BÊN KIA DÒNG THẠCH HÃN
Dòng Thạch Hãn hôm nay vẫn lặng lẽ chảy qua Quảng Trị. Nước sông mang theo phù sa, soi bóng những hàng cây, đi qua những cây cầu và những xóm làng bình yên.
THỜI HOA LỬA
BÊN KIA DÒNG THẠCH HÃN
Dòng Thạch Hãn hôm nay vẫn lặng lẽ chảy qua Quảng Trị.
Nước sông mang theo phù sa, soi bóng những hàng cây, đi qua những cây cầu và những xóm làng bình yên.
Nhưng hơn nửa thế kỷ trước, dòng sông ấy từng chứng kiến một trong những chương bi tráng nhất của chiến tranh.
Có những người lính đã vượt qua dòng nước để đi vào Thành cổ.
Có người vượt qua rồi trở lại.
Có người vượt qua nhưng mãi mãi không trở về.
Và có những người nằm lại đâu đó bên kia dòng Thạch Hãn, nơi tuổi trẻ của họ dừng lại giữa những ngày khốc liệt nhất.
Ngày ấy, dòng sông không hiền hòa như hôm nay.
Tiếng pháo dội xuống.
Khói phủ hai bên bờ.
Nước sông đục ngầu.
Những người lính phải vượt sông trong điều kiện vô cùng hiểm nguy.
Mỗi lần bước xuống nước là một lần đối mặt với sự sống và cái chết.
Nhưng phía trước là nhiệm vụ.
Phía sau là đồng đội.
Họ vẫn đi.
Một người lính trẻ đứng bên bờ sông.
Anh nhìn sang phía bên kia.
Ở đó là Thành cổ.
Nơi đơn vị anh phải đến.
Một người đồng đội hỏi:
“Cậu sợ không?”
Anh im lặng một lúc.
Rồi cười:
“Sợ chứ.”
“Thế vẫn đi?”
“Đi chứ.”
Chỉ vài câu ngắn ngủi.
Nhưng đó chính là hình ảnh của người lính giữa chiến tranh.
Họ biết sợ.
Nhưng vẫn bước.
Đêm xuống.
Những người lính chuẩn bị vượt sông.
Không ai nói lớn.
Mọi người kiểm tra lại đồ đạc.
Giữ chặt vũ khí.
Buộc những vật dụng cần thiết.
Có người lấy từ túi áo một tấm ảnh gia đình.
Nhìn rất nhanh.
Rồi cất lại.
Có lẽ anh đang nghĩ:
“Nếu mình trở về…”
Có những người không kịp nghĩ đến tương lai.
Họ chỉ nghĩ đến vài giờ trước mắt.
Vượt qua được dòng sông.
Đến được vị trí.
Giữ được trận địa.
Bảo vệ được đồng đội.
Những mục tiêu ấy nối tiếp nhau.
Và mỗi mục tiêu đều có thể phải đánh đổi bằng mạng sống.
Dòng Thạch Hãn trở thành một thử thách.
Nước sâu.
Dòng chảy mạnh.
Bom đạn liên tục.
Nhưng những người lính vẫn xuống nước.
Có người bơi.
Có người dùng phương tiện vượt sông.
Có người phải dìu đồng đội.
Có người mang theo thương binh.
Họ đi trong bóng tối.
Chỉ có tiếng nước và tiếng pháo.
Một người lính quay sang đồng đội:
“Cậu đi sát tôi nhé.”
“Ừ.”
“Đừng để lạc.”
“Biết rồi.”
Hai người cùng bước xuống.
Nước lạnh.
Dòng sông cuốn mạnh.
Nhưng họ vẫn tiến về phía trước.
Rồi một tiếng nổ vang lên.
Mọi thứ đảo lộn.
Một người bị thương.
Người bên cạnh cố kéo bạn.
Nhưng dòng nước và bom đạn khiến tất cả trở nên hỗn loạn.
Có người bị cuốn đi.
Có người mất liên lạc.
Có người không bao giờ được nhìn thấy nữa.
Sau chiến tranh, những người còn sống trở về.
Nhưng ký ức về dòng sông không bao giờ rời khỏi họ.
Có những cựu binh nhiều năm sau vẫn không muốn nói về đêm ấy.
Bởi chỉ cần nhắm mắt, họ lại nhìn thấy những người bạn năm xưa.
Những khuôn mặt trẻ.
Những tiếng gọi.
Những bàn tay cố bám lấy nhau.
Một người cựu binh trở lại bên dòng Thạch Hãn.
Ông đứng rất lâu.
Một người trẻ hỏi:
“Ngày ấy bác vượt sông ở đây ạ?”
Ông nói:
“Không biết chính xác.”
“Nhưng chắc là quanh đây.”
Ông nhìn dòng nước.
“Ngày ấy tối lắm.”
“Chúng tôi chỉ biết bên kia là nơi phải đến.”
Ông cúi xuống nhặt một nắm đất.
Đất bình thường.
Nhưng với ông, đó là đất của đồng đội.
Ông nắm chặt trong tay.
Rồi thả xuống.
Có lẽ ông đang trả lại cho dòng sông một điều đã giữ trong lòng suốt nhiều năm.
Bên kia dòng Thạch Hãn là Thành cổ.
Nhưng với những người lính, “bên kia” còn là một ranh giới.
Bên này là nơi chuẩn bị.
Bên kia là nơi chiến đấu.
Bên này là hy vọng.
Bên kia có thể là cái chết.
Nhưng họ vẫn phải vượt qua.
Có người đã sang được bờ.
Có người không.
Những người sang được tiếp tục chiến đấu.
Những người không sang được trở thành một phần của dòng sông.
Không phải theo nghĩa nước cuốn trôi tất cả.
Mà theo nghĩa ký ức về họ hòa vào lịch sử của mảnh đất này.
Nhiều năm sau, người dân đến bên dòng sông thả hoa.
Những cánh hoa nhỏ trôi trên mặt nước.
Không ai biết chính xác dưới dòng sông này có bao nhiêu người đã nằm lại.
Nhưng mỗi cánh hoa đều mang một lời tri ân.
Một lời xin lỗi.
Một lời nhớ.
Có một người con từng đứng bên dòng Thạch Hãn để tìm cha.
Cha anh hy sinh khi anh còn nhỏ.
Gia đình chỉ biết ông từng chiến đấu ở Quảng Trị.
Không biết chính xác nơi hy sinh.
Anh đứng nhìn dòng nước.
Rồi nói:
“Cha ơi, nếu cha từng ở đây, hôm nay con đến thăm cha.”
Không có câu trả lời.
Chỉ có tiếng nước.
Nhưng với anh, như thế đã đủ.
Dòng Thạch Hãn không thể kể lại tất cả những gì mình từng chứng kiến.
Nếu dòng sông biết nói, có lẽ nó sẽ kể về những người lính trẻ.
Kể về những cuộc vượt sông trong đêm.
Kể về những lời chào vội vàng.
Kể về những người đã hứa:
“Sau này gặp lại.”
Nhưng không bao giờ gặp nữa.
Có những người lính đã trở về sau chiến tranh.
Họ sống thêm vài chục năm.
Có gia đình.
Có con cháu.
Nhưng mỗi lần nhìn dòng nước, họ vẫn nhớ những người bạn đã không trở về.
Một người từng nói:
“Tôi sống được đến hôm nay là nhờ đồng đội.”
“Có những lúc nếu không có họ, tôi đã không qua được.”
Đó là món nợ mà những người sống sót không bao giờ quên.
Bên kia dòng Thạch Hãn hôm nay không còn tiếng súng.
Những con đường đã rộng hơn.
Những hàng cây đã xanh.
Những người dân đi lại bình yên.
Nhưng nếu đứng thật lâu bên bờ sông, có lẽ vẫn cảm nhận được một sự im lặng rất sâu.
Sự im lặng của lịch sử.
Người ta thường nói dòng sông là biểu tượng của sự sống.
Nhưng với Quảng Trị, Thạch Hãn còn là dòng sông của ký ức.
Nó nối quá khứ với hiện tại.
Nối người đã khuất với người đang sống.
Nối những người lính năm xưa với thế hệ hôm nay.
Có những người chưa bao giờ được trở về quê.
Nhưng dòng sông đã trở thành một phần quê hương cuối cùng của họ.
Có những người mẹ không biết con mình nằm ở đâu.
Nhưng mỗi lần nhìn dòng Thạch Hãn, họ biết con mình từng chiến đấu ở vùng đất này.
Có những người con đi tìm cha.
Có những người đồng đội trở lại tìm bạn.
Và có những người trẻ hôm nay đến đây để tìm hiểu lịch sử.
Tất cả gặp nhau bên một dòng sông.
Một dòng sông đã chảy qua chiến tranh.
Và vẫn chảy trong hòa bình.
Nếu ngày ấy những người lính vượt sông để giữ lấy Thành cổ, thì hôm nay chúng ta đứng bên dòng sông để giữ lấy ký ức.
Giữ để không quên.
Giữ để hiểu rằng hòa bình không phải điều tự nhiên có được.
Giữ để biết trân trọng những ngày bình yên.
Một bó hoa được thả xuống.
Nó trôi chậm theo dòng nước.
Người cựu binh đứng bên bờ.
Ông nói:
“Các cậu ơi.”
“Ngày ấy tôi đã sang được bên kia.”
“Nhưng các cậu thì ở lại.”
Ông lau nước mắt.
“Hôm nay tôi về đây.”
“Để nhớ các cậu.”
Dòng sông vẫn chảy.
Không có tiếng trả lời.
Nhưng có lẽ những người đã nằm lại không cần trả lời.
Bởi họ đã có câu trả lời bằng chính sự hy sinh của mình:
Đất nước đã hòa bình.
Những đứa trẻ được lớn lên.
Những người trẻ được học tập.
Những gia đình được sống bên nhau.
Những con đường Quảng Trị hôm nay đã không còn tiếng bom.
Bên kia dòng Thạch Hãn là một phần lịch sử không thể lãng quên.
Nơi ấy có những người từng sống.
Từng yêu.
Từng nhớ mẹ.
Từng hẹn ngày trở về.
Và rồi họ nằm lại.
Họ không còn bước qua dòng sông nữa.
Nhưng mỗi mùa hoa, mỗi nén hương, mỗi chuyến trở về của đồng đội và người thân lại đưa họ trở về trong ký ức.
Có lẽ đó là sự trở về đẹp nhất.
Không ồn ào.
Không có tiếng bước chân.
Chỉ có một bó hoa trên mặt nước.
Một nén hương bên bờ.
Và một câu nói:
“Đồng đội ơi, chúng tôi vẫn nhớ các anh.”
Dòng Thạch Hãn hôm nay vẫn chảy về phía biển.
Nước đi qua những nơi từng là chiến trường.
Đi qua Thành cổ.
Đi qua những miền đất đã hồi sinh.
Nhưng ký ức về những người lính năm xưa vẫn ở lại.
Bên kia dòng Thạch Hãn không chỉ có một bờ sông.
Ở đó có tuổi trẻ.
Có máu và nước mắt.
Có những lời hẹn chưa thành.
Có những người mãi mãi không trở về.
Và có một phần lịch sử của dân tộc.
Bởi vậy, mỗi lần đứng bên dòng Thạch Hãn, hãy cúi đầu thật khẽ.
Để nghe trong tiếng nước hôm nay một lời nhắc từ quá khứ:
Hòa bình mà chúng ta đang có được đã được đánh đổi bằng tuổi xuân của biết bao người.
Và những người đã nằm lại bên dòng sông ấy có thể không còn tên tuổi đầy đủ trong ký ức của tất cả mọi người.
Nhưng họ sẽ không bao giờ bị lãng quên.
Bởi dòng Thạch Hãn vẫn chảy, và lịch sử vẫn còn nhớ.
