BẾN LẤP – DẤU ẤN MỘT VÙNG QUÊ GIO MỸ TRONG NHỮNG NĂM CHIẾN TRANH

Trong ký ức của nhiều thế hệ người dân Gio Mỹ, Bến Lấp không chỉ là một địa danh gắn với dòng sông Cánh Hòm mà còn là một phần của không gian làng quê đã trải qua những năm tháng chiến tranh đầy gian khổ. Dòng sông, bến nước, cây cầu, những cánh đồng và xóm làng quanh Bến Lấp đã chứng kiến biết bao đổi thay của quê hương, từ những ngày tháng bình yên đến những năm tháng chiến tranh khốc liệt, rồi ngày đất nước hòa bình và quê hương từng bước hồi sinh.

Bến Lấp nằm trong vùng đồng bằng phía Đông của huyện Gio Linh cũ, gắn với hệ thống sông Cánh Hòm. Ngày nay, cầu Bến Lấp vẫn được xác định là một điểm trên tuyến sông này; khu vực Bến Lấp cũng có vai trò trong hệ thống thủy lợi phục vụ sản xuất của Gio Mỹ và các vùng lân cận.

Những năm tháng quê hương trong khói lửa

Trong những năm chiến tranh, Gio Linh là địa bàn có vị trí quan trọng, phải trải qua nhiều biến động và mất mát. Người dân các làng quê không chỉ đối mặt với bom đạn, mà còn phải tìm cách duy trì cuộc sống, bảo vệ gia đình, giữ gìn ruộng đồng và hỗ trợ nhau vượt qua những ngày tháng khó khăn.

Ở Bến Lấp cũng như nhiều vùng quê khác của Gio Mỹ, cuộc sống của người dân gắn chặt với đồng ruộng và dòng nước. Khi chiến tranh xảy ra, những công việc thường ngày như ra đồng, đi lại, vận chuyển lương thực, chăm sóc gia đình đều chịu ảnh hưởng. Nhưng trong hoàn cảnh khắc nghiệt ấy, người dân vẫn cố gắng bám đất, bám làng, duy trì sản xuất và gìn giữ cuộc sống.

Dòng Cánh Hòm khi ấy không chỉ là nơi cung cấp nước cho ruộng đồng. Nó còn là một phần không gian sinh hoạt của người dân. Những bến nước, lối đi ven sông và những con đường làng đã trở thành những địa điểm quen thuộc trong đời sống của người dân Bến Lấp.

Bến Lấp trong ký ức của người dân

Chiến tranh đi qua để lại những ký ức khó quên. Với những người từng sống qua thời kỳ ấy, ký ức về Bến Lấp có thể bắt đầu từ những điều rất giản dị: một bến nước, một cây cầu, một con đường dẫn ra đồng, tiếng gọi nhau trong xóm làng hay những ngày người dân phải tạm rời nơi ở để tránh chiến sự.

Trong những năm tháng gian khó, tình làng nghĩa xóm càng trở nên quý giá. Người dân nương tựa vào nhau, chia sẻ từng hạt gạo, giúp nhau trong sản xuất và chăm lo cho những gia đình gặp khó khăn. Những người trực tiếp tham gia công tác cách mạng, lực lượng phục vụ kháng chiến và nhân dân địa phương đã cùng nhau tạo nên sức mạnh của cộng đồng.

Đó chính là sức mạnh của lòng dân – một yếu tố quan trọng làm nên truyền thống cách mạng của những vùng quê Gio Linh.

Dòng sông Cánh Hòm – chứng nhân của thời gian

Nếu Bến Lấp là một địa danh gắn với ký ức của người dân thì Cánh Hòm chính là dòng sông đã âm thầm chứng kiến những đổi thay ấy.

Trải qua nhiều thời kỳ, Cánh Hòm giữ vai trò quan trọng đối với sản xuất nông nghiệp của vùng Đông Gio Linh. Theo tài liệu của tỉnh, toàn tuyến sông Cánh Hòm dài khoảng 19,2 km, có nhiệm vụ tiêu úng cho nhiều địa phương, trong đó riêng khu vực Gio Mỹ có khoảng 1.024 ha đất được hưởng lợi; hệ thống này đồng thời tạo nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Những con số ấy cho thấy giá trị của dòng sông đối với đời sống người dân. Nhưng phía sau những con số là cả một lịch sử lâu dài của lao động và thích ứng với thiên nhiên. Bao thế hệ người dân đã sống bên dòng Cánh Hòm, dựa vào dòng sông để sản xuất, đi lại và xây dựng cuộc sống.

Bởi vậy, khi nhắc đến Bến Lấp, không thể tách địa danh này khỏi dòng Cánh Hòm. Hai hình ảnh ấy gắn với nhau như một phần ký ức của vùng quê Gio Mỹ.

Từ chiến tranh đến ngày hòa bình

Sau ngày đất nước thống nhất, người dân Gio Mỹ bắt tay vào khôi phục quê hương từ những hậu quả nặng nề của chiến tranh. Những cánh đồng được khai phá, nhà cửa từng bước được dựng lại, cuộc sống dần trở về nhịp bình thường.

Bến Lấp cũng cùng quê hương bước sang một chặng đường mới. Dòng Cánh Hòm tiếp tục phục vụ sản xuất, những con đường được mở rộng, giao thông ngày càng thuận lợi hơn. Những nơi từng ghi dấu chiến tranh dần trở thành không gian sinh sống, lao động và phát triển của các thế hệ mới.

Đáng chú ý, trong giai đoạn 2014–2016, tỉnh đã triển khai nạo vét sông Cánh Hòm từ cống ngăn mặn Mai Xá đến cầu Bến Lấp với chiều dài 9,512 km nhằm phục vụ sản xuất và tiêu thoát nước. Điều đó cho thấy Bến Lấp không chỉ có ý nghĩa về mặt địa danh, mà còn nằm trong một hệ thống thủy lợi quan trọng đối với đời sống và sản xuất của nhân dân vùng Đông Gio Linh.

Gìn giữ ký ức Bến Lấp cho thế hệ hôm nay

Thời gian càng trôi xa, những nhân chứng từng sống qua chiến tranh càng ít đi. Vì vậy, những địa danh như Bến Lấp càng cần được ghi nhớ và tìm hiểu một cách nghiêm túc.

Lịch sử của một vùng quê không chỉ nằm trong những trận đánh lớn hay những sự kiện được ghi trong sách. Lịch sử còn nằm trong ký ức của những người dân bình dị; trong những ngôi làng từng chịu bom đạn; trong những cánh đồng được khai phá trở lại sau chiến tranh; trong những dòng sông vẫn ngày đêm chảy qua quê hương.

Bến Lấp hôm nay có thể đã bình yên hơn rất nhiều so với những năm tháng chiến tranh. Người dân đi lại trên những con đường mới, sản xuất trên những cánh đồng mới và xây dựng cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn. Nhưng phía sau sự bình yên ấy là cả một chặng đường dài với biết bao hy sinh, mất mát và nỗ lực của các thế hệ đi trước.

Vì vậy, câu chuyện về Bến Lấp không chỉ là câu chuyện về một địa danh. Đó là câu chuyện về một vùng quê biết đứng vững trước chiến tranh, biết hồi sinh sau chiến tranh và đang tiếp tục vươn lên trong thời kỳ mới.

Mỗi khi dòng Cánh Hòm chảy qua Bến Lấp, những lớp phù sa lại bồi đắp cho đồng ruộng. Và cùng với phù sa của đất trời, dòng sông dường như cũng mang theo ký ức của quê hương – ký ức về những con người đã sống, lao động, chiến đấu và hy sinh để thế hệ hôm nay được hưởng cuộc sống hòa bình.

Bến Lấp – một địa danh bình dị của Gio Mỹ, nhưng trong dòng chảy lịch sử quê hương, đó là nơi lưu giữ một phần ký ức không thể nào quên về những năm tháng chiến tranh và sức sống bền bỉ của người dân Gio Linh.