BẾP LỬA BÊN DÒNG SÔNG THẠCH HÃN

Nếu có ai hỏi tôi rằng lịch sử nằm ở đâu, tôi sẽ không tìm trong những trang sách dày kín chữ, mà dẫn họ về căn nhà nhỏ của bà tôi – bà Nguyễn Thị Quế. Ở đó, lịch sử hiện diện bằng giọng nói trầm chậm, bằng đôi bàn tay đã từng đỏ rát vì khói lửa, và bằng những ký ức chưa bao giờ nguôi ngoai theo năm tháng. Bà không kể chuyện bằng sự bi tráng, mà bằng những điều rất đỗi đời thường, để rồi chính sự bình dị ấy lại khiến người nghe lặng đi.
Để hiểu được những câu chuyện của bà, cần đặt bà vào bối cảnh những năm tháng đất nước chìm trong khói lửa chiến tranh. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, đặc biệt là giai đoạn ác liệt ở Thành cổ Quảng Trị, bà không trực tiếp cầm súng ra chiến hào, nhưng lại đứng ở một vị trí vô cùng quan trọng phía sau: nấu ăn, tiếp tế lương thực cho bộ đội. Giữa bom đạn và cái chết cận kề, bếp lửa của bà và những người phụ nữ như bà chính là điểm tựa để người lính có thêm sức mạnh mà chiến đấu và bám trụ.
Cuộc sống của bà trong chiến tranh không có ngày nào thật sự bình yên. Ban ngày, bà lo nhóm bếp, nấu cơm, nấu cháo trong những căn hầm tạm bợ. Mỗi lần khói bếp bốc lên là một lần thấp thỏm lo âu, bởi chỉ cần bị phát hiện, bom có thể trút xuống bất cứ lúc nào. Thức ăn khi ấy vô cùng thiếu thốn, có khi chỉ là nồi cháo loãng, chia cho hàng chục con người. Nhưng bà vẫn cố gắng nấu bằng tất cả sự cẩn trọng và yêu thương, bởi bà hiểu rằng mỗi bát cơm lúc ấy quý hơn bất cứ điều gì.
Những ký ức khiến bà nhớ nhất lại thường đến vào ban đêm. Khi màn đêm buông xuống, bà cùng vài người khác gánh nước từ sông Thạch Hãn về để phục vụ việc nấu ăn. Đêm bên dòng sông ấy lạnh và tối đến rợn người. Gió thổi qua mặt nước mang theo hơi lạnh thấm vào da thịt. Trong không gian tĩnh lặng ấy, bà kể rằng có những lúc nghe văng vẳng những tiếng gọi ai oán từ lòng sông: “Lạnh lắm… cứu với…”. Những âm thanh mơ hồ ấy khiến bà đứng lặng người, tim thắt lại. Bà hiểu rằng, dưới dòng nước kia là biết bao chiến sĩ đã ngã xuống, thân xác hòa vào dòng sông lạnh lẽo. Bà không dám khóc thành tiếng, chỉ lặng lẽ gánh nước nhanh hơn, như một cách trả nghĩa cho những con người đã nằm lại.
Chiến tranh không chỉ thử thách con người bằng bom đạn, mà còn bằng nỗi sợ hãi luôn rình rập. Nhưng điều khiến tôi khâm phục ở bà là bà chưa bao giờ cho phép mình gục ngã. Bà bảo, lúc ấy ai cũng sợ, nhưng nếu ai cũng sợ mà bỏ việc thì bộ đội biết trông cậy vào đâu. Chính suy nghĩ giản dị ấy đã giúp bà vượt qua những đêm dài ám ảnh, để bếp lửa vẫn cháy đều giữa chiến tranh.
Sau buổi trò chuyện với bà, tôi bước ra ngoài và chợt nhận ra sự yên bình của hiện tại quý giá đến nhường nào. Tôi từng học lịch sử bằng những con số, những chiến dịch, nhưng chưa bao giờ cảm nhận được lịch sử bằng cảm xúc như thế. Giờ đây, lịch sử với tôi là hơi lạnh của dòng Thạch Hãn trong lời kể của bà, là mùi khói bếp cay mắt, là nỗi lo âu thường trực của một người phụ nữ chỉ mong người lính được ăn no thêm một bữa.
Câu chuyện của bà khiến tôi hiểu rằng anh hùng không chỉ là người cầm súng nơi tuyến đầu. Anh hùng còn là những con người lặng thầm phía sau, góp sức mình bằng những việc làm tưởng chừng nhỏ bé. Chính họ đã tạo nên sức mạnh bền bỉ cho cả một dân tộc trong những năm tháng gian khổ nhất.
Từ câu chuyện ấy, tôi học được bài học về lòng biết ơn và trách nhiệm. Biết ơn thế hệ đi trước đã đánh đổi tuổi thanh xuân cho hòa bình hôm nay, và trách nhiệm của thế hệ trẻ chúng tôi là phải sống xứng đáng với sự hy sinh ấy. Tôi kể lại câu chuyện của bà không chỉ để hoàn thành một bài viết, mà còn để lưu giữ ký ức, để bếp lửa bên dòng sông Thạch Hãn năm xưa vẫn tiếp tục cháy trong tâm thức của những người đi sau