Bị thương nặng và tuyệt thực đến chết khi Pháp chiếm thành Hà Nội lần 1 (1873).

Nguyễn Tri Phương là vị tướng lừng danh đã trải qua trăm trận, từng đánh Pháp ở Đà Nẵng, Gia Định và giữ thành Hà Nội khi đã 73 tuổi.

Năm 1873, Francis Garnier đem quân đánh úp thành Hà Nội. Dù tuổi cao sức yếu, Nguyễn Tri Phương vẫn đích thân đốc chiến trên thành. Trong lúc giao tranh ác liệt, ông bị một mảnh đạn đại bác găm trúng bụng, bị thương rất nặng. Ông ngã xuống, con trai ông là Phò mã Nguyễn Lâm cũng hy sinh ngay bên cạnh.

Quân Pháp chiếm được thành và bắt giữ ông. Biết ông là danh tướng có uy tín lớn, Garnier cố tình tỏ ra nhân đạo, sai bác sĩ Pháp đến rửa vết thương và băng bó, hòng mua chuộc ông làm tay sai.

Nhưng Nguyễn Tri Phương đã nhìn thẳng vào mặt kẻ thù, dồn chút sức tàn giật phăng bông băng trên bụng vứt đi. Ông nói một câu khẳng khái: "Bây giờ nếu ta chỉ gắng chịu đau đớn để mà sống thì sao bằng chết đi vì việc nghĩa". Ông cự tuyệt mọi thuốc men và thức ăn của giặc đưa tới.

Suốt một tháng trời nằm trên giường bệnh của kẻ thù, ông không ăn, không uống, không nói nửa lời, chỉ nhìn về phía Nam (nơi có kinh đô Huế) mà ứa nước mắt. Ông đã tuyệt thực cho đến khi trút hơi thở cuối cùng vào ngày 20/12/1873. Cái chết của ông là một bản án tố cáo tội ác xâm lược và là lời thề bất khuất của quan quân nhà Nguyễn.

Nguyễn Tri Phương - một ông già 73 tuổi, râu tóc bạc phơ, nhưng ý chí thì cứng hơn sắt đá. Hành động giật bỏ bông băng, thà chết đau đớn chứ không chịu nhận sự ban ơn của kẻ cướp nước là đỉnh cao của khí phách.

Tôi vô cùng kính trọng ông. Ông dạy cho chúng ta rằng: Con người có thể già đi về thể xác, nhưng lòng yêu nước và lòng tự trọng thì không bao giờ được phép già cỗi.