Bình Định nhớ một người con
Có những vùng đất không chỉ sinh ra con người.
Chúng còn góp phần tạo nên tâm hồn con người ấy.
Với Đào Tấn, Bình Định là một vùng đất như thế.
Bình Định của thế kỷ XIX mang trong mình một đời sống văn hóa phong phú. Đây là vùng đất nổi tiếng về truyền thống võ học, văn chương và đặc biệt là nghệ thuật tuồng.
Từ những làng quê, những sân đình, những đêm diễn dân gian, âm thanh của trống tuồng đã trở thành một phần quen thuộc của đời sống.
Một người lớn lên trong môi trường ấy khó có thể không mang theo âm thanh quê hương trong tâm trí.
Đào Tấn cũng vậy.
Dù cuộc đời đưa ông đi qua nhiều nơi, quê hương vẫn là một điểm trở về trong tâm thức.
Quê hương không chỉ là nơi có gia đình.
Nó còn là tiếng nói.
Là phong tục.
Là ký ức tuổi thơ.
Là những gương mặt người dân.
Là những đêm hội.
Là tiếng trống vang lên từ một sân khấu nhỏ.
Có thể một người rời quê từ rất sớm, nhưng quê hương không bao giờ rời khỏi họ.
Với người nghệ sĩ, điều ấy càng rõ ràng.
Những gì đã nhìn thấy trong tuổi thơ thường trở thành chất liệu cho sáng tạo về sau.
Một câu chuyện nghe từ người già.
Một nhân vật trong truyền thuyết.
Một giọng hát.
Một nhịp trống.
Một cách nói của người quê.
Tất cả có thể nằm lại trong trí nhớ hàng chục năm rồi bất ngờ trở thành chất liệu nghệ thuật.
Đào Tấn đã đưa tinh thần của vùng đất Bình Định vào sự nghiệp của mình theo nhiều cách.
Ông góp phần làm cho nghệ thuật tuồng phát triển và có sức sống.
Ông quan tâm đến người nghệ sĩ.
Ông coi trọng chữ nghĩa nhưng không tách chữ nghĩa khỏi đời sống.
Vì thế, khi hậu thế nhắc đến Đào Tấn, đó cũng là lúc người ta nhắc đến một phần lịch sử văn hóa Bình Định.
Quê hương nhớ người con của mình không chỉ bằng tượng đài hay tên đường.
Quê hương còn nhớ bằng tiếng hát.
Bằng những đêm tuồng.
Bằng những nghệ nhân tiếp tục đứng trên sân khấu.
Bằng những người trẻ vẫn muốn tìm hiểu về nghệ thuật mà ông từng dành cả đời vun đắp.
Một con người ra đi.
Nhưng vùng đất nơi người ấy sinh ra vẫn tiếp tục kể câu chuyện.
Và trong câu chuyện ấy, Đào Tấn không chỉ là một nhân vật lịch sử.
Ông là một phần ký ức văn hóa của quê hương Bình Định.
