Biên Giới Thu - Đông 1950: Khai Thông Tuyến Huyết Mạch, Nắm Chắc Quyền Chủ Động Chiến Trường
Đặng Mai Phương
Năm 1950, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước sang năm thứ năm. Để phong tỏa biên giới, ngăn chặn sự can thiệp của ta với quốc tế và cô lập căn cứ địa Việt Bắc, Pháp đã thiết lập "Hành lang Đông - Tây" cùng hệ thống phòng thủ kiên cố trên Đường số 4, trọng tâm là hai cứ điểm Đông Khê và Thất Khê.
Trước tình hình đó, tháng 6 năm 1950, Bác Hồ cùng Bộ Chính trị quyết định mở Chiến dịch Biên giới (chiến dịch Lê Hồng Phong II) nhằm khai thông biên giới Việt - Trung, mở rộng căn cứ địa và tiêu diệt một bộ phận quan trọng sinh lực địch. Đây là chiến dịch tiến công quy mô lớn đầu tiên do ta chủ động xướng xuất, và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trực tiếp ra mặt trận Đông Khê để chỉ đạo, động viên chiến sĩ.
Thực hiện phương châm "đánh điểm, mở màn, diệt viện", Đại tướng Võ Nguyên Giáp chọn cụm cứ điểm Đông Khê — mắt xích yếu nhưng yếu hại nằm giữa Cao Bằng và Thất Khê — làm mục tiêu đột phá đầu tiên:
Trận đột phá Đông Khê (16/09 - 08/09/1950): Rạng sáng 16 tháng 9, quân ta nổ súng tiến công Đông Khê. Bằng tinh thần dũng cảm "thà gi sinh chứ không chịu làm nô lệ", các chiến sĩ ta vượt qua làn đạn hỏa lực dày đặc của địch. Tấm gương anh hùng La Văn Cầu nhờ đồng đội chặt đứt cánh tay bị thương để tiếp tục ôm quả mìn xông lên phá bốt địch đã trở thành biểu tượng bất tử. Sau 54 giờ chiến đấu vô cùng gay go, sáng 18 tháng 9, ta hoàn toàn làm chủ Đông Khê.
Trận vận động diệt viện (01/10 - 13/10/1950): Mất Đông Khê, Cao Bằng bị cô lập. Pháp buộc phải điều binh đoàn Sác-tông (Charton) rút khỏi Cao Bằng, đồng thời điều binh đoàn Lơ-pa-jơ (Lepage) từ Thất Khê lên ứng cứu nhằm tái chiếm Đông Khê. Đúng như dự đoán của Bác Hồ và Ban Chỉ huy, hai binh đoàn địch rơi tọt vào trận địa phục kích của ta tại vùng núi Cốc Xá và điểm cao 477. Dưới sự bao vây, chia cắt và tấn công dồn dập của bộ đội ta, cả hai binh đoàn tinh nhuệ của Pháp bị tiêu diệt và tan rã hoàn toàn. Hai viên trung tá chỉ huy Lơ-pa-jơ và Sác-tông lần lượt bị bắt sống.
Trận chiến kết thúc thắng lợi vào ngày 22 tháng 10 năm 1950. Quân ta giải phóng hoàn toàn dải biên giới Việt - Trung dài gần 750 km từ Cao Bằng đến Đình Lập với 35 vạn dân, loại khỏi vòng chiến đấu hơn 8.000 tên địch.
Thắng lợi của Chiến dịch Biên giới Thu - Đông 1950 đã đập tan hoàn toàn kế hoạch Revers của Pháp, khai thông con đường liên lạc quốc tế quan trọng. Quan trọng hơn cả, chiến dịch này đánh dấu bước chuyển biến chiến lược vĩ đại: quyền chủ động chiến lược trên chiến trường chính Bắc Bộ đã chính thức về tay Quân đội Nhân dân Việt Nam, mở ra thời kỳ ta liên tục tiến công và giành những thắng lợi quyết định sau này.
