BIA TUYÊN THỀ (thời kì kháng chiến chống Pháp)

Nằm ở phía trước, chếch về bên phải của đình Xuân Úc (đình Đoài), Bia tuyên thề thuộc địa bàn thôn Bắc Hưng, xã Chấn Hưng, là một trong những “địa chỉ đỏ” có ý nghĩa quan trọng trong lịch sử đấu tranh cách mạng ở địa phương.

Theo ông Nguyễn Trọng Trực, nguyên Ủy viên Ủy ban kháng chiến hành chính xã (1951 - 1953), Bia tuyên thề được dựng lần đầu năm 1953 nhưng nguồn gốc cho việc khởi dựng bắt đầu từ cuối năm 1952. Một buổi tối tháng 10/1952, khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đang diễn ra gay go, ác liệt, tại sân nhà thờ Bạch Xa, Ủy ban kháng chiến hành chính xã Chấn Hưng tổ chức gặp gỡ, động viên và chia tay các thanh niên xung phong lên đường nhập ngũ. Tham dự có đồng chí Phạm Văn Quýnh - Phó Chủ tịch Ủy ban hành chính xã, đồng chí Nguyễn Trọng Thu - Xã đội trưởng, đồng chí Phạm Hữu Quyền - Xã đội phó, cùng đông đảo quần chúng Nhân dân trong xã. Khi đó, Chấn Hưng vẫn thuộc khu du kích, địch chưa kiểm soát được hoàn toàn nên ta có điều kiện tổ chức buổi xuất quân trên. Đợt xuất quân này, xã có 6 người cùng nhập ngũ gồm các đồng chí: Phạm Huy Bão, Nguyễn Trọng Quyền, Phạm Viết Dợi, Nguyễn Trọng Liễu, Nguyễn Quang Tần, Phạm Huy Phợ.

Tối hôm chia tay trước khi lên đường nhập ngũ, trước toàn thể các đồng chí lãnh đạo xã và bà con Nhân dân, thay mặt 6 anh em, đồng chí Phạm Huy Phợ dõng dạc tuyên thề:

Ra đi xin có lời thề

Nếu chưa hết giặc chưa về Chấn Hưng!

Lời thề vừa dứt, bà con Nhân dân nhiệt liệt vỗ tay hưởng ứng, không khí xúc động mà hào hùng, như cổ vũ, thúc giục ý chí đấu tranh cách mạng, đề cao tinh thần không sợ khó, không sợ khổ, không sợ hy sinh, đồng thời khẳng định mạnh mẽ quyết tâm lên đường đi chiến đấu, tiêu diệt kẻ thù của thanh niên xã Chấn Hưng.

Sau năm 1952, xã dựng bia trước sân đình Đoài, hằng năm, tổ chức cho thanh niên tuyên thề trước khi lên đường nhập ngũ. Theo lời kể của các cụ cao niên trong xã, Bia tuyên thề trước đây nằm sát cạnh mép ruộng, vị trí cây đề cũ, mặt bia quay hướng Nam - Bắc, về sau cây đề mất đi, người dân trồng cây đa thay thế.

Trước đây, có thời điểm, khu vực trước sân đình Đoài người ta dựng “bia căm thù” nhằm đánh dấu tội ác của kẻ thù và những đau thương, mất mát của Nhân dân trong chiến tranh. Một trong số đó là sự kiện ngày 10/9/1951, tên Bùi Văn Thịnh - Đồn trưởng bốt Thúy Nẻo, chỉ huy bọn lính vào vây càn thôn Xuân Úc Đoài nhằm trả đũa ta sau chiến thắng ở trận Cầu Hồ tối 08/9/1951. Chúng bắt Nhân dân tập trung tại sân đình, trói 4 người dân vô tội úp mặt vào tường rồi xả súng bắn chết, trong đó có các ông Phạm Huy Phưỡn, Phạm Văn Sứ và một người tên Vu, đồng thời tuyên bố hễ là người dân Xuân Úc Đoài, từ già đến trẻ đều bị phạt đòn 3 roi. Chúng còn bắt cả làng phải nộp phạt 300 đồng tiền Đông Dương, nếu không nộp đủ sẽ đốt phá toàn bộ cửa nhà và tài sản của Nhân dân. Hôm sau, địch tiếp tục càn và bắn chết một xã ủy là ông Phạm Hữu Ầm. Mặc dù bị địch khủng bố dữ dội, nhưng Nhân dân Chấn Hưng quyết không khuất phục, tinh thần yêu nước và ý chí đấu tranh cách mạng vẫn luôn âm thầm sục sôi. Mỗi khi thanh niên lên đường nhập ngũ, lời tuyên thề trước sân đình Đoài vang lên như tiếp thêm sức mạnh để các anh hăng hái chiến đấu, tiêu diệt kẻ thù.