống tại Thái Nguyên. Gặp lại người chiến sĩ trẻ năm nào giờ tóc đã bạc phơ, tôi vui lắm nhưng cũng nghẹn ngào… bởi số được như ông Hùng ít quá.” Được biết, vào năm 2018, qua một chương trình truyền hình về người đưa đò trên sông Thạch Hãn, những thước phim đã đánh thức trong ông Hùng hình ảnh về lão ngư vóc dáng gầy gò cùng cô du kích gương mặt tròn bầu bĩnh. Từ đó, ông đã quyết tâm tìm lại ân nhân năm xưa.

(Ảnh bà Thu cùng bức ảnh đi cùng năm tháng - Ảnh sưu tầm)

Nụ cười sáng mãi bên dòng Thạch Hãn

   Tại Bảo tàng Thành cổ Quảng Trị, giữa vô vàn kỷ vật chiến trường như chiếc mũ rách nát hay khẩu súng hoen gỉ, có một tấm ảnh đặc biệt lưu giữ nụ cười rạng rỡ của cụ ông lái đò, bên cạnh là nữ du kích ôm súng và gần 10 chiến sĩ trẻ cũng đang mỉm cười tươi tắn. Tác phẩm mang tên "Cha con lão ngư dân Triệu Phong chở bộ đội và vũ khí tiếp sức Thành cổ" do nhiếp ảnh gia Đoàn Công Tính ghi lại vào năm 1972. Hai nhân vật chính trong ảnh không ai khác chính là cụ Nguyễn Con và bà Nguyễn Thị Thu.

   Ông Nguyễn Câu bồi hồi nhớ lại mốc thời gian năm 2007, khi nhận được cuộc điện thoại gặng hỏi tỉ mỉ về người cha và người vợ của mình. Khi biết chính xác đây là gia đình chèo đò huyền thoại trên sông Thạch Hãn năm ấy, người ở đầu dây bên kia đã vô cùng vui mừng và hẹn ngày vào thăm. Người liên lạc ấy chính là nhiếp ảnh gia Đoàn Công Tính – người đã cất công tìm kiếm nhân vật trong bức ảnh của mình suốt hàng chục năm trời.

   Gặp lại vợ chồng bà Thu, ông Tính trao tặng lại tấm ảnh quý giá được chụp từ 35 năm trước, rồi cùng ông Câu ra viếng mộ cụ Nguyễn Con. Ông Câu nghẹn ngào: “Nhận bức ảnh tôi nghẹn ngào lắm, tôi cảm ơn ông Tính khi ông là người duy nhất chụp và giữ lại bức ảnh của bố tôi. Bố tôi mất đã lâu, nhưng chẳng có một bức ảnh nào, tôi nhớ gương mặt, nụ cười của ông và thật may mắn khi được ông Tính trao tặng bức ảnh quý giá này.”

    Sau 81 ngày đêm lịch sử khép lại, cụ Nguyễn Con lại trở về cuộc sống đời thường đơn sơ, miệt mài với nghề cào hến trên sông Thạch Hãn cho đến lúc nhắm mắt xuôi tay. Hòa bình trở lại, đất nước trọn niềm vui, ông Câu và bà Thu mới chính thức làm đám cưới rồi lần lượt đón 4 người con chào đời.

  Giờ đây, khi đã bước qua tuổi 70, hai vợ chồng già sống an yên, hạnh phúc trong ngôi nhà nhỏ ven bờ Thạch Hãn. Cứ mỗi dịp đặc biệt, ông Câu lại ra thăm mộ người bố anh hùng, còn bà Thu lại ghé Thành cổ, thắp nén hương tri ân những người lính trẻ năm xưa từng qua chuyến đò của mình.

   Bà Thu nghẹn ngào nhắn nhủ các thế hệ sau: “Các cháu, các con cứ nghe đấy, thấy đấy mà nhớ. Nhờ sự hy sinh của các anh nên mới có hòa bình hôm nay.”