Biểu tượng bất khuất của núi rừng Tây Nguyên

Người con của làng Đeđoa

Wừu sinh năm 1905 tại làng Đeđoa, thuộc tòa hành chính Kon Tum, tỉnh Pleiku Der (nay thuộc xã Đăk Sơmei, tỉnh Gia Lai). Ông xuất thân từ tầng lớp lao động nghèo trong xã hội Tây Nguyên dưới ách cai trị của thực dân Pháp.

Chứng kiến cảnh đồng bào bị áp bức, bóc lột, bắt phu, bắt lính, ông sớm nuôi trong mình tinh thần phản kháng. Từ cuối những năm 1930, khi phong trào cách mạng lan tỏa lên Tây Nguyên, Wừu đã chịu ảnh hưởng của tư tưởng cách mạng do những người cộng sản tuyên truyền.

Năm 1939, ông là một trong những người đầu tiên tham gia phong trào “Đất nước đứng lên” ở địa phương, đấu tranh chống chính sách bắt phu, bắt lính của thực dân Pháp. Đây là mốc quan trọng đánh dấu sự dấn thân của ông vào con đường cách mạng.

Kiên trì bám đất, giữ làng trong những năm đen tối

Sau Cách mạng Tháng Tám 1945, ông tham gia xây dựng chính quyền mới tại địa phương. Tuy nhiên, tháng 6 năm 1946, thực dân Pháp quay lại chiếm Kon Tum. Lực lượng Việt Minh chủ yếu tập trung đối phó ở đồng bằng, còn vùng Tây Nguyên rơi vào tình thế vô cùng khó khăn.

Trong hoàn cảnh đó, Wừu không rời bỏ quê hương. Ông bí mật hoạt động suốt hai năm liền, tuyên truyền, vận động đồng bào giữ vững niềm tin vào cách mạng.

Tháng 3 năm 1949, khi đội tuyên truyền vũ trang trở lại địa phương, ông nhanh chóng bắt liên lạc, tiếp tục hoạt động trong tổ chức. Ông vận động nhiều gia đình dân tộc Ba Na tiếp tế lương thực, che giấu cán bộ, nuôi dưỡng lực lượng vũ trang.

Khi Pháp dần củng cố quyền kiểm soát Tây Nguyên, ông vẫn không nao núng. Ông tổ chức nhiều trận phục kích nhỏ, tiêu diệt các toán lính địch đi lẻ. Hai lần bị quân Pháp bắt, ông đều trốn thoát và tiếp tục hoạt động.

Người đảng viên kiên trung và sự hy sinh bi tráng

Tháng 8 năm 1950, Wừu được kết nạp vào Đảng Lao động Việt Nam. Ông được cử làm Chủ tịch xã, đồng thời giữ chức Xã đội trưởng, trực tiếp xây dựng lực lượng dân quân du kích, tổ chức chiến đấu bảo vệ buôn làng.

Tháng 4 năm 1952, ông bị bắt lần thứ ba. Lần này, thực dân Pháp tra tấn ông vô cùng dã man: cắt hai tai, chặt mười ngón tay, xẻo mũi. Nhưng dù bị hành hạ tột cùng, ông vẫn không khai báo.

Không những thế, ông còn dùng trí thông minh và lòng dũng cảm để đánh lừa quân Pháp, khiến chúng rơi vào những cạm bẫy do lực lượng du kích bố trí, gây thương vong cho địch.

Không khai thác được thông tin, quân Pháp đã khoét mắt ông, bắn chết rồi vứt xác xuống sông. Ông hy sinh trong tư thế của một người chiến sĩ kiên trung, bất khuất.

Sự tôn vinh và ghi nhớ

Sau khi ông hy sinh:

• Năm 1953, tại Đại hội Liên hoan Chiến sĩ thi đua Liên khu 5, ông được tuyên dương công trạng toàn liên khu.

Hiện nay, tại thành phố Pleiku có một con đường và một ngôi trường mang tên Wừu. Đồng thời, một đề án xây dựng Khu tưởng niệm ông đã được đề xuất, nhằm tri ân và giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.

Ý nghĩa lịch sử và biểu tượng

1. Biểu tượng của tinh thần Tây Nguyên bất khuất

Wừu đại diện cho ý chí quật cường của đồng bào Ba Na và các dân tộc Tây Nguyên trong cuộc đấu tranh chống ngoại xâm.

2. Lòng trung thành tuyệt đối với cách mạng

Dù bị tra tấn tàn khốc, ông vẫn giữ trọn khí tiết người đảng viên, không khai báo nửa lời.

3. Sự gắn bó giữa cách mạng và đồng bào dân tộc thiểu số

Câu chuyện của ông khẳng định cuộc kháng chiến là sự nghiệp chung của mọi dân tộc Việt Nam, từ đồng bằng đến miền núi, từ Kinh đến Ba Na, Gia Rai, Tày, Nùng…

Cuộc đời của Wừu không chỉ là một trang sử bi hùng, mà còn là lời nhắc nhở về giá trị của lòng trung kiên và tinh thần bất khuất. Giữa núi rừng Tây Nguyên, tên tuổi ông vẫn được nhắc đến như một ngọn lửa không bao giờ tắt – ngọn lửa của tự do và lòng yêu nước.