Bình Ngô Vương Khởi Nghĩa

Mùa đông năm 1418, sương mù giăng kín dải núi rừng Chí Linh hẻm hóc. Nơi căn túp lều tranh lấp lánh ánh đèn dầu giữa đêm lạnh, Lê Lợi đĩnh đạc đứng bên bàn gỗ, ánh mắt đăm chiêu nhìn bản đồ đất Chí Linh. Hơn mười năm trôi qua kể từ ngày nhà Hồ sụp đổ, giặc Minh tràn sang xâm lược, biến đất nước Đại Việt thành chốn địa ngục trần gian. Chúng đốt sách vở, đào mồ mả, thu vắt từng hạt gạo, giọt máu của người dân lành.

Nhìn cảnh bách tính lầm than dưới ách đô hộ tàn bạo, Lê Lợi – vị chủ xóm Lam Sơn (Thanh Hóa) – đã gạt bỏ sự bình yên của một hào trưởng trù phú để đứng lên phất cờ khởi nghĩa. Tại hội thề Lũng Nhai, ông cùng mười tám hào kiệt như Nguyễn Trãi, Đinh Liệt, Lê Lai... đã cắt máu ăn thề, nguyện một lòng xả thân cứu nước.

Thế nhưng, những năm đầu của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn là chuỗi ngày gian khổ đến cùng cực. Quân Minh với sức mạnh áp đảo liên tục vây ráp, xua quân càn quét núi rừng Thanh Hóa.

Có những mùa đông tuyết lạnh trên đỉnh Chí Linh, nghĩa quân hết lương thảo, phải ăn củ rừng, rau dại, thịt ngựa chiến để cầm hơi. Thậm chí có lần, giặc Minh khép chặt vòng vây, Lê Lai đã anh dũng mặc áo long bào giả làm Lê Lợi, liều mình xông ra phá vòng vây để chịu chết thay cho chủ tướng, bảo toàn lực lượng cho cuộc khởi nghĩa.

Đứng trước mộ chí đơn sơ của Lê Lai giữa rừng sâu, Lê Lợi tuốt gươm thề trước trăng ngàn: "Chiếc áo long bào người trao cho ta hôm nay được đổi bằng máu và sự sống. Ta thề không đánh đuổi hết giặc Minh, thề không làm người!"

Năm 1424, theo kế sách chiến lược của Nguyễn Chích và sự vạch ra tài tình trong Bình Ngô Đại Cáo của Nguyễn Trãi, Lê Lợi quyết định chuyển hướng tiến quân vào Nghệ An. Đây là bước ngoặt vĩ đại của cuộc khởi nghĩa. Dưới sự ủng hộ lòng dân như nước vỡ bờ, nghĩa quân Lam Sơn như vết dầu loang, nhanh chóng giải phóng toàn bộ vùng đất phía Nam từ Nghệ An, Hà Tĩnh đến Thuận Hóa.

Từ thế co cụm cố thủ trong rừng sâu, nghĩa quân Lam Sơn vươn mình thành một đại quân dũng mãnh, tiến thẳng ra Bắc trong sự chào đón reo hò của hàng vạn nhân dân. Các trận đại thắng ở Tốt Động – Chúc Động đã đè bẹp sinh lực địch, dồn toàn bộ tàn quân Minh do Vương Thông chỉ huy vào cố thủ trong thành Đông Quan (Hà Nội).

Nhà Minh hoảng loạn, sai đại tướng Liễu Thăng dẫn mười vạn tinh binh viện binh hừng hực khí thế tràn sang cứu viện.

Mùa thu năm 1427, trận quyết chiến chiến lược bùng nổ tại ải Chi Lăng (Lạng Sơn). Nhận thấy Liễu Thăng kiêu ngạo, coi thường nghĩa quân, Lê Lợi hạ lệnh dụ địch vào sâu trong thung lũng lầy lội Chi Lăng.

Đúng như dự đoán, Liễu Thăng dẫn kỵ binh hăm hở đuổi theo. Khi quân giặc lọt trọn vào trận địa phục kích, tiếng trống trận của nghĩa quân Lam Sơn nổi lên rung chuyển cả núi rừng. Từ các sườn núi, phục binh ta trút mưa tên búa đá xuống. Tướng giặc Liễu Thăng bị chém đầu ngay tại trận Mã Yên. Mất thủ lĩnh, mười vạn viện binh nhà Minh tan rã hoàn toàn, kẻ bị bắt, kẻ bỏ xác ngập tràn khe núi.

Nghe tin Liễu Thăng tử trận, Vương Thông trong thành Đông Quan rụng rời tay chân, hoàn toàn mất hết ý chí chiến đấu.

Chiến thắng rực rỡ trên chiến trường, nhưng Lê Lợi không chọn con đường tàn sát. Với tầm nhìn của một nhà chính trị, nhân đạo kiệt xuất, ông chủ động mở hội thề Đông Quan, chấp nhận cho Vương Thông hàng. Ông ban cấp hàng trăm chiếc thuyền, hàng ngàn con ngựa và lương thảo cho tàn quân Minh rút lui về nước trong an toàn, nhằm giữ vững hòa hiếu lâu dài giữa hai dân tộc.

Đầu năm 1428, bóng dáng giặc Minh hoàn toàn sạch bóng trên bờ cõi Đại Việt.

Lê Lợi chính thức lên ngôi Hoàng đế tại kinh thành Thăng Long, lấy niên hiệu Thuận Thiên, sáng lập nên vương triều Hậu Lê hưng thịnh. Trong bài Bình Ngô Đại Cáo, Nguyễn Trãi vang danh câu thơ bất tận: "Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân / Quân phạt bạo trước lo trừ hại".

Chiến công lẫy lừng của Lê Thái Tổ cùng nghĩa quân Lam Sơn không chỉ dẹp tan ách đô hộ tàn bạo của nhà Minh, mà còn tái thiết nền độc lập tự chủ bền vững, mở ra một trang sử vàng chói lọi nhất trong lịch sử dân tộc Việt Nam.