Bình minh tự chủ
Vào những năm cuối thế kỷ thứ IX và đầu thế kỷ thứ X, đất nước Giao Châu vẫn chìm trong bóng tối của thời kỳ Bắc thuộc dưới ách đô hộ khắc nghiệt của nhà Đường. Nhưng chính trong những ngày tháng biến động ấy, tại vùng đất Hồng Châu (nay thuộc địa hạt Bàng Giang và Ninh Giang ở Hải Dương), có một dòng họ hào tộc lâu đời đã âm thầm nuôi dưỡng ý chí tự tôn dân tộc. Người đứng đầu gia tộc ấy lúc bấy giờ là Khúc Thừa Dụ – một bậc hào phú danh tiếng, có tính cách khoan hòa, nhân hậu và vô cùng thương dân. Tấm lòng đức độ của ông đã khiến người dân khắp vùng đều hết lòng kính phục, quy thuận và gửi gắm niềm tin.
Lúc bấy giờ, triều đình phương Bắc đang rơi vào cảnh hỗn loạn cực độ, giặc cướp nổi lên khắp nơi khiến uy quyền của hoàng đế nhà Đường suy yếu trầm trọng, không thể kiểm soát được các vùng đất xa xôi. Đứng trước thời cơ lịch sử vô giá, năm Bính Dần (906), nhân lúc trong châu có loạn lạc, dân chúng Giao Châu đã đồng lòng suy tôn Khúc Thừa Dụ lên làm Tiết độ sứ để cai trị đất nước.
Nhận lấy trọng trách nặng nề trước trăm họ, Khúc Thừa Dụ nhanh chóng dựng đô tại La Thành (thành Đại La), thực hiện nhiều chính sách giữ cho dân yên, nước trị. Hiểu rõ sức mạnh tương quan lúc bấy giờ, ông đã lựa chọn một sách lược ngoại giao vô cùng khôn khéo: dùng danh nghĩa "xin mệnh nhà Đường" để buộc triều đình phương Bắc phải thừa nhận chính quyền tự chủ của người Việt. Trước thực tế suy yếu không thể ngăn cấm được, vua Đường Chiêu Tuyên đành phải thuận theo, phong cho ông làm Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ và gia phong thêm tước Đồng Bình Chương Sự vào ngày 7 tháng 2 năm 906. Sự kiện này đánh dấu một bước ngoặt lịch sử vĩ đại, hợp pháp hóa quyền tự chủ thực tế của nước Việt dưới mắt nhìn của phong kiến phương Bắc.
Dù nắm giữ thực quyền tối cao, Khúc Thừa Dụ không xưng vương xưng đế mà dồn toàn bộ tâm huyết chuẩn bị nền độc lập lâu dài cho thế hệ tương lai. Nhận thấy tương lai đất nước cần có sự kế tục vững chắc, ông đã tự lấy quyền mình phong cho con trai là Khúc Hạo giữ chức "Tĩnh Hải hành quân tư mã quyền tri lưu hậu" – giao quyền chỉ huy quân đội và định sẵn cương vị kế vị Tiết độ sứ sau này.
Bất chấp những âm mưu dòm ngó của nhà Hậu Lương sau khi nhà Đường sụp đổ, chính quyền tự chủ của họ Khúc vẫn đứng vững. Ngày 23 tháng 7 năm 907, Khúc Thừa Dụ qua đời tại thành Đại La, khép lại một cuộc đời tận hiến cho dân tộc và nhường ngôi vị lại cho con trai là Khúc Hạo.
Tuy thời gian trị vì thực tế của ông rất ngắn ngủi (từ năm 905 đến 907), nhưng công lao của Khúc Thừa Dụ là vô song. Sử gia Lê Tung sau này đã trang trọng gọi ông là "Khúc Tiên chúa" – người đặt viên gạch đầu tiên, mở lối cho kỷ nguyên độc lập tự chủ của dân tộc Việt Nam sau gần một thiên niên kỷ bị các triều đại phương Bắc đô hộ. Câu chuyện về cuộc đời ông mãi là biểu tượng sáng ngời của tinh thần tự lực tự cường và nghệ thuật đối ngoại khéo léo của người Việt.
