Bình Tây Đại Nguyên Soái – danh hiệu sinh ra từ lòng dân

Lịch sử không chỉ là những mốc thời gian hay những dòng chữ được ghi chép lại, mà còn là cuộc đời của những con người anh hùng. Có những con người đã đi qua cuộc đời rất ngắn, nhưng dấu chân họ để lại thì sâu và bền bỉ trong lòng dân tộc. Trương Định là một trong những người như thế. Ông không phải bậc đế vương, cũng không phải danh tướng xuất thân từ võ trường lừng lẫy, nhưng lại trở thành một trong những anh hùng tiêu biểu nhất của phong trào chống Pháp ở vùng đất Nam Kỳ thế kỉ XIX – một người không sinh ra để làm quan an phận, mà sinh ra để trở thành biểu tượng của lòng yêu nước, của tinh thần “vì nước quên thân, vì dân phục vụ.”

Trương Định (Trương Công Định) sinh năm 1820, người xã Tư Cung, huyện Bình Sơn, nay thuộc huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi. Trương Định là con của quan Thủy Vệ Uý Trương Cầm, tỉnh Gia Định. Năm 1844 Trương Định theo cha vào Nam và cưới vợ là bà Lê Thị Thưởng con một nhà hào phú ở làng Tân Phước, huyện Tân Hoà, khi cha mất Trương Định ở luôn quê vợ Tân Hoà.

Bình Tây Đại Nguyên Soái Trương Công Định (1820 - 1864).

Hưởng ứng chính sách khẩn hoang của triều đình vào năm 1854, Trương Định đã đem toàn bộ tài sản của mình để chiêu mộ dân nghèo từ Quảng Nam – Quảng Ngãi vào Nam khai hoang, lập đồn điền ở Gia Thuận (Gò Công Đông ngày nay). Không chỉ là một người có lòng nhân ái, ông còn là người có tài tổ chức, được triều đình bổ nhiệm làm Phó Quản Cơ đồn điền. Chính từ quá trình gắn bó với nhân dân lao động mà Trương Định xây dựng được uy tín lớn và lực lượng nghĩa quân vững mạnh.

Khi thực dân Pháp xâm lược Nam Kỳ (1861–1862), triều đình nhà Nguyễn ký Hòa ước Nhâm Tuất, nhượng ba tỉnh miền Đông cho Pháp và ra lệnh cho Trương Định giải tán nghĩa quân, nhận chức quan ở An Giang. Trước sự lựa chọn khó khăn giữa lệnh vua và lòng dân, Trương Định đã dứt khoát đứng về phía nhân dân, từ chối mệnh lệnh triều đình. “Từ chối chức tước, khước từ vinh hoa”, Trương Định nhận lấy danh hiệu “Bình Tây Đại Nguyên Soái” do chính nhân dân phong tặng. Đó không phải là danh hiệu của triều đình, mà là sự ghi nhận từ trái tim những con người bị áp bức, từ niềm tin của những người sẵn sàng theo ông vào sinh ra tử. Dưới sự chỉ huy của ông, các cuộc khởi nghĩa lan rộng khắp Gò Công, Tân An, Mỹ Tho, Cần Giuộc, Chợ Lớn… khiến quân Pháp nhiều phen hoang mang, khiếp sợ.

Tranh “Nhân dân Gò Công suy tôn Trương Công Định làm Bình Tây Đại Nguyên Soái” (tranh trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Dù bị bao vây, truy kích gắt gao, ông vẫn kiên cường chiến đấu, xây dựng căn cứ, kêu gọi sĩ phu và nhân dân đứng lên đánh giặc. Đêm 19 rạng ngày 20 tháng 8 năm 1864, do bị phản bội chỉ điểm, Trương Định bị quân Pháp bao vây. Trong lúc chiến đấu anh dũng, ông bị thương nặng. Không cam chịu rơi vào tay giặc, Trương Định đã rút gươm tự sát để giữ trọn khí tiết của người anh hùng dân tộc. Ông hy sinh khi mới 44 tuổi, để lại niềm tiếc thương vô hạn trong lòng nhân dân.

Sau khi mất, Trương Định được nhân dân an táng trọng thể tại Gò Công và lập đền thờ ở nhiều nơi để tưởng nhớ công lao của ông. Ngày nay, mộ và đền thờ Trương Định đã được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia, trở thành biểu tượng thiêng liêng của tinh thần yêu nước.

Đền thờ và tượng đài Trương Định ở thị xã Gò Công, nay là thành phố Gò Công, tỉnh Tiền Giang (Nguồn: Wikipedia)

Qua đó, ta có thể thấy rằng, tấm gương bất khuất, tinh thần chiến đấu kiên cường trong đấu tranh chống thực dân Pháp xâm lược những năm 60 thế kỷ XIX của Anh hùng dân tộc Trương Định là nguồn động lực to lớn để các thế hệ cán bộ, chiến sĩ, lực lượng vũ trang và nhân dân tiếp tục chiến đấu dũng cảm vì độc lập, tự do của dân tộc, vì sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.