“Bình dân học vụ - Thắp sáng tương lai”

Nhận thức sâu sắc rằng “một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”, Chính phủ Lâm thời do Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng đầu xác định chống nạn đói và “diệt giặc dốt” là hai nhiệm vụ cấp bách, cần thực hiện ngay để xây dựng và bảo vệ chính quyền cách mạng. Từ tầm nhìn đó, phong trào Bình dân học vụ ra đời, thổi bùng tinh thần học tập mạnh mẽ, lan tỏa khắp mọi miền đất nước.”, tái hiện lại chặng đường diệt giặc dốt, đưa hàng triệu người Việt Nam thoát khỏi bóng tối mù chữ, thắp lên ngọn lửa tri thức, góp phần củng cố nền độc lập non trẻ và tạo nền móng tri thức cho sự phát triển lâu dài của đất nước Việt Nam.

Tại trưng bày, công chúng được tiếp cận những văn bản, sắc lệnh đầu tiên - nền tảng pháp lý cho sự ra đời của phong trào Bình dân học vụ; Sưu tập Lời kêu gọi, thư Bác Hồ gửi nhân dân, cán bộ, giáo viên Bình dân học vụ thể hiện sự quan tâm sát sao và chiến lược của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với nhiệm vụ diệt giặc dốt; Sưu tập dụng cụ, đồ dùng học tập tự chế giản dị phản ánh tinh thần vượt khó và khát vọng tri thức mãnh liệt của thế hệ học trò trong khói lửa chiến tranh; Chân dung và câu chuyện về những con người tiêu biểu, dẫn dắt phong trào Bình dân học vụ đi đến thành công; Sưu tập khuôn in, sách và tài liệu giảng dạy - những “vũ khí tinh thần” giúp hàng triệu người dân vừa biết chữ vừa thêm yêu tổ quốc; Sưu tập phần thưởng của Bác Hồ, Đảng, Chính phủ tặng các chiến sĩ diệt dốt, đơn vị đạt thành tích, có nhiều đóng góp cho công cuộc xóa nạn mù chữ…Mỗi hiện vật, dù gắn với con người, bối cảnh hay sự kiện khác nhau, đều góp phần kể lại hành trình xóa nạn mù chữ, thắp sáng tương lai cho dân tộc Việt Nam

Hưởng ứng chủ trương của Đảng, chỉ đạo của Chính phủ và lời kêu gọi động viên của Chủ tịch Hồ Chí Minh, phong trào Bình dân học vụ nhanh chóng lan tỏa khắp mọi miền đất nước. Không phân biệt già hay trẻ, trai hay gái, miền xuôi hay miền ngược đều hăng hái tham gia học chữ.

Với phương pháp “đọc lên thành tiếng”, người dạy thường sáng tác những câu hát, vần thơ, ví von để người học dễ nhớ, dễ thuộc. Những giai điệu mộc mạc ấy đã in sâu trong ký ức của nhiều thế hệ: “O tròn như quả trứng gà/Ô thì đội nón, Ơ thì thêm râu”, hay “I, T giống móc cả hai/I ngắn có chấm, tờ dài có ngang”. Hình ảnh ấy đã được nhà thơ Tố Hữu ghi lại đầy xúc động trong bài thơ Việt Bắc:

Đó là thành quả của đường lối đúng đắn của Đảng và sự đồng lòng hưởng ứng của nhân dân cả nước. Tại trưng bày, câu chuyện về những con người dấn thân cho sự nghiệp “diệt dốt”, được thể hiện với tất cả sự trân trọng. Đó là cụ Nguyễn Văn Tố, người dành trọn tâm huyết với sự nghiệp “khai dân trí”, đặt nền móng tổ chức, tạo tiền đề quan trọng cho thành công của cuộc đấu tranh diệt “giặc dốt”; Ông Nguyễn Công Mỹ, Tổng Giám đốc đầu tiên của Nha Bình dân học vụ, trực tiếp điều hành và lan tỏa phong trào trên toàn quốc, năm 1949, ông hy sinh khi trên đường đi thăm các lớp học ở Hưng Yên. Sau đó, ông Vương Kiêm Toàn là người kế nhiệm. Dưới sự chỉ đạo của ông, trong hai năm 1949, 1950, ngành giáo dục đẩy mạnh chiến dịch xóa mù chữ ở các vùng tự do, đạt kết quả tuyệt đối tại bốn tỉnh Hà Tĩnh, Thái Bình, Ninh Bình và Hà Nam, giúp thêm gần 3 triệu người biết chữ. Nhờ những đóng góp đó, ông Toàn được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng Bằng khen và 2.000 đồng tiền thưởng, một khoản tiền rất có giá trị khi đó và ông Toàn đã dành trọn tiền thưởng để in sách phục vụ nhân dân.

Phong trào Bình dân học vụ không chỉ lan tỏa tri thức mà còn khơi dậy tinh thần thi đua học tập sôi nổi trong toàn dân. Trưng bày giới thiệu hiện vật Cờ thi đua - giải thưởng luân lưu của Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng đơn vị đạt thành tích xuất sắc trong phong trào xóa nạn mù chữ; Cùng với đó là “Phần thưởng” đặc biệt: Bức ảnh chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh với dòng bút tích ‘Tặng chiến sĩ diệt dốt’ - phần thưởng Người gửi tặng những giáo viên Bình dân học vụ có nhiều đóng góp trong phong trào xóa mù chữ, năm 1958. Bức ảnh này đã được in với số lượng lớn để tặng cho các giáo viên và cán bộ có thành tích xuất sắc trong phong trào, nhằm kịp thời động viên tinh thần “diệt giặc dốt” trên khắp cả nước.