Bí mật của những con đường cống ngầm

Không phải người anh hùng nào cũng bắt đầu bằng những chiến công được nhiều người biết đến. Có những con người đi qua chiến tranh bằng những công việc âm thầm, sống dưới một cái tên khác và chỉ được biết đến khi những bí mật của quá khứ dần được hé mở. Trần Văn Lai là một trường hợp như vậy.

Sinh năm 1920 tại xã Vũ Đông, TP Thái Bình, Trần Văn Lai sau này trở thành cán bộ cấp Tiểu đoàn, C trưởng biệt động thuộc Đơn vị 159 biệt động Quân khu Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định. Trong hoạt động bí mật, ông sử dụng bí danh Năm U.Som và tự Mai Hồng Quế.

Ông được giao hoạt động trong nội thành Sài Gòn, tiếp cận những khu vực quan trọng của đối phương. Nhiệm vụ của ông là thu thập tin tức, tài liệu, trinh sát mục tiêu, xây dựng cơ sở cách mạng và báo cáo tình hình về Quân khu.

Theo chỉ đạo của tổ chức, ông thực hiện “ba hóa”: nghề nghiệp hóa, quần chúng hóa và hợp pháp hóa. Ông đóng vai nhà thầu khoán trong Dinh Độc Lập, lấy tên Mai Hồng Quế.

Sau đó, ông được sắp xếp làm việc tại cơ quan viện trợ hậu cần U.S.O.M của Mỹ. Công việc này giúp ông có điều kiện tiếp cận nhiều tài liệu quan trọng.

Trần Văn Lai đã thu thập được bản đồ hệ thống cống ngầm của Sài Gòn. Ông chia nhỏ bản đồ, đánh dấu thứ tự rồi giấu dưới đệm xe và bánh xe sơ cua để đưa ra ngoài.

Chiếc xe ô-tô màu trắng biển số EL-6899 hiện được trưng bày tại Bảo tàng tỉnh Thái Bình, trở thành một kỷ vật gắn với quá trình hoạt động bí mật của ông.

Từ năm 1962, ông còn trực tiếp chuẩn bị căn cứ và kho vũ khí cho lực lượng biệt động. Ông bán hai biệt thự ở Phú Nhuận để mua ba căn nhà trên đường Nguyễn Đình Chiểu, quận 3.

Tại đây, ông tự đào hầm bí mật. Hàng chục tấn đất đá được đưa ra ngoài mà đối phương không phát hiện. Sau đó, ông tự lái ba chuyến ô-tô chở hơn 2,5 tấn vũ khí về cất giấu.

Số vũ khí này phục vụ Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, trong đó có các trận đánh vào Dinh Độc Lập, Tòa Đại sứ Mỹ, Đài phát thanh và Bộ Tư lệnh Hải quân.

Năm 1966, ông tiếp tục xây dựng một hầm nổi tại căn nhà số 42/82 Nguyễn Văn Thành, Bà Chiểu để làm căn cứ mật dự bị cho Sở Chỉ huy.

Sau Tết Mậu Thân, Trần Văn Lai bị lộ. Chính quyền Việt Nam cộng hòa truy bắt ông và treo thưởng hai triệu đồng cho việc bắt giữ nhà tư sản Mai Hồng Quế. Phần lớn tài sản của ông cũng bị tịch thu.

Theo lệnh của tổ chức, ông lánh về quê vợ ở Quảng Ngãi tiếp tục hoạt động.

Cuộc đời Trần Văn Lai là câu chuyện về một người bình thường đã lựa chọn một con đường không bình thường. Ông không chỉ chiến đấu bằng lòng dũng cảm mà còn bằng trí tuệ, khả năng tổ chức và sự kiên nhẫn. Những việc làm âm thầm của ông đã góp phần xây dựng cơ sở, chuẩn bị lực lượng và phục vụ những trận đánh quan trọng trong lòng Sài Gòn.