Biểu tượng ý chí cách mạng bất khuất, kiên trung của người cộng sản

Ngay từ thời niên thiếu, đồng chí Nguyễn Văn Linh đã sớm giác ngộ cách mạng, tham gia vào các phong trào đấu tranh của học sinh và công nhân tại Hải Phòng, một trong các trung tâm của phong trào cách mạng ở miền Bắc. Ngày 28-9-1928, thực hiện chủ trương "vô sản hóa" do Kỳ bộ Bắc Kỳ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên đề ra, nhiều hội viên đã vào nhà máy, hầm mỏ, đồn điền cùng lao động và sinh hoạt với công nhân để tuyên truyền giác ngộ cách mạng.

Năm 1930, Đảng bộ Hải Phòng lãnh đạo phát động phong trào quần chúng đấu tranh nhân Ngày Quốc tế Lao động 1-5. Hơn 1.000 công nhân đại diện cho các nhà máy, xí nghiệp thành phố đã tổ chức mít tinh đấu tranh phản đối các án tử hình đối với tù chính trị. Nguyễn Văn Linh và các bạn cùng học ở Trường Jandu, Trường Bonnan của Pháp tham gia rất tích cực vào các hoạt động này.Sáng 1-5-1930, Nguyễn Văn Linh cùng 2 học sinh được tổ chức giao nhiệm vụ rải truyền đơn dọc phố Cát Dài (Hải Phòng). Lúc sinh thời, đồng chí kể lại: "Buổi sáng sớm hôm đó, vào giờ tập thể dục, chúng tôi đi đầu trần, chân đất, mặc quần cụt cùng với bó truyền đơn trong tay với nhiệm vụ là rải truyền đơn dọc theo phố Cát Dài. Chúng tôi không hay biết ở ngã tư của phố thường có cảnh binh đứng đó. Bởi vậy khi rải tới ngã tư, cảnh binh phát hiện và bắt cả ba chúng tôi"(1).

Các đồng chí bị cảnh binh đưa về giam ở Sở mật thám Hải Phòng. Tại đây, chứng kiến những hành động tra tấn, khủng bố của kẻ thù đối với những người cách mạng, Nguyễn Văn Linh không hề run sợ. Đồng chí bị tòa án thực dân kết án 18 tháng tù và đưa về giam tại khám Lớn Hải Phòng.

Ngày 16-11-1930, tù chính trị là đảng viên cộng sản trong khám Lớn ở Hải Phòng nhất loạt tuyệt thực để phản đối sự đàn áp dã man những người tù cộng sản. Họ nắm tay nhau cùng hát vang Quốc tế ca. Ngày 26-1-1931, thực dân Pháp đưa 191 tù chính trị, trong đó có 72 người tù cộng sản ra xử tại phiên tòa đặc biệt ở thị xã Kiến An, cách trung tâm Hải Phòng 10km, Nguyễn Văn Linh cũng bị chúng đưa ra xử lại tại phiên tòa này.

Mặc dù chưa đến tuổi thành niên, Nguyễn Văn Linh bị chúng kết án phát lưu chung thân, cùng với mức án 18 tháng tù chúng xử trước đó. Bản lĩnh vững vàng và sự kiên cường của các chiến sĩ cộng sản lớp đàn anh khiến Nguyễn Văn Linh tăng thêm chí khí cách mạng. Đồng chí không hề run sợ trước những lời tuyên án của bọn quan tòa thực dân.

Mùa đông năm 1931, thực dân Pháp đưa Nguyễn Văn Linh và nhiều chiến sĩ cách mạng khác đày ra Côn Đảo. Chuyến đi đày ấy có cả những chiến sĩ cộng sản bị bắt và bị giam cầm ở nhà tù Hỏa Lò (Hà Nội). Tháng 5-1936, Mặt trận bình dân Pháp thắng cử, Chính phủ Mặt trận bình dân Pháp chỉ thị cho chính quyền thuộc địa Đông Dương thực hiện việc đại xá tù chính trị. Đồng chí Nguyễn Văn Linh được trả tự do, được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Các đồng chí Nguyễn Văn Cừ, Lương Khánh Thiện, Hoàng Quốc Việt, Nguyễn Văn Linh... đã lên Hải Phòng, sau đó trở về Hà Nội, khẩn trương tìm bắt liên lạc với tổ chức, hăng hái bước vào cuộc chiến đấu mới.

Tuy nhiên, vào đầu thập niên 1940, phong trào cách mạng lại bước vào giai đoạn thử thách đầy cam go. Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, nước Pháp nhảy vào vòng chiến, nhưng liên quân Anh - Pháp luôn bị thất bại nặng nề trước đòn tấn công của phát xít Đức. Ngày 22-6-1940, Chính phủ Pháp đầu hàng liên quân Đức-Italy. Để chuẩn bị cho cuộc chiến tranh ở Thái Bình Dương, ngày 22-9-1940, quân Nhật đổ bộ vào Hải Phòng, đánh chiếm Lạng Sơn. Cùng ngày, tại Hà Nội, chính quyền thuộc địa đầu hàng, ký hiệp ước thỏa thuận cho Nhật được sử dụng lãnh thổ Bắc Kỳ vào mục đích quân sự.

Từ chối đề nghị của những người cộng sản về việc liên minh phòng thủ Đông Dương, vừa đầu hàng quân Nhật, chính quyền thuộc địa vừa tăng cường đàn áp những người cộng sản và phong trào cách mạng. Không khí khủng bố lan tràn khắp nơi, nhiều cơ sở cách mạng và tổ chức đảng bị phá vỡ; nhiều cán bộ, đảng viên bị địch bắt, bị giết và bị tù đày. Tại Trung Kỳ, đầu năm 1941, đồng chí Nguyễn Văn Linh không may sa vào tay giặc. Các đồng chí Lê Hồng Phong, Lê Duẩn, Vũ Văn Hiếu, Nguyễn Văn Linh cùng hàng trăm đồng chí trung kiên khác bị kẻ thù đẩy xuống tàu, đày ra Côn Đảo lần thứ hai.