Bên kia dòng Thạch Hãn

  … “Con rất hiểu đời mẹ đã đau khổ nhiều, nhưng mẹ hãy lau nước mắt để sống đến ngày đón mừng chiến thắng. Con đi, mẹ ở lại trăm tuổi bạc đầu. Coi như con lúc nào cũng nằm bên mẹ. Coi như con đã sống trọn đời cho Tổ Quốc mai sau…”
        Ấy là những giọt máu vương lệ rỏ trên bức thư cuối cùng liệt sĩ Huỳnh Văn Quên gửi đến cho người mẹ, người vợ trước khi mãi mãi hòa trọn đời mình vào từng tấc đấc của Tổ Quốc. Trong căn hầm chật hẹp nơi chiến trường Quảng Trị, người lính trẻ ấy mang niềm tin mãnh liệt vào một ngày mai đất nước thanh bình, bằng tất cả niềm yêu thương, vẫn điềm tĩnh viết di nguyện của mình như nhìn thấy cuộc chia ly chỉ cách mình đôi khoảnh khắc – khi chính anh sẽ đi vào cõi vĩnh hằng và cất khúc ca bất tử.

1. Lời ru của sóng Thạch Hãn

    Tháng 6 năm 1972. Khi những cơn gió Lào bỏng rát còn cuộn mình dọc dải đất miền Trung, Quảng Trị bước vào một mùa hè mà lịch sử mãi mãi khắc ghi.

   Sau những tháng ngày chiến sự dồn dập, Thành cổ Quảng Trị trở thành tâm điểm của một cuộc đối đầu khốc liệt chưa từng có. Nơi đây, từng tấc đất, từng bức tường gạch đều phải gồng mình hứng chịu sức hủy diệt tột cùng của bom đạn. Ngày 28 tháng 6 năm 1972, chiến dịch bảo vệ Thành cổ chính thức bước vào 81 ngày đêm chảo lửa. Bầu trời mất hẳn màu xanh nguyên vẹn, liên tiếp trút xuống những trận mưa bom bão pháo. Mặt đất vừa kịp rung lên đã lại bị xới tung, những mái nhà sập xuống, những con đường hóa chiến hào, cả một vùng không gian chìm trong biển lửa và khói trắng mịt mù.

Những người lính tuổi mười tám, đôi mươi vẫn kiên cường bám trụ. Họ lấy thân mình giữ lấy từng vị trí, lấy ý chí sắt đá làm điểm tựa giữa lằn ranh sinh tử mỏng manh. Họ đến từ mọi miền quê, trong ba lô chỉ mang theo chút hành trang ít ỏi, những lá thư nhà chưa kịp hồi âm và những hoài bão còn dang dở. Có người vừa rời ghế nhà trường, chưa kịp bước qua những năm tháng sinh viên đẹp nhất, có người chưa một lần được sống trọn những ngày bình yên vốn thuộc về tuổi trẻ. Thế nhưng, trước vận mệnh của non sông, họ đã hiên ngang chọn đứng vào nơi hiểm nguy nhất - để Thành cổ sừng sững không khuất phục, để ngọn lửa tin yêu về ngày thống nhất chưa bao giờ tắt dưới lòng đất Quảng Trị.

Và ngay bên ngoài bức thành đổ nát ấy, dòng Thạch Hãn vẫn cuộn mình trong khói lửa, hóa thành huyết mạch kiên cường nối liền sự sống và cái chết, nối những người ở lại với những người quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh. Những chuyến đò âm thầm vượt sông trong đêm đen, những bước chân lạnh cóng ngâm mình dưới nước, những cuộc hành quân giữa làn đạn xé trời... tất cả đã viết nên một khúc tráng ca bi tráng mà mỗi nhịp sóng Thạch Hãn hôm nay vẫn ngày đêm thì thầm kể lại.

Ngày 16 tháng 9 năm 1972, 81 ngày đêm khép lại. Nhưng những gì ở lại nơi đây đã vượt xa ranh giới của một trận đánh thông thường: đó là tuổi xuân vĩnh hằng của biết bao người lính, là nỗi đau xé lòng của những người mẹ mất con, và là sự bất tử của một thế hệ đã trọn đời hiến dâng cho đất mẹ.

2. Hoa phượng của giảng đường đến hoa lửa của chiến trường.
        “Người ra đi đầu không ngoảnh lại
          Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy.”
                                          (Đất Nước – Nguyễn Đình Thi)
    Có những cuộc ra đi mà phía trước là khói lửa chiến trường, phía sau là cả một trời thương nhớ. Người lính năm ấy lên đường, mang theo dáng hình quê hương, lời mẹ dặn, ánh mắt xót xa của người thương và cả những ước mơ còn chưa kịp gọi thành tên. Họ đi không phải bởi lòng chẳng vương vấn, mà bởi tình yêu đất nước đã trở thành điều thiêng liêng hơn mọi hạnh phúc riêng tư. Mảnh đất Quảng Trị năm 1972, giữa 81 ngày đêm Thành cổ chìm trong mưa bom bão đạn, biết bao người con đã gửi lại tuổi xuân mình cho non sông.
    Lê Văn Huỳnh – chàng trai sinh viên Bách Khoa năm ấy đã dứt áo ra đi “đầu không ngoảnh lại”, anh từ giã hạnh phúc đôi lứa vừa chớm nở, để lại phía sau là cả mái nhà thân thương để lên đường vào miền Nam chiến đấu. Giữa chảo lửa Thành cổ Quảng Trị khốc liệt, nơi ranh giới sống chết mỏng manh hơn bao giờ hết, người lính trẻ ấy không hề gục ngã trong bi lụy. Ngược lại, chính tại nơi tuyến đầu đối mặt với hiểm nguy, trái tim anh lại dạt dào những yêu thương và khát vọng sống hơn bao giờ hết. Để rồi bao ước mơ, bao tình yêu được góp nhặt lại trong bức thư cuối cùng anh gửi về nhà:
  “ Quảng Trị, ngày 11-9-1972

Toàn gia đình kính thương!

Hôm nay con ngồi đây biên vài dòng chữ cuối cùng phòng khi đã "đi nghiên cứu bí mật trong lòng đất" thì gia đình khỏi thấy đó là điều đột ngột.

Mẹ kính mến! Thư này tới mẹ là con đã đi xa rồi. Chắc mẹ đau buồn lắm. Lớn lên trong vòng tay mẹ từ khi còn trứng nước, chưa kịp báo đáp công ơn sinh thành, giờ con đi xa là để lại cho mẹ nỗi buồn nhất trên đời.

Con rất hiểu đời mẹ đã đau khổ nhiều, nhưng mẹ hãy lau nước mắt để sống đến ngày đón mừng chiến thắng. Con đi, mẹ ở lại trăm tuổi bạc đầu. Coi như con lúc nào cũng nằm bên mẹ. Coi như con đã sống trọn đời cho Tổ Quốc mai sau…

Em yêu thương. Mọi lá thư đến với em đều là nguồn động viên em khi xa anh. Song, lá thư này đến tay em sẽ là nỗi buồn lớn nhất. Chúng ta sống với nhau chưa được bao lâu, thì chiến tranh đã cướp đi của em biết bao yêu thương, trìu mến. Người ta lấy chồng thì được chiều chuộng mọi điều. Em chưa được hưởng diễm phúc ấy đã phải xa anh…

Anh biết em sẽ không đọc nổi lá thư này, nhưng em hãy gạt nước mắt cho đời trẻ lại. Anh chỉ mong em khỏe, yêu đời, nếu có điều kiện, hãy cứ đi bước nữa, vì em còn trẻ lắm. Anh chỉ mong em sẽ luôn nhớ đến anh và hãy thắp hương cho anh vào ngày giỗ anh. Hãy là người con dâu hiếu thảo của mẹ, là người em ngoan của các anh chị anh…

Sau này hòa bình lập lại, nếu có điều kiện vào Nam, hãy mang hài cốt anh về. Đường đi như sau: Đi tàu vào thị xã Quảng Trị, qua sông Thạch Hãn là nơi anh đã hy sinh khi đưa hàng qua sông vào ngày 2-1-1973. Từ thị xã qua cầu, ngược trở lại, hỏi thăm thôn Nhan Biều 1. Em cứ đi đến đó, tính xuôi theo dòng nước thì ở cuối làng. Đến đó sẽ tìm thấy tấm bia ghi tên anh đục trên mảnh tôn. Mộ anh ở đó… Em sẽ đọc lá thư này cho mọi người trong gia đình nghe trong buổi lễ truy điệu anh. Cho anh gửi lời chúc sức khỏe tất cả những người quen thuộc trên quê hương trong buổi truy điệu lịch sử này….

Chào mẹ, chào em, chào tất cả gia đình và làng xóm quê hương.”

  Những dòng chữ ấy được viết ra không phải để bi lụy cho số phận của chính mình, mà như một sự chuẩn bị tâm thế bình thản đến nao lòng trước định mệnh. Đọc những dòng di bút ấy, người ta mới thấu hiểu hết sự lớn lao trong tâm hồn người lính trẻ: anh lo cho mẹ già vấp ngã khi tuổi cao sức yếu, anh thương người vợ trẻ mới bước qua ngưỡng cửa hôn nhân đã phải chịu cảnh đoạn trường. Thế nhưng, giữa lằn ranh mỏng manh của sự sống và cái chết, tình yêu đôi lứa và nỗi niềm riêng tư ấy đã được anh nhẹ nhàng xếp lại phía sau, nhường chỗ cho lời hẹn thề với Tổ Quốc, trách nhiệm với non sông.

   Rồi chẳng bao lâu sau khi gửi lại những dòng tâm huyết ấy, trong một trận càn quét khốc liệt tại Thành cổ Quảng Trị, liệt sĩ Lê Văn Huỳnh đã vĩnh viễn nằm lại trong lòng đất mẹ. Anh ngã xuống khi tuổi đời chỉ mới hai tư. Lời hứa hẹn ngày sum họp với gia đình mãi mãi chỉ còn lại trong trang giấy.
3. Bên kia dòng Thạch Hãn
          Dòng Thạch Hãn êm ả lặng lẽ trôi, ôm lấy đôi bờ xanh thẳm, ánh trời chảy xuống hòa vào những gợn sóng trôi dạt đi… Dưới đó, một cõi hồn thiêng đang thức. Khi đợt mưa bom ạt ào đổ xuống Thành cổ Quảng Trị, mỗi tấc đất đều trở thành một chiến hào, mỗi nhịp sóng Thạch Hãn đều như chở nặng những lời thề quyết tử.
            Sông cứ lặng lờ trôi, mang theo khúc ca trầm mặc của tuổi hai mươi chìm sâu nơi dòng nước đỏ rực cuồn cuộn trào dâng...