Bờ Bắc – bờ Nam sông Thạch Hãn
Những người lính và dòng sông lịch sử
Bờ Bắc – bờ Nam sông Thạch Hãn
Những người lính và dòng sông lịch sử
Giai đoạn lịch sử: 28/6/1972 – 16/9/1972, cuộc chiến đấu 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ và thị xã Quảng Trị trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Trong những ngày ấy, sông Thạch Hãn trở thành tuyến vượt sông đặc biệt quan trọng giữa hậu cứ và Thành cổ.
1. Một dòng sông nằm giữa chiến trường
Mùa hè năm 1972, Thành cổ Quảng Trị trở thành một trong những chiến trường ác liệt nhất.
Giữa những người lính đang bám trụ trong Thành cổ và hậu phương phía bên kia là sông Thạch Hãn.
Nhìn từ xa, dòng sông vẫn chảy như bao con sông khác.
Nhưng trong 81 ngày đêm ấy, mỗi bờ sông lại mang một ý nghĩa khác nhau.
Bờ Bắc là nơi tập kết lực lượng, chuẩn bị vật chất và tổ chức những chuyến vượt sông.
Bờ Nam hướng về Thành cổ – nơi những người lính đang chiến đấu từng ngày.
Giữa hai bờ là một khoảng nước tưởng như rất ngắn.
Nhưng để vượt qua nó, người lính phải đối mặt với pháo kích, bom đạn và nguy cơ không bao giờ tới được bờ bên kia.
Tỉnh Quảng Trị ghi nhận trong cuộc chiến đấu 81 ngày đêm, hàng vạn cán bộ, chiến sĩ đã bất chấp hiểm nguy vượt sông Thạch Hãn để vào trận địa; hàng nghìn người đã hy sinh và máu xương hòa vào dòng sông.
Chú thích ảnh: Những chuyến vượt sông Thạch Hãn đưa bộ đội và vật chất vào khu vực Thành cổ Quảng Trị trong mùa hè năm 1972.
Nguồn ảnh: Tư liệu chiến trường của nhà báo Đoàn Công Tính, được các cơ quan báo chí và tỉnh Quảng Trị giới thiệu.
2. Những chuyến đò từ bờ Bắc
Khi màn đêm buông xuống, những chuyến đò bắt đầu rời bờ.
Không có ánh đèn lớn.
Không có tiếng động cơ ồn ào.
Những chiếc thuyền nhỏ lặng lẽ chở người và hàng vượt sông.
Trên thuyền có thể là những người lính mới vào trận địa.
Có thể là đạn dược.
Lương thực.
Thuốc men.
Hoặc những thương binh đang được đưa trở lại tuyến sau.
Mỗi chuyến đi đều phải tính toán rất kỹ.
Bởi pháo có thể trút xuống bất cứ lúc nào.
Máy bay có thể xuất hiện.
Một chiếc thuyền nhỏ giữa dòng nước gần như không có khả năng chống trả.
Nhưng những người chèo đò vẫn đi.
Một trong những bức ảnh nổi tiếng nhất về Thạch Hãn của nhà báo chiến trường Đoàn Công Tính ghi lại cảnh một lão ngư dân cùng người con dâu chèo thuyền đưa bộ đội và vũ khí sang sông. Hình ảnh ấy cho thấy không chỉ người lính, mà cả người dân địa phương cũng trực tiếp góp sức cho cuộc chiến đấu bảo vệ Thành cổ.
Chú thích ảnh: Người dân địa phương chèo đò đưa bộ đội và vũ khí vượt sông Thạch Hãn vào tiếp sức cho Thành cổ.
Nguồn ảnh: Phóng viên chiến trường Đoàn Công Tính, Báo Quân đội nhân dân; tư liệu được tỉnh Quảng Trị giới thiệu.
3. Bờ Nam – nơi những người lính đang chờ
Bên kia sông là Thành cổ.
Ở đó, những người lính đang chiến đấu trong một trận địa mà bom đạn gần như không ngừng nghỉ.
Mỗi chuyến thuyền từ bờ Bắc sang có nghĩa là thêm một nguồn tiếp tế.
Một người lính mới đến có thể được bổ sung cho đơn vị đã hao hụt.
Một thùng đạn có thể duy trì hỏa lực thêm một thời gian.
Một túi thuốc có thể cứu một thương binh.
Vì vậy, những người trên bờ Nam chờ những chuyến đò.
Nhưng họ cũng biết rằng mỗi chuyến đò phải trả giá.
Có những người vừa đặt chân lên bờ đã lao vào trận địa.
Có người không kịp bước lên bờ.
Có người qua được sông nhưng không bao giờ trở lại.
Bởi thế, khoảng cách giữa hai bờ Thạch Hãn không thể đo đơn giản bằng mét.
Đó là khoảng cách giữa sự sống và cái chết.
Chú thích ảnh: Bộ đội vượt sông để tiếp cận khu vực Thành cổ Quảng Trị trong cuộc chiến 81 ngày đêm.
Nguồn ảnh: Tư liệu chiến trường Quảng Trị năm 1972.
4. Những người vượt sông trong đêm
Có những chuyến vượt sông diễn ra giữa ban ngày.
Nhưng nguy hiểm nhất thường là những chuyến đi dưới màn đêm.
Người lính ngồi sát vào nhau trên thuyền.
Không ai nói lớn.
Người chèo đò quan sát dòng nước.
Mỗi tiếng động đều có thể khiến cả chuyến đi bị phát hiện.
Pháo sáng xuất hiện trên bầu trời.
Mặt sông bất ngờ sáng lên.
Mọi người lập tức tìm cách tránh né.
Rồi bóng tối lại bao trùm.
Chiếc thuyền tiếp tục đi.
Trong những giờ phút ấy, không ai biết mình sẽ tới được bờ bên kia hay không.
Nhưng người chèo vẫn chèo.
Người lính vẫn ngồi im.
Và chiếc thuyền nhỏ vẫn tiến về phía Thành cổ.
Có lẽ với những người từng sống qua mùa hè năm ấy, tiếng mái chèo trên Thạch Hãn là một trong những âm thanh không thể nào quên.
Chú thích ảnh: Những chuyến vượt sông trên Thạch Hãn trong điều kiện chiến đấu ác liệt, nơi người lính phải đối mặt với pháo kích và bom đạn.
Nguồn ảnh: Tư liệu lịch sử cuộc chiến 81 ngày đêm Thành cổ Quảng Trị.
5. Có những người đi qua sông nhưng không trở lại
Trong chiến tranh, không phải chuyến vượt sông nào cũng có một chuyến trở về.
Có người hy sinh ngay trên thuyền.
Có người trúng pháo giữa dòng.
Có người mất tích trong đêm.
Có người đến được Thành cổ nhưng mãi mãi nằm lại nơi ấy.
Những người ở bờ Bắc vẫn tiếp tục chèo đò.
Những chuyến hàng vẫn phải sang.
Bởi Thành cổ vẫn cần tiếp tế.
Và những người ở bờ Nam vẫn phải giữ trận địa.
Ngày nay, tỉnh Quảng Trị nhắc đến Thạch Hãn như nơi đã trở thành “nơi yên nghỉ vĩnh hằng của hàng nghìn người con ưu tú của đất nước” sau cuộc chiến 81 ngày đêm.
Dòng nước đã cuốn đi rất nhiều dấu tích.
Nhưng ký ức vẫn còn.
Mỗi khi nhắc đến Thạch Hãn, người ta lại nhớ đến những người lính đã bước xuống một con thuyền nhỏ và đi về phía tiếng súng.
Chú thích ảnh: Sông Thạch Hãn – nơi hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh trong cuộc chiến đấu bảo vệ Thành cổ Quảng Trị.
Nguồn ảnh: Cổng thông tin tỉnh Quảng Trị và các tư liệu lịch sử về 81 ngày đêm năm 1972.
6. Hai bờ của một ký ức
Sau chiến tranh, bờ Bắc và bờ Nam không còn là hai phía của một chiến trường.
Những chiếc thuyền không còn phải lặng lẽ vượt sông trong đêm.
Không còn những đoàn người né pháo.
Không còn tiếng gọi nhau giữa bom đạn.
Nhưng dòng Thạch Hãn vẫn chảy qua Quảng Trị.
Hai bờ sông hôm nay nối với nhau bằng những cây cầu và những con đường của cuộc sống bình thường.
Chỉ có ký ức là vẫn ở lại.
Những người cựu chiến binh trở về.
Đứng bên dòng sông.
Nhìn mặt nước.
Nhớ những chuyến đò năm nào.
Nhớ những người đã đi cùng mình.
Những người đã sang bờ bên kia nhưng không bao giờ quay lại.
Và mỗi năm, những hoạt động thả hoa đăng trên sông Thạch Hãn lại được tổ chức để tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh trong chiến dịch giải phóng Quảng Trị và 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ.
Chú thích ảnh: Dòng Thạch Hãn hôm nay – nơi các thế hệ trở về tưởng niệm những người đã hy sinh trong mùa hè đỏ lửa năm 1972.
Nguồn ảnh: Cổng thông tin điện tử tỉnh Quảng Trị.
Lời kết
Một dòng sông.
Hai bờ.
Một bên là những người chờ đợi.
Một bên là những người đang chiến đấu.
Và giữa họ là những chiếc thuyền nhỏ đi qua màn đêm.
Trong 81 ngày đêm năm 1972, sông Thạch Hãn không chỉ là một dòng nước.
Nó trở thành con đường của những người lính.
Có người vượt qua để vào Thành cổ.
Có người vượt qua để đưa thương binh trở lại.
Có người chèo đò suốt đêm để đưa những chuyến hàng sang bờ bên kia.
Và có những người đã nằm lại giữa dòng sông.
Hơn nửa thế kỷ sau, nước vẫn chảy.
Hai bờ vẫn bình yên.
Nhưng mỗi khi một ngọn đèn hoa đăng được thả xuống mặt nước, người ta lại nhớ về những chiếc thuyền năm xưa và những con người đã lên thuyền mà không biết đó là chuyến đi cuối cùng.
Bờ Bắc vẫn còn.
Bờ Nam vẫn còn.
Và giữa hai bờ ấy, dòng Thạch Hãn vẫn mang theo câu chuyện của một thế hệ đã đi qua chiến tranh.
Dòng Thạch Hãn hôm nay vẫn lặng lẽ chảy qua Quảng Trị, mang theo ký ức về những người lính đã vượt sông và những người đã mãi mãi nằm lại trong mùa hè năm 1972.
Nguồn ảnh: Cổng thông tin điện tử tỉnh Quảng Trị và tư liệu lịch sử về sông Thạch Hãn.
