BẾN XUÂN TRÊN TỌA ĐỘ LỬA

Ký sự về những cô gái chèo đò qua dòng sông Rào Nan (Bến phà Xuân Sơn)

Nếu Đồng Lộc là ngã ba huyền thoại trên mặt đất, thì Xuân Sơn (Quảng Bình) năm 1968 lại là một 'nút thắt cổ chai' nguy hiểm bậc nhất trên đường sông. Bến phà Xuân Sơn cùng bến phà Phong Nha là điểm huyệt giao thông nối đường 15A với đường 20 Quyết Thắng – con đường xẻ dọc Trường Sơn tiến vào Miền Nam.

Dòng sông Rào Nan vốn hiền hòa là thế, nhưng những năm tháng ấy luôn sôi lên sùng sục. Máy bay Mỹ thả xuống đây đủ loại bom: bom từ trường ẩn dưới lòng sông, bom nổ chậm trên bờ đá, và bom tọa độ rải thảm mỗi khi phát hiện bóng dáng một chiếc xe hay một chuyến phà đêm.

Nằm trong vùng 'tọa độ chết' ấy là một đại đội Thanh niên xung phong đặc biệt – phần lớn là những cô gái tuổi mười tám, đôi mươi đến từ các miền quê miền Trung, do Đại đội trưởng Nguyễn Thị Kim Tươi chỉ huy.

Nhiệm vụ của các cô gái bến phà Xuân Sơn không chỉ là đào đường, lấp hố bom, mà còn là nối liền hai bờ sông bằng những chuyến phà đêm.

Đêm Trường Sơn tối như hũ nút. Để xe qua phà mà không bị máy bay địch phát hiện, không một ánh đèn nào được phép bật sáng. Các cô gái phải dùng những chiếc 'cọc tiêu sống' – chính là bản thân mình. Mỗi đêm, những cô gái TNXP mặc áo trắng hoặc đeo băng trắng trên tay, đứng dọc bờ sông và trên thân phà. Giữa tiếng pháo sáng chấp chới và tiếng gầm rú của máy bay trên đầu, họ làm cột mốc hướng dẫn cho tài xế lái xe cẩu, xe tải chở vũ khí đưa xe lên phà an toàn. Trong số những cô gái ở bến phà Xuân Sơn ngày ấy, người ta nhớ mãi hình ảnh của Nguyễn Thị Sáng – cô gái quê Quảng Bình có nụ cười rất tươi và mái tóc dài thắt bím.

Chị Sáng nổi tiếng là người chèo đò giỏi nhất đại đội. Giữa làn đạn tàn khốc, chị vẫn giữ được sự bình tĩnh kinh ngạc. Những đêm sông êm, chị lại gảy chiếc đàn guitar thùng đã sứt góc, hát cho đồng đội nghe những bài ca về quê hương.

Một đêm tháng 11 năm 1968, một đợt bom tọa độ bất ngờ dội xuống khi chiếc phà chở đầy xe xích đang tiến ra giữa dòng. Một mảnh bom găm vào mạn phà, nước sông tràn vào cuồn cuộn. Trong khoảnh khắc sinh tử, chị Sáng cùng đồng đội đã lao xuống nước, dùng chính thân mình và những bao tải cát ghìm chặt mạn phà bị thủng, giữ cho xe tải chở hàng không bị chìm xuống đáy sông. Chuyến xe ấy qua sông an toàn. Nhưng khi đồng đội kéo chị Sáng lên bờ, người cô gái mười chín tuổi ấy đã lạnh ngắt vì kiệt sức và nhiễm lạnh dưới dòng nước sông thu. Chị ra đi, để lại chiếc đàn guitar sứt góc bên bờ đá.

Sau chiến tranh, bến phà Xuân Sơn trở lại với nhịp sống thanh bình. Dòng sông Rào Nan lại xanh trong, êm đềm chảy qua những dãy núi vôi thơ mộng dẫn vào danh thắng Phong Nha - Kẻ Bàng.

Ngay bên bờ sông năm xưa, một bia di tích lịch sử đã được dựng lên. Người dân địa phương và du khách mỗi khi qua đây vẫn thường thả những nhành hoa cúc trắng xuống dòng nước xanh ngọc bích để tưởng nhớ những cô gái TNXP đã gieo tuổi xuân của mình xuống đáy sông này.

Họ không còn ở tuổi mười tám, mười chín, nhưng hình bóng những 'cọc tiêu sống' trên sóng nước Xuân Sơn vẫn mãi là một biểu tượng kiên cường, đẹp đẽ của tuổi trẻ Việt Nam một thời hoa lửa.