BIÊN GIỚI THU ĐÔNG 1950 - TẬP 9: CỐC XÁ – NĂM NGÀY TRONG VÒNG VÂY

Sau khi Đông Khê thất thủ ngày 18/9/1950, thế phòng thủ của quân Pháp trên tuyến đường số 4 bắt đầu lung lay nghiêm trọng. Cao Bằng bị cô lập, trong khi lực lượng Pháp tại đây đứng trước nguy cơ bị bao vây và tiêu diệt. Trước tình hình đó, quân Pháp quyết định tổ chức một cuộc hành quân lớn nhằm mở đường rút khỏi Cao Bằng. Một cánh quân do Lepage chỉ huy từ phía Lạng Sơn tiến lên, trong khi cánh quân do Charton chỉ huy rời Cao Bằng, tìm cách tiến xuống Đông Khê. Hai cánh quân dự định gặp nhau rồi cùng rút về phía Thất Khê.

Nhưng điều mà quân Pháp không biết là Bộ Chỉ huy Việt Minh đã dự đoán được ý đồ ấy. Sau khi Đông Khê bị đánh chiếm, quân ta nhanh chóng triển khai lực lượng trên những tuyến đường mà quân Pháp có thể sử dụng để rút lui. Các đơn vị từng bước tổ chức chặn đường, chia cắt và hình thành thế bao vây. Trong số những địa điểm có ý nghĩa đặc biệt là khu vực Cốc Xá và điểm cao 477.

Cốc Xá nằm giữa vùng núi đá hiểm trở của Cao Bằng. Những dãy núi cao, khe sâu, thung lũng và đường mòn quanh co khiến việc cơ động một đội quân lớn trở nên vô cùng khó khăn. Đối với một lực lượng đang tiến công, địa hình ấy đã khó; nhưng đối với một đội quân đang tìm đường rút lui thì càng nguy hiểm hơn. Chỉ cần một con đường bị khóa, cả đội hình có thể bị dồn lại. Chỉ cần một đơn vị bị chia cắt, khả năng liên lạc và hỗ trợ lẫn nhau sẽ suy giảm nhanh chóng.

Đầu tháng 10/1950, các lực lượng Pháp bắt đầu tiến vào khu vực Cốc Xá. Cánh quân của Lepage từ hướng Lạng Sơn tiến lên với hy vọng gặp được lực lượng của Charton. Trong khi đó, quân của Charton rời Cao Bằng và tìm cách tiến về phía Đông Khê. Hai cánh quân ngày càng tiến gần nhau.

Đến ngày 6/10, hai lực lượng Pháp đã liên lạc được tại khu vực Cốc Xá. Nếu nhìn từ phía họ, đây có vẻ là một dấu hiệu thuận lợi. Sau nhiều ngày cơ động, cuối cùng hai cánh quân đã gặp nhau. Nhưng ngay lúc ấy, tình thế đã thay đổi hoàn toàn.

Quân Việt Minh nhanh chóng khép chặt vòng vây quanh khu vực Cốc Xá – điểm cao 477. Đại đoàn 308 được triển khai bao vây khu vực Cốc Xá và điểm cao 477. Trung đoàn 209 chặn phía Bắc, trong khi Trung đoàn 174 bố trí lực lượng trên những hướng quan trọng để khóa đường rút của quân Pháp. Các đơn vị khác cũng lần lượt tiến vào những vị trí có lợi, biến khu vực núi rừng thành một trận địa bao vây rộng lớn.

Hai cánh quân Pháp tưởng rằng mình đã gặp được nhau để tìm đường thoát, nhưng thực tế họ lại gặp nhau ở chính giữa vòng vây.

Sáng ngày 6/10, những trận đánh dữ dội bắt đầu diễn ra. Quân Việt Minh tiến công vào các vị trí của quân Pháp ở Cốc Xá và điểm cao 477. Địa hình núi đá khiến cuộc chiến diễn ra vô cùng quyết liệt. Quân Pháp cố gắng tìm những hướng đột phá để thoát khỏi vòng vây, nhưng mỗi con đường mở ra lại gặp một lực lượng Việt Minh chặn đánh.

Càng tìm đường rút, đội hình quân Pháp càng bị chia nhỏ. Các đơn vị mất liên lạc với nhau. Những con đường vốn đã hiểm trở nay lại nằm dưới sự kiểm soát của quân ta. Những người lính Pháp phải chiến đấu trong điều kiện thiếu thông tin, thiếu khả năng cơ động và ngày càng bị dồn sâu vào vùng núi.

Đối với quân Việt Minh, đây chính là thời điểm để phát huy cách đánh bao vây, chia cắt và tiêu diệt từng bộ phận. Không nhất thiết phải đánh toàn bộ lực lượng đối phương cùng một lúc. Quan trọng hơn là làm cho đối phương không thể tập trung sức mạnh, không thể phối hợp và không thể tìm được một hướng rút an toàn.

Ngày qua ngày, vòng vây càng trở nên chặt hơn.

Ngày 4/10, những trận đánh bắt đầu diễn ra trên các hướng quan trọng. Ngày 5/10, các lực lượng tiếp tục cơ động và siết chặt trận địa. Đến ngày 6/10, cuộc chiến trở nên quyết liệt khi hai cánh quân Pháp bị dồn vào khu vực Cốc Xá – điểm cao 477. Những ngày tiếp theo là những cuộc giao chiến liên tục giữa núi rừng.

Đối với những người lính đang ở trong vòng vây, mỗi ngày trôi qua là một ngày sinh tử. Họ phải tìm đường vượt qua những dãy núi đá, tìm cách liên lạc với các đơn vị khác và cố gắng mở một lối thoát. Nhưng càng di chuyển, họ càng gặp những vị trí chặn đánh đã được quân Việt Minh chuẩn bị.

Đến ngày 8/10/1950, trận Cốc Xá – điểm cao 477 đi đến hồi kết. Hai binh đoàn cơ động của Pháp do Lepage và Charton chỉ huy bị đánh tan. Theo hồ sơ lịch sử của tỉnh Cao Bằng, trận đánh đã loại khỏi vòng chiến đấu hơn 3.300 quân Pháp và thu được một lượng lớn vũ khí.

Đối với Chiến dịch Biên giới, đây là một thắng lợi có ý nghĩa đặc biệt. Nếu Đông Khê là trận đánh mở ra cánh cửa của chiến dịch, thì Cốc Xá là trận đánh cho thấy quân đội Việt Minh đã có khả năng tổ chức một chiến dịch quy mô lớn, không chỉ đánh cứ điểm mà còn bao vây và tiêu diệt những lực lượng cơ động của đối phương.

Nhìn lại toàn bộ chiến dịch, có thể thấy mọi thứ đã nối tiếp nhau. Đông Khê bị đánh chiếm khiến Cao Bằng bị cô lập. Quân Pháp buộc phải tổ chức lực lượng cơ động để ứng phó. Quân Việt Minh theo dõi sự di chuyển của đối phương, bố trí lực lượng trên những tuyến đường quan trọng rồi từng bước khép vòng vây. Khi hai cánh quân Pháp gặp nhau tại Cốc Xá, họ đã bước vào đúng nơi mà quân ta muốn họ xuất hiện.

Đó chính là ý nghĩa của phương châm “đánh điểm, diệt viện”. Đánh Đông Khê không chỉ để chiếm một cứ điểm. Mục tiêu lớn hơn là buộc đối phương phải đưa lực lượng ra khỏi vị trí phòng thủ, sau đó dùng lực lượng chủ lực để tiêu diệt quân viện và quân cơ động.

Cốc Xá vì thế không chỉ là một trận đánh. Nó là kết quả của cả một quá trình chuẩn bị, trinh sát, tổ chức lực lượng, bảo đảm hậu cần và chỉ huy tác chiến. Những gì chúng ta đã kể trong các tập trước – từ người lính ở Đông Khê, người chỉ huy trên đường số 4, những người làm quân báo cho đến những dân công gánh gạo – cuối cùng đều hội tụ trên chiến trường Cốc Xá.

Ngày nay, những dãy núi Cốc Xá vẫn còn đó. Rừng cây đã thay đổi, những con đường cũng khác xưa. Nhưng những địa danh như Cốc Xá, điểm cao 477, Cốc Tồn, Khâu Pia vẫn nhắc nhớ về một mùa thu năm 1950, khi nơi đây trở thành một trong những chiến trường quyết liệt nhất của Chiến dịch Biên giới.

Điều còn lại sau trận đánh không chỉ là những con số về quân số hay vũ khí thu được. Đó còn là ký ức về những người lính đã chiến đấu giữa núi rừng, về những người đã không trở về, và về một thế hệ đã bước vào cuộc chiến với niềm tin rằng từng trận đánh đều góp phần thay đổi vận mệnh của cuộc kháng chiến.

Ngày 4/10/1950, Cốc Xá bắt đầu vang tiếng súng.

Những cánh quân Pháp tiến vào giữa núi rừng mà không biết rằng phía trước, phía sau và hai bên đã dần xuất hiện những đơn vị Việt Minh.

Ngày 6/10, hai cánh quân gặp nhau.

Nhưng cuộc gặp ấy không mở ra con đường sống.

Nó đưa họ vào giữa một vòng vây.

Năm ngày chiến đấu trôi qua.

Đến ngày 8/10, tiếng súng dần lắng xuống.

Hai binh đoàn cơ động của quân Pháp bị đánh tan.

Và trên những dãy núi Cốc Xá, một trong những trận đánh quyết định của Chiến dịch Biên giới Thu–Đông 1950 đã khép lại.

Cốc Xá – điểm cao 477.

Một vòng vây khép lại.

Một bước ngoặt mở ra.