Bếp Hoàng Cầm – Sáng chế nấu ăn không khói nuôi quân

Trong kho tàng nghệ thuật quân sự và công tác hậu cần độc đáo của Quân đội nhân dân Việt Nam, Bếp Hoàng Cầm được vinh danh là một sáng kiến vĩ đại, mang tính kinh điển, xuất phát trực tiếp từ thực tiễn chiến đấu vô cùng gian khổ của người chiến sĩ. Loại bếp dã chiến đặc biệt này đã giải quyết triệt để bài toán hậu cần sinh tử: làm thế nào để nấu cơm nóng, pha nước sôi phục vụ hàng vạn quân ngay tại mặt trận tiền tuyến mà tuyệt đối không bị máy bay trinh sát và pháo binh địch phát hiện.

Tác giả của sáng kiến độc đáo này là Anh hùng nuôi quân Hoàng Cầm (tên thật là Hoàng Tấn, sinh năm 1920 tại huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam). Trong Chiến dịch Hòa Bình (1951 - 1952), ông là Tiểu đội trưởng nuôi quân thuộc Đại đoàn 308. Khi đó, công tác nuôi quân gặp vô vàn nguy hiểm: việc đun nấu ban ngày tạo ra những cột khói bốc cao giữa rừng, lập tức trở thành mục tiêu chỉ điểm cho máy bay trinh sát Pháp ("Morane") điều pháo binh và máy bay dội bom napalm hủy diệt trận địa. Đã có rất nhiều chiến sĩ nuôi quân hy sinh, và bộ đội ngoài mặt trận thường phải ăn cơm nguội, uống nước suối lạnh, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và sức chiến đấu.

Trăn trở trước giọt mồ hôi, giọt máu của đồng đội và quyết tâm đảm bảo sức khỏe cho bộ đội "ăn chín, uống nóng", Hoàng Cầm đã kiên trì nghiên cứu, thử nghiệm và sáng chế ra loại bếp dã chiến giấu khói mang tên ông. Cấu tạo của Bếp Hoàng Cầm là một tác phẩm khoa học dã chiến mưu trí: bếp được đào sâu vào lòng đất hoặc khoét vào thành hầm giao thông hào. Từ hố đặt nồi đun, lò bếp được nối với một hệ thống các đường rãnh dẫn khói dài từ 3 đến 5 mét chạy tỏa ra ngầm dưới mặt đất. Trên mặt các rãnh dẫn khói, người ta lợp bằng các cành cây, rải một lớp đất ẩm và phủ lên trên cùng một lớp lá cây tươi mỏng để đầm sương.

Khi lửa đun bốc khói, khói không bốc thẳng lên bầu trời mà chảy dọc theo hệ thống rãnh ngầm dưới lòng đất. Lớp đất ẩm và cành lá tươi có tác dụng lọc sạch tàn lửa và làm nguội khói. Khi thoát ra khỏi các đầu rãnh, khói chỉ còn là những dải sương mù nhẹ là tà sát mặt đất, nhanh chóng hòa tan vào làn sương rừng hoặc khói sương sớm. Nhờ đó, máy bay trinh sát soi tìm của địch hoàn toàn bị đánh lừa, không thể phát hiện ra vị trí nấu ăn của quân ta.

Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, hàng ngàn bếp Hoàng Cầm đã được đào âm thầm dọc theo hàng trăm kilomet giao thông hào và khắp các vạt rừng Mường Thanh. Nhờ có Bếp Hoàng Cầm, lực lượng nuôi quân đã cung cấp hàng vạn suất cơm dẻo, canh nóng, nước sôi dạt dào tình thương cho các chiến sĩ ngay tại tiền tuyến, bảo đảm sức khỏe dẻo dai cho bộ đội bám trụ chiến đấu suốt 56 ngày đêm. Sáng kiến Bếp Hoàng Cầm không chỉ đóng góp trực tiếp vào chiến thắng Điện Biên Phủ mà còn tiếp tục trở thành huyền thoại hậu cần được sử dụng rộng rãi khắp các chiến trường trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước sau này.