BÊN DÒNG THẠCH HÃN – LỜI HỨA CỦA NGƯỜI LÍNH THÀNH CỔ

BÊN DÒNG THẠCH HÃN – LỜI HỨA CỦA NGƯỜI LÍNH THÀNH CỔ

          Có những vùng đất ta chỉ cần đặt chân đến một lần đã thấy lòng mình lắng lại. Có những dòng sông nhìn qua tưởng bình yên, nhưng dưới làn nước ấy là ký ức không thể nào quên của một thời máu lửa. Với tôi, Quảng Trị là một vùng đất như thế.

          Trong chuyến hành trình về nguồn của tuổi trẻ, tôi có dịp đến thăm Thành cổ Quảng Trị và đứng bên dòng Thạch Hãn. Nắng trải nhẹ trên những thảm cỏ xanh. Dòng sông vẫn lặng lẽ trôi, mang vẻ bình yên của một miền quê đã hồi sinh sau chiến tranh.

          Tôi nhìn những hàng cây, những bức tường thành còn lưu dấu thời gian và tự hỏi: hơn nửa thế kỷ trước, nơi đây đã chứng kiến những gì? Những người lính từng chiến đấu giữa mưa bom bão đạn đã trải qua những giờ phút như thế nào? Và những người may mắn trở về đã mang theo ký ức gì suốt phần đời còn lại?

          Những câu hỏi ấy đưa tôi đến với câu chuyện về cựu chiến binh Nguyễn Thanh Bình, một người lính từng trực tiếp tham gia cuộc chiến đấu bảo vệ Thành cổ Quảng Trị năm 1972, rồi dành hơn bốn thập kỷ tiếp tục hành trình tìm kiếm đồng đội.

          1. Người lính trẻ giữa mùa hè đỏ lửa

          Theo các bài viết của Thông tấn xã Việt Nam và Báo Quảng Trị đăng tháng 7 năm 2026, cựu chiến binh Nguyễn Thanh Bình sinh năm 1954, hiện sinh sống tại phường Quảng Trị, tỉnh Quảng Trị. Con chưa tìm thấy nguồn đáng tin cậy xác nhận quê quán gốc của ông, vì vậy bài viết không suy diễn nơi cư trú thành nơi sinh hay quê quán.

          Khi còn rất trẻ, ông đã gắn bó với cách mạng. Theo Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV), từ năm 11 tuổi, ông Bình đã làm giao liên, dẫn đường cho bộ đội. Sau đó, ông được đưa ra miền Bắc học tập. Năm 1971, khi đang học dở, ông làm đơn xin trở về miền Nam chiến đấu.

          Giữa lúc tuổi đời còn chưa tròn đôi mươi, chàng trai Nguyễn Thanh Bình đã lựa chọn rời xa con đường học tập để trở lại chiến trường. Đó là một quyết định lớn của một người trẻ trong hoàn cảnh đất nước còn chia cắt, khi tiếng gọi của Tổ quốc thôi thúc biết bao thanh niên lên đường.

          Năm 1972, ông được biên chế vào Tiểu đoàn 8, Tỉnh đội Quảng Trị, thường gọi là K8, làm nhiệm vụ trinh sát. Công việc của người lính trinh sát đòi hỏi sự gan dạ, cẩn trọng và khả năng nắm bắt tình hình chiến trường. Mỗi lần thực hiện nhiệm vụ, họ phải đối diện với những hiểm nguy mà người ở hậu phương khó có thể hình dung đầy đủ.

          Mùa hè năm ấy, Quảng Trị trở thành chiến trường vô cùng khốc liệt. Từ ngày 28 tháng 6 đến ngày 16 tháng 9 năm 1972, cuộc chiến đấu bảo vệ Thành cổ kéo dài suốt 81 ngày đêm. Bom đạn dồn dập trút xuống thị xã; những công trình bị phá hủy, những trận địa liên tục bị cày xới. Nhiều chiến sĩ đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ.

          Ông Nguyễn Thanh Bình trực tiếp tham gia cuộc chiến đấu ấy. Là người lính trinh sát, ông có điều kiện ghi nhớ những trận địa, tuyến chiến hào, vị trí đóng quân và nơi đồng đội đã ngã xuống. Những điều đó về sau trở thành một phần ký ức đặc biệt quan trọng trong hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ của ông.

          Tôi nghĩ đến người lính trẻ năm nào, giữa chiến trường khốc liệt, có lẽ cũng từng mong một ngày đất nước yên bình để trở về cuộc sống bình thường. Nhưng trong 81 ngày đêm ấy, điều quan trọng nhất đối với người lính không chỉ là hoàn thành nhiệm vụ của mình, mà còn là sát cánh bên đồng đội, cùng nhau vượt qua những thời khắc sinh tử.

          Theo bài viết về ông Nguyễn Thanh Bình do Thông tấn xã Việt Nam đăng ngày 23 tháng 7 năm 2026, ông từng kể lại sự hy sinh khốc liệt của đồng đội trong những ngày bảo vệ Thành cổ. Có người hôm trước còn ngồi trò chuyện, hôm sau đã nằm lại chiến trường; có những hài cốt phải chôn cất nhiều lần vì bom đạn liên tục cày xới mặt đất.

          Đọc những dòng hồi ức ấy, tôi hiểu rằng chiến tranh không chỉ cướp đi sinh mạng con người trong một khoảnh khắc. Nó còn để lại những mất mát dai dẳng, những cuộc chia ly không lời từ biệt và những gia đình phải chờ đợi người thân qua nhiều năm tháng.

          Trong chiến tranh, có những người lính không thể trở về. Có những người may mắn sống sót nhưng mang theo ký ức về đồng đội suốt cả cuộc đời.

          Nguyễn Thanh Bình là một trong những người như thế.

          2. Lời hứa không bị thời gian vùi lấp

          Điều khiến tôi xúc động nhất về cựu chiến binh Nguyễn Thanh Bình không chỉ là việc ông từng chiến đấu trong 81 ngày đêm ở Thành cổ, mà còn là những gì ông đã làm sau khi chiến tranh kết thúc.

          Năm 1980, theo thông tin VOV đăng tải, ông chuyển ngành, công tác tại Công ty Thương nghiệp huyện Triệu Hải trước đây. Cuộc sống sau chiến tranh mở ra một chặng đường mới, nhưng ký ức về những người đồng đội đã nằm lại trên chiến trường vẫn không rời khỏi ông.

          Nhiều năm sau, ông bắt đầu dành thời gian và công sức tìm kiếm thông tin về liệt sĩ, kết nối với thân nhân các gia đình có người hy sinh và hỗ trợ việc tìm kiếm, quy tập hài cốt đồng đội.

          Theo bài viết Người cựu binh hơn 40 năm đi tìm đồng đội bằng ký ức và trái tim của Thông tấn xã Việt Nam, đăng ngày 23 tháng 7 năm 2026, ông Nguyễn Thanh Bình đã cung cấp và kết nối thông tin cho gần 2.500 liệt sĩ, trực tiếp tham gia tìm kiếm, quy tập hơn 100 hài cốt liệt sĩ. Trong số đó, có 40 liệt sĩ được xác định danh tính và bàn giao cho gia đình đưa về an nghỉ tại quê hương.

          Những con số ấy khiến tôi lặng người.

          Gần 2.500 liệt sĩ là gần 2.500 hồ sơ, những cái tên, những đơn vị chiến đấu, những ngày hy sinh và những gia đình vẫn đau đáu tìm kiếm người thân. Hơn 100 hài cốt được hỗ trợ tìm kiếm, quy tập là hơn 100 cơ hội để những người đã khuất được trở về với đất mẹ quê hương, để gia đình có nơi hương khói và tưởng nhớ.

          Đằng sau mỗi thông tin mà ông thu thập được có thể là một người mẹ đã già, một người con chưa từng biết mặt cha, một người em vẫn mong tìm được anh trai hay một gia đình đã chờ đợi tin tức suốt hàng chục năm.

          Ngôi nhà của ông ở phường Quảng Trị trở thành nơi nhiều thân nhân liệt sĩ tìm đến, mang theo những tấm ảnh cũ, những lá thư đã úa màu hoặc những thông tin ít ỏi về người thân. Họ đến với hy vọng mong manh rằng một chi tiết nhỏ có thể giúp tìm ra nơi người thân đã hy sinh.

          Và ông Bình kiên nhẫn lắng nghe, ghi chép, đối chiếu những dữ liệu mình có. Ông sử dụng ký ức của người lính từng chiến đấu ở Thành cổ, kết hợp với những thông tin được thu thập qua nhiều năm, để hỗ trợ hành trình tìm kiếm đồng đội.

          Tôi không thể biết hết những khó khăn mà ông đã trải qua trong từng chuyến đi. Nhưng tôi hình dung được rằng, mỗi lần tìm được một thông tin có giá trị, mỗi lần một gia đình nhận được tin về người thân, hành trình ấy lại có thêm một niềm an ủi.

          Có lẽ, với ông Nguyễn Thanh Bình, những người đồng đội đã hy sinh chưa bao giờ thực sự rời xa. Họ vẫn hiện diện trong ký ức, trong những trang hồ sơ được gìn giữ cẩn thận và trong từng chuyến đi tìm kiếm không ngừng nghỉ.

          Chiến tranh đã kết thúc, nhưng tình đồng đội vẫn tiếp tục được gìn giữ bằng những việc làm cụ thể.

          3. Dòng Thạch Hãn và những tuổi hai mươi còn mãi

          Rời khỏi câu chuyện về ông Nguyễn Thanh Bình, tôi trở lại với dòng Thạch Hãn trước mặt.

          Dòng sông từng là tuyến đường tiếp viện quan trọng trong những ngày chiến đấu bảo vệ Thành cổ. Những chuyến vượt sông diễn ra giữa hiểm nguy, khi bom đạn có thể ập xuống bất cứ lúc nào. Nhiều người lính đã vượt qua dòng nước để vào trận địa, nhưng không còn cơ hội trở về với gia đình.

          Tôi chợt nhớ đến một nhân chứng khác của mùa hè đỏ lửa năm 1972: cựu chiến binh Lê Xuân Chinh, người lính trẻ trong bức ảnh nổi tiếng Nụ cười chiến thắng bên Thành cổ Quảng Trị.

          Theo VnExpress, sáng ngày 15 tháng 8 năm 1972, ông Chinh được giao nhiệm vụ dẫn nhà báo, phóng viên chiến trường Đoàn Công Tính vào khu vực Thành cổ. Tại một chốt chiến đấu gần bờ sông Thạch Hãn, nhà báo đã chụp bức ảnh ghi lại khoảnh khắc những người lính trẻ ngồi bên nhau, cười tươi giữa những ngày chiến đấu khốc liệt.

          Ông Lê Xuân Chinh khi ấy mới 19 tuổi. Những người lính trong bức ảnh không biết rằng hình ảnh của mình sẽ trở thành một dấu ấn lịch sử, được lưu giữ và nhắc nhớ qua nhiều thế hệ. Họ chỉ mong những người thân ở quê nhà, nếu nhìn thấy bức ảnh trên báo, sẽ nhận ra con em mình vẫn còn sống.

          Khoảng 20 ngày sau khi bức ảnh được chụp, ông Chinh bị thương trong một trận đánh.

          Khi đọc câu chuyện ấy, tôi không khỏi xúc động. Những người lính trong bức ảnh vẫn còn rất trẻ, vẫn có những mong ước bình dị như bao người trẻ khác. Họ muốn sống, muốn trở về, muốn được gặp lại gia đình. Nhưng giữa chiến trường, không phải ai cũng có cơ hội thực hiện những điều giản dị ấy.

          Một người lính may mắn sống sót để kể lại ký ức. Một người lính khác trở về sau chiến tranh rồi dành hàng chục năm tìm kiếm đồng đội. Những con người ấy, bằng những cách khác nhau, đã giúp ký ức về Thành cổ tiếp tục được truyền lại.

          Tôi nhớ đến câu thơ của nhà thơ Lê Bá Dương:

                    “Đò lên Thạch Hãn ơi... chèo nhẹ
                    Đáy sông còn đó bạn tôi nằm
                    Có tuổi hai mươi thành sóng nước
                    Vỗ yên bờ bãi mãi ngàn năm”

          Những câu thơ như lời nhắn gửi từ quá khứ. Dòng Thạch Hãn không chỉ chở phù sa mà còn mang theo ký ức về những người lính trẻ. Tuổi hai mươi của họ đã dừng lại giữa mùa hè đỏ lửa, nhưng sự hy sinh ấy vẫn hiện diện trong cuộc sống hôm nay, nhắc nhở mỗi thế hệ về giá trị của hòa bình.

          Tôi đứng bên bờ sông, nghĩ về những gia đình đã chờ đợi người thân suốt nhiều năm. Tôi nghĩ về ông Nguyễn Thanh Bình, người vẫn miệt mài tìm kiếm những người đồng đội chưa trở về. Và tôi hiểu rằng, hành trình ấy không chỉ là công việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Đó còn là hành trình giữ gìn ký ức, trả lại tên tuổi cho những người đã hy sinh và giúp những gia đình có cơ hội khép lại những tháng năm chờ đợi.

          Một người lính đã sống sót trở về có thể chọn sống cuộc đời bình yên của riêng mình. Nhưng ông Bình đã dành một phần lớn cuộc đời để tiếp tục tìm kiếm đồng đội. Điều đó khiến tôi nhận ra rằng lòng biết ơn chân thành không nhất thiết phải được thể hiện bằng những lời nói lớn lao. Đôi khi, nó bắt đầu từ một lời hứa không quên, rồi được thực hiện bằng sự bền bỉ qua năm tháng.

          4. Trách nhiệm của tuổi trẻ hôm nay

          Là một đoàn viên thanh niên, tôi tự hỏi mình phải làm gì để xứng đáng với những người đã hy sinh cho độc lập, tự do của Tổ quốc.

          Chúng tôi không phải đi qua những trận mưa bom như thế hệ cha anh. Chúng tôi được học tập trong trường lớp, được sống bên gia đình, được lựa chọn nghề nghiệp, theo đuổi ước mơ và trưởng thành trong hòa bình. Nhưng chính vì được thừa hưởng những điều ấy, chúng tôi càng cần hiểu rằng hòa bình không phải món quà tự nhiên mà có.

          Câu chuyện của cựu chiến binh Nguyễn Thanh Bình giúp tôi hiểu sâu sắc hơn ý nghĩa của trách nhiệm công dân. Đó không chỉ là tham gia các hoạt động tri ân vào những dịp kỷ niệm, thắp nén hương tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ hay đến thăm những địa chỉ đỏ. Những việc làm ấy rất cần thiết, nhưng trách nhiệm của tuổi trẻ còn nằm trong cuộc sống thường ngày.

          Đó là học tập nghiêm túc để có tri thức đóng góp cho đất nước. Đó là sống trung thực, nhân ái, biết sẻ chia với những người gặp khó khăn. Đó là giữ gìn lịch sử, trân trọng các nhân chứng và lan tỏa những câu chuyện có thật bằng thái độ cẩn trọng, tôn trọng sự thật. Đó còn là sự chủ động tham gia các hoạt động đền ơn đáp nghĩa, chăm lo gia đình chính sách và hỗ trợ cộng đồng bằng khả năng của mình.

          Tôi cũng nhận ra rằng, kể chuyện lịch sử không chỉ là nhắc lại những chiến công. Điều quan trọng hơn là giúp người nghe hiểu được con người phía sau những trang sử ấy: những người lính trẻ từng biết nhớ nhà, từng có ước mơ, từng đối diện với hiểm nguy và đã lựa chọn đặt lợi ích của Tổ quốc lên trên lợi ích riêng.

          Vì vậy, khi kể về ông Nguyễn Thanh Bình, tôi không chỉ muốn nhắc đến một người lính từng tham gia bảo vệ Thành cổ. Tôi muốn nhắc đến một con người đã mang theo ký ức chiến trường suốt nhiều thập kỷ, dành thời gian và công sức tìm kiếm đồng đội, kết nối thông tin để những người đã hy sinh có cơ hội trở về với gia đình.

          Đó là một cách tri ân lặng lẽ nhưng bền bỉ. Đó cũng là bài học về tình đồng đội, lòng biết ơn và trách nhiệm mà thế hệ trẻ hôm nay cần tiếp nối.

          Chiều xuống trên Thành cổ Quảng Trị. Dòng Thạch Hãn vẫn lặng lẽ trôi. Những thảm cỏ xanh phủ lên mảnh đất từng chịu nhiều đau thương. Cuộc sống đã hồi sinh, nhưng ký ức về những người lính không thể và không nên bị lãng quên.

          Tôi rời nơi đây với lòng biết ơn sâu sắc. Trong tâm trí tôi, hình ảnh người cựu chiến binh Nguyễn Thanh Bình vẫn hiện lên bên những tập hồ sơ liệt sĩ được gìn giữ cẩn thận. Hơn bốn mươi năm tìm kiếm đồng đội là hơn bốn mươi năm ông tiếp tục thực hiện trách nhiệm của một người còn sống đối với những người đã khuất.

          Tôi hiểu rằng không phải ai cũng có thể làm một hành trình dài như ông. Nhưng mỗi người trẻ đều có thể bắt đầu bằng một việc nhỏ: tìm hiểu lịch sử một cách nghiêm túc, kể lại một câu chuyện có thật, chăm sóc một gia đình chính sách, tham gia một hoạt động tri ân hay sống có trách nhiệm hơn với cộng đồng.

          Bởi lịch sử không chỉ thuộc về quá khứ. Lịch sử còn sống trong cách chúng ta ghi nhớ, trân trọng và tiếp nối những giá trị mà các thế hệ đi trước đã gìn giữ bằng cả cuộc đời mình.

          Bên dòng Thạch Hãn, tôi tự hứa sẽ sống tốt hơn, có ích hơn, để sự hy sinh của các anh không chỉ được nhắc nhớ trong những trang sử mà còn tiếp tục tỏa sáng trong cách sống và hành động của thế hệ hôm nay.

          Có những người lính đã trở về để tìm đồng đội. Có những người đã nằm lại nơi chiến trường để đất nước được hòa bình. Và có những người trẻ hôm nay cần tiếp tục hành trình ấy bằng lòng biết ơn, trách nhiệm và những việc làm thiết thực, để những hy sinh của quá khứ mãi trở thành ánh sáng soi đường cho tương lai.