Bình Tây Đại Nguyên Soái

THỜI HOA LỬA – TRƯƠNG ĐỊNH, “BÌNH TÂY ĐẠI NGUYÊN SOÁI”

Có những người được lịch sử trao cho một chức tước.

Nhưng cũng có những người được nhân dân tự gọi tên.

Và đôi khi, cái tên nhân dân đặt còn nặng hơn bất kỳ sắc phong nào.

“Bình Tây Đại Nguyên soái.”

Nghe bốn chữ ấy, người ta có thể hình dung ra một vị tướng cưỡi ngựa, cầm kiếm, chỉ huy hàng vạn quân.

Nhưng Trương Định thì không có một đạo quân chính quy lớn như thế.

Thứ ông có là lòng dân.

Và một quyết định khiến tên tuổi ông đi vào lịch sử:

Không chịu bãi binh.

Trương Định sinh năm 1820, quê gốc ở Bình Sơn, Quảng Ngãi.

Cha ông là Trương Cầm, một võ quan triều Nguyễn.

Năm 1850, Trương Định vào Nam theo cha.

Ông được triều đình phong chức Quản cơ, rồi chiêu mộ dân nghèo khai hoang ở vùng Gò Công.

Đó là vùng đất sau này trở thành nơi tên tuổi ông gắn liền với những trận chiến chống quân Pháp.

Khi quân Pháp nổ súng xâm lược Nam Kỳ năm 1859, Trương Định đứng lên tập hợp nghĩa quân.

Không phải một đội quân được huấn luyện bài bản.

Phần lớn là những người dân Nam Bộ.

Những người nông dân cầm giáo, cầm súng.

Những người quen với ruộng đồng hơn là chiến trường.

Nhưng họ có một thứ mà quân xâm lược rất khó khuất phục:

Họ chiến đấu trên chính quê hương mình.

Trương Định đánh giỏi nhất ở một điều:

Không để đối phương có một chiến trường dễ dàng.

Ông dựa vào địa hình.

Dựa vào sông rạch.

Dựa vào làng mạc.

Dựa vào mạng lưới nhân dân.

Đánh rồi rút.

Rút rồi lại đánh.

Không cho quân Pháp dễ dàng tiêu diệt toàn bộ lực lượng.

Những vùng Gò Công, Tân Hòa, Gia Định trở thành địa bàn hoạt động của nghĩa quân.

Đối với quân Pháp, đó là một cuộc chiến khó chịu.

Bởi họ có súng ống hiện đại hơn.

Có tàu chiến.

Có quân đội tổ chức chặt chẽ.

Nhưng họ không thể kiểm soát được một vùng đất khi người dân ở đó không chịu khuất phục.

Rồi đến năm 1862.

Triều đình nhà Nguyễn ký Hiệp ước Nhâm Tuất với Pháp.

Theo đó, triều đình nhượng ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ cho Pháp.

Và triều đình yêu cầu các lực lượng kháng chiến phải ngừng chiến đấu.

Trương Định đứng trước một lựa chọn rất đau đớn.

Một bên là mệnh vua.

Một bên là lòng dân.

Nếu nghe lệnh triều đình, ông phải giải tán nghĩa quân.

Nếu tiếp tục chiến đấu, ông trở thành người chống lại lệnh của vua.

Trương Định đã chọn điều thứ hai.

Đây chính là khoảnh khắc làm nên tên tuổi Trương Định.

Ông không chịu rời bỏ nghĩa quân.

Không chịu giải tán lực lượng.

Không chịu bỏ dân chúng đã theo mình.

Nhân dân suy tôn ông làm:

“Bình Tây Đại Nguyên soái.”

Không phải triều đình ban.

Mà nhân dân phong.

Bốn chữ ấy nói lên tất cả.

Người dân muốn ông tiếp tục đứng lên chống Pháp.

Và Trương Định nhận lấy danh hiệu ấy.

Từ đó, ông trở thành một trong những thủ lĩnh lớn nhất của phong trào kháng chiến ở Nam Kỳ.

Tôi nghĩ điều đáng nhớ nhất ở Trương Định không phải ông đã thắng bao nhiêu trận.

Mà là câu hỏi ông phải đối mặt:

Khi mệnh lệnh của triều đình và nguyện vọng của nhân dân đi về hai hướng khác nhau, người đứng giữa sẽ chọn bên nào?

Trương Định đã chọn ở lại.

Ở lại với nghĩa quân.

Ở lại với người dân.

Ở lại với cuộc chiến mà ông tin là chính nghĩa.

Đó là một quyết định mà ông biết chắc sẽ phải trả giá.

Từ Gò Công, nghĩa quân tiếp tục chiến đấu.

Quân Pháp nhiều lần tổ chức các cuộc càn quét.

Trương Định liên tục thay đổi địa bàn.

Nghĩa quân sử dụng cách đánh linh hoạt, tận dụng địa hình sông nước và sự che chở của nhân dân.

Có lúc nghĩa quân giành được thắng lợi.

Có lúc phải rút lui.

Nhưng điều quan trọng là:

Trương Định vẫn chưa chịu khuất phục.

Ông trở thành biểu tượng của phong trào kháng chiến Nam Kỳ trong những năm đầu chống Pháp.

Nhưng chiến tranh càng kéo dài, lực lượng chênh lệch càng rõ.

Quân Pháp có vũ khí mạnh.

Có lực lượng đông.

Có khả năng tổ chức các cuộc truy quét quy mô lớn.

Nghĩa quân của Trương Định chủ yếu dựa vào dân.

Và người dân phải trả giá cho việc che chở nghĩa quân.

Cuộc chiến ngày càng khốc liệt.

Đến năm 1864, quân Pháp mở cuộc truy kích lớn vào căn cứ của Trương Định.

Ngày 20 tháng 8 năm 1864, trong lúc bị quân Pháp bao vây và truy kích, Trương Định bị thương nặng.

Biết mình không thể thoát khỏi vòng vây, ông đã tuẫn tiết.

Ông mới khoảng 44 tuổi.

Tôi thường nghĩ về khoảnh khắc cuối cùng ấy.

Một người đã chiến đấu nhiều năm.

Một người từng có thể chọn con đường an toàn hơn.

Có thể chấp nhận mệnh lệnh.

Có thể giải tán nghĩa quân.

Có thể sống tiếp.

Nhưng ông đã chọn con đường khó hơn.

Và cuối cùng, ông chết cùng lựa chọn của mình.

Đó là điều khiến Trương Định trở thành một biểu tượng.

Sau khi Trương Định mất, phong trào kháng chiến của ông không lập tức biến mất.

Tên tuổi ông tiếp tục được nhân dân Nam Bộ nhắc đến.

Những người nghĩa quân tiếp tục chiến đấu.

Những câu chuyện về ông được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Không phải vì ông đã đánh bại quân Pháp.

Ông không làm được điều đó.

Mà bởi ông đã chứng minh một điều:

Một vùng đất có thể bị chiếm đóng, nhưng lòng người không dễ bị khuất phục.

Ngày nay, nhìn lại Trương Định, có thể thấy ông đứng ở một thời điểm rất đặc biệt của lịch sử Việt Nam.

Đất nước đang đối diện với một thế lực quân sự vượt trội.

Triều đình lựa chọn con đường đình chiến và nhượng bộ.

Nhưng ở Nam Kỳ, nhiều người dân vẫn muốn chiến đấu.

Trương Định trở thành người đứng giữa hai lựa chọn ấy.

Và ông đã chọn con đường của nghĩa quân.

Có thể người đời sau sẽ tranh luận về quyết định ấy.

Nhưng có một điều không thể phủ nhận:

Ông đã không bỏ những người đã đặt niềm tin vào mình.

Nếu phải kể câu chuyện Trương Định cho một người trẻ hôm nay, tôi sẽ không bắt đầu bằng năm sinh.

Tôi sẽ bắt đầu bằng bốn chữ:

Bình Tây Đại Nguyên soái.

Rồi hỏi:

“Biết ai phong cho ông không?”

Không phải vua.

Không phải triều đình.

Là nhân dân.

Và đó có lẽ là danh hiệu đặc biệt nhất mà một người chỉ huy có thể nhận được.

Bởi quân hàm có thể được trao.

Chức tước có thể được phong.

Nhưng lòng dân thì không ai có thể ra lệnh mà có được.

Trương Định đã chiến đấu.

Đã thất bại.

Đã hy sinh.

Nhưng tên ông vẫn còn.

Bởi có những người dù ngã xuống giữa một cuộc chiến không cân sức, vẫn khiến người đời sau nhớ đến họ như những người đã không chịu cúi đầu.

Trương Định – Bình Tây Đại Nguyên soái.

Một cái tên của đất Gò Công.

Một cái tên của Nam Kỳ.

Và một trong những biểu tượng đầu tiên của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp ở Nam Bộ.