Bình Ngô Bạt Chuyển – Dựng Lại Cơ Đồ

Đêm Tối Trông Rừng Rậm, Mối Duyên Lam Sơn

Những năm đầu thế kỷ XV, giặc Minh xâm lược và đặt ách cai trị tàn bạo lên đất nước Đại Việt. Đất nước lâm vào cảnh “nướng dân đen trên ngọn lửa hung tàn, dội con đỏ xuống dưới hầm tai họa”. Nối tiếp cha mình là Nguyễn Phi Khanh bị giặc bắt về Bắc, Nguyễn Trãi thi đỗ Thái học sinh dưới triều Hồ, mang trong lòng mối thù nhà, nợ nước sâu nặng.

Nằm trong lòng địch tại Đông Quan, Nguyễn Trãi ngày đêm nghiền ngẫm kinh sách, quan sát thế cục và tìm ra chân lý: Phép dùng binh của nhà Hồ xưa nay thất bại là do chỉ biết cố thủ tiêu cực, xích sắt khóa sông, cọc gỗ thụ động. Muốn đánh đuổi được giặc Minh hung hãn, phải tìm được một minh chủ và một con đường tác chiến hoàn toàn mới.

Hay tin ở vùng núi rừng Lam Sơn (Thanh Hóa), Bình Định Vương Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa, Nguyễn Trãi vượt qua muôn vàn gian khổ tìm về phục vụ. Trong gian thư phòng thiếu ánh đèn, Nguyễn Trãi đã dâng lên Lê Lợi cuốn “Bình Ngô sách” – tập sách lược vĩ đại đề ra đường lối đánh giặc cứu nước.

Lê Lợi đọc xong, vỗ tay khen hay và lập tức nhận Nguyễn Trãi làm người cố vấn thân tín nhất. Một cuộc gặp gỡ lịch sử giữa một minh chủ quyết đoán, khí phách và một thiên tài quân sự, chính trị, ngoại giao.

"Mưu Phạt Tâm Công" Và Nghệ Thuật Lấy Ít Địch Nhiều

Những ngày đầu khởi nghĩa vô cùng gian khổ: “Tuần sương sương giọt lệ, tháng tuyết tuyết đóng băng”, lương thực cạn kiệt, quân số thưa thớt. Nguyễn Trãi đã cùng Lê Lợi sát cánh trải qua những trận chiến du kích đầu tiên nơi rừng sâu nước độc Bồ Đằng, Trà Lân.

Đóng góp đặc sắc nhất của Nguyễn Trãi chính là chiến lược “Mưu phạt tâm công” (Đánh vào lòng người):

• Dụ hàng và phân hóa kẻ thù: Nguyễn Trãi không dùng sức mạnh đơn thuần mà dùng ngòi bút sắc bén như hàng vạn hùng binh. Hàng trăm bức thư ông gửi cho các tướng giặc Minh (như Vương Thông, Mã Tuyên...) đã bóc trần sự phi nghĩa của giặc, phân tích rõ “thời” và “thế”, khiến tinh thần quân Minh rệu rã, hoảng loạn.

• Tác chiến linh hoạt: Ông cố vấn cho Lê Lợi thực hiện lối đánh “tránh chỗ chắc, đánh chỗ mềm”, “dùng kỳ binh, đặt quân phục”, tạo dựng thế trận để lấy ít địch nhiều, lấy yếu thắng mạnh.

Đỉnh Cao Chi Lăng - Xương Giang Và Tư Tưỡng "Làm Một Được Hai"

Năm 1427, triều đình nhà Minh điều động hàng chục vạn viện binh do Liễu Thăng và Mộc Thạnh chỉ huy chia làm hai đường tiến sang cứu viện cho Đông Quan.

Trận Chi Lăng - Xương Giang là đỉnh cao nghệ thuật quân sự do Lê Lợi và Nguyễn Trãi chỉ đạo. Dựa trên tư tưởng chiến lược “làm một được hai” (tiêu diệt tối đa lực lượng địch nhưng bảo toàn lực lượng ta):

Dẫn dắt kẻ thù: Nghĩa quân Lam Sơn giăng thế trận dài từ Pha Lũy đến Chi Lăng, Cầu Trạm, Xương Giang; liên tục nhử địch, dụ Liễu Thăng sâu vào bẫy đất hiểm.

Đòn quyết định: Tướng Liễu Thăng bị chém đầu tại ải Chi Lăng. Mất chủ tướng, hàng vạn quân Minh hoảng loạn và bị tiêu diệt hoàn toàn tại Xương Giang.

Sau chiến thắng chấn động, thay vì truy đuổi tiêu diệt tận gốc kẻ bại trận, Lê Lợi và Nguyễn Trãi thể hiện lòng nhân đạo vĩ đại của dân tộc: mở đường hòa hiếu, cấp ngựa, cấp thuyền, cung cấp lương thảo cho hàng vạn bại binh nhà Minh rút về nước.

"Họ đã bại trận, ta không vội dùng lực lượng tiêu diệt hết, mà mở con đường sống để dứt chiến tranh, mang lại hòa bình lâu dài cho muôn dân."

Khải Hoàn Bật Sáng Khát Vọng Thái Bình

Chiến tranh kết thúc, độc lập dân tộc được khôi phục. Nguyễn Trãi thay lời Lê Lợi viết nên thiên cổ hùng văn Bình Ngô Đại Cáo – bản Tuyên ngôn Độc lập thứ hai của dân tộc Việt Nam:

“Xã tắc từ đây vững bền,

Giang sơn từ đây đổi mới...

Muôn thuở nền thái bình vững chắc,

Ngàn thu vết nhục nhã sạch làu.”

Với vai trò là Khai quốc công thần triều Hậu Lê, Nguyễn Trãi không chỉ giúp chúa công Lê Lợi đánh đuổi ngoại xâm mà còn để lại cho thế hệ sau những bài học vô giá:

• Lấy dân làm gốc: "Chở thuyền là dân, lật thuyền cũng là dân".

• Độc lập gắn liền với hòa bình: Thiện chiến nhưng không hiếu chiến, dùng chính nghĩa và lòng nhân để thu phục nhân tâm và giữ vững biên cương.

Mãi Mãi Một Ánh Sao Khuê

Dù về sau cuộc đời ông phải trải qua bi kịch cay đắng từ vụ án Lệ Chi Viên (1442), lịch sử và lòng dân đã minh hại, trả lại sự trong sạch cho ông. Vua Lê Thánh Tông sau này đã ca ngợi: "Ức Trai tâm thượng quang Khuê đẩu" (Lòng Ức Trai sáng như sao Khuê).

Nguyễn Trãi không chỉ là người anh hùng dân tộc sát cánh bên chúa công Lê Lợi dựng lại giang sơn, mà nghệ thuật quân sự và tư tưởng nhân văn của ông vẫn là bài học soi đường cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay.