BẾN PHÀ NGUYỄN VĂN TRỖI – CHỨNG TÍCH LỊCH SỬ GIỮA DÒNG SÔNG SON

Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Quảng Bình là địa bàn có vị trí đặc biệt quan trọng trên tuyến chi viện chiến lược từ miền Bắc vào chiến trường miền Nam. Nhiều tuyến đường, bến phà, cầu phao trên địa bàn tỉnh trở thành những mắt xích quan trọng của hệ thống giao thông Trường Sơn, trong đó có bến phà Nguyễn Văn Trỗi trên sông Son. Nơi đây từng là một trong những điểm vượt sông phục vụ vận chuyển người, phương tiện, hàng hóa và lực lượng qua sông, nối với Đường 20 – Quyết Thắng.

Một bến phà trên tuyến đường chi viện chiến lược

Trong quá trình mở rộng hệ thống đường Trường Sơn, Đường 20 – Quyết Thắng được xây dựng nhằm nối khu vực Phong Nha với phía Tây Trường Sơn, tạo thêm tuyến vận chuyển quan trọng phục vụ chiến trường. Đường 20 xuất phát từ khu vực Phong Nha, vượt Trường Sơn sang phía Tây và trở thành một bộ phận của hệ thống đường Hồ Chí Minh trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ.

Cùng với sự hình thành của Đường 20 – Quyết Thắng, bến phà Xuân Sơn trên sông Son được đưa vào khai thác để bảo đảm việc vượt sông. Đến cuối năm 1966, bến phà B được mở thêm ở phía thượng nguồn, cách bến phà Xuân Sơn khoảng 4 km và gần khu vực động Phong Nha. Bến phà này còn được gọi là bến phà Nguyễn Văn Trỗi, mang tên người chiến sĩ cách mạng đã hy sinh anh dũng năm 1964.

Sự ra đời của bến phà Nguyễn Văn Trỗi có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm giao thông trên tuyến đường chi viện. Từ đây, bộ đội, thanh niên xung phong và lực lượng làm nhiệm vụ giao thông phải thường xuyên vận chuyển người, phương tiện và hàng hóa qua sông trong điều kiện chiến tranh vô cùng khốc liệt.

Giữa trọng điểm đánh phá ác liệt

Do nằm trên tuyến giao thông có vai trò quan trọng, khu vực các bến phà trên sông Son thường xuyên trở thành mục tiêu đánh phá của máy bay Mỹ. Bom đạn nhằm vào các tuyến đường, bến vượt và khu vực tập kết phương tiện với mục đích làm gián đoạn hoạt động vận chuyển, cắt đứt tuyến chi viện chiến lược.

Ban ngày, hoạt động vượt sông phải hạn chế để tránh sự phát hiện và đánh phá từ trên không. Nhiều phương tiện được đưa vào khu vực hang động để tránh bom. Động Phong Nha cùng hệ thống hang, lèn quanh khu vực được tận dụng làm nơi trú ẩn và cất giấu phương tiện, hàng hóa. Tinh thần “hang động là nhà, bến phà là trận địa” đã trở thành hình ảnh tiêu biểu cho cách tổ chức giao thông và bảo đảm vận tải trong điều kiện chiến tranh.

Những người làm nhiệm vụ tại bến phà phải đối mặt với nhiều hiểm nguy. Ngoài bom phá, khu vực giao thông còn có bom từ trường, bom nổ chậm và các loại bom khác có thể gây nguy hiểm lâu dài sau mỗi đợt đánh phá. Vì vậy, rà phá bom mìn và bảo đảm an toàn cho phương tiện vượt sông là nhiệm vụ đặc biệt gian nan, đòi hỏi sự dũng cảm và tinh thần trách nhiệm cao của bộ đội công binh, lực lượng giao thông và thanh niên xung phong.

Nhiều cán bộ, chiến sĩ và thanh niên xung phong đã hy sinh trong quá trình bảo đảm giao thông trên tuyến đường này. Những mất mát ấy là một phần của lịch sử Đường 20 – Quyết Thắng nói riêng và tuyến chi viện chiến lược Trường Sơn nói chung. Các di tích trên tuyến đường, trong đó có bến phà Xuân Sơn và bến phà Nguyễn Văn Trỗi, ngày nay vẫn được nhắc đến như những địa chỉ ghi dấu sự hy sinh của các thế hệ đi trước.

Dấu tích còn lại bên dòng sông Son

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng dấu tích của bến phà Nguyễn Văn Trỗi vẫn còn hiện diện bên dòng sông Son. Từ một địa điểm giao thông trong những năm tháng chiến tranh, nơi đây trở thành một chứng tích nhắc nhớ về những con người từng ngày đêm bám trụ, bảo đảm cho tuyến đường chi viện không bị ngắt quãng.

Bến phà Nguyễn Văn Trỗi hiện nằm trong hệ thống các di tích lịch sử gắn với Đường 20 – Quyết Thắng và khu vực Phong Nha – Kẻ Bàng. Các nguồn tư liệu địa phương xác nhận bến phà Nguyễn Văn Trỗi là một trong những di tích lịch sử tiêu biểu gắn với hoạt động vận tải, chiến đấu và bảo đảm giao thông trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Theo tư liệu được giới thiệu về di tích, bến phà Nguyễn Văn Trỗi được dựng bia tưởng niệm và được Bộ Văn hóa – Thông tin công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia theo Quyết định số 236/VH-QĐ ngày 12/12/1986.

Ngày nay, giữa cảnh sắc yên bình của sông Son và vùng Phong Nha – Kẻ Bàng, dấu tích bến phà không còn mang vẻ dữ dội của một thời bom đạn. Thế nhưng, giá trị lịch sử của nơi đây vẫn còn nguyên vẹn. Mỗi dấu tích, mỗi câu chuyện về bến phà đều gợi nhớ một thời mà những người lính, công nhân giao thông, bộ đội công binh và thanh niên xung phong đã phải đối mặt với hiểm nguy để giữ cho mạch đường chi viện được thông suốt.

Một địa chỉ đỏ của ký ức

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, những đoàn xe năm xưa không còn vượt sông trong tiếng máy bay và bom đạn. Dòng Son hôm nay vẫn lặng lẽ chảy qua vùng Phong Nha, mang theo vẻ đẹp thanh bình của quê hương.

Nhưng dưới sự bình yên ấy là ký ức về một thời “mưa bom, bão đạn”, về những con người đã đặt nhiệm vụ bảo đảm giao thông và chi viện chiến trường lên trên sự an nguy của bản thân.

Bến phà Nguyễn Văn Trỗi vì thế không chỉ là một địa danh của quá khứ. Đó còn là một địa chỉ đỏ, giúp thế hệ hôm nay hiểu hơn về sự khốc liệt của chiến tranh, về giá trị của độc lập, thống nhất và hòa bình. Những người đã từng làm nhiệm vụ tại đây có thể đã trở về hoặc đã mãi mãi nằm lại trên tuyến đường Trường Sơn, nhưng sự hy sinh và cống hiến của họ vẫn được lưu giữ trong ký ức của quê hương.

Đứng bên dòng sông Son hôm nay, mỗi người có thể dành một phút lắng lòng để tưởng nhớ những người đã góp phần giữ vững tuyến đường chi viện năm xưa. Bởi phía sau vẻ đẹp bình yên của Phong Nha hôm nay là câu chuyện về mồ hôi, máu và sự hy sinh của biết bao thế hệ đã đi qua một thời hoa lửa.