Bộ đội

Năm 1966, Bộ đội bắt đầu về đóng ở làng tôi. Họ chỉ nghỉ một đêm rồi ngày mai đi tiếp vào trạm T15 ở Cự Nẫm. Cũng có khi họ ở lại an dưỡng ở làng tôi một vài tuần. Đợt lâu nhất là ba tháng. Nhà tôi ở xóm Bắc. Làng tôi thời chiến tranh, bà con xóm Nam sát sông Nan kéo ra xóm Bắc sơ tán hoặc nằm hầm ở ngoài đồng. Một số gia đình vào làm lán trại trong rú Ma Ca bên kia sông. Ban đêm tôi theo mấy anh chị lớp sáu, lớp bảy làm giao liên cho Xã đội. Đầu hôm chúng tôi cùng cán bộ Xã đội lên đón trên kiệt Năm Thôn. Các chú Bộ đội ai cũng có một tấm dạ quang gắn đằng sau mũ. Người sau cứ nhìn theo ánh sáng lân tinh của người đằng trước mà đi. Chúng tôi dẫn Bộ đội về từng nhà. Con nít, người già nằm ngủ dưới hầm, nhường nhà và giường phản cho Bộ đội. Bộ đội nghỉ một ngày rồi khuya hôm sau lại hành quân tiếp. Chúng tôi hăng hái đi chặt chiếc “gậy Trường Sơn”, bẻ lá đùng đình cho các chú cắm lại vòng ngụy trang. Thứ lá này bền như lá dừa, giữ được màu xanh rất lâu. Hội “Mẹ Chiến sĩ” mang khoai sắn đến tặng các chú lên đường. Có người còn vác cả buồng chuối hay quả đu đủ chín đến úy lạo. Chúng tôi ai nấy bịn rịn tiễn chân các anh, các chú vào tận bến đò. Mấy anh lớp bảy còn mang đỡ ba lô cho các chú một chặng đường. Nhạc sỹ Hoàng Vân đã từng nghỉ lại ở làng tôi. Ông sáng tác bài “Quảng Bình quê ta ơi”. Sau này khi vào Bộ đội tôi nghe cánh lính khu Ba thường hát chế “Quảng Bình/ Khoai khoai toàn khoai…”. Đúng là quê tôi gió Lào cát trắng. Ruộng không có nước chỉ trồng được khoai lang. Cả năm có một vụ lúa vãi thì phải nhờ trời. Cày bừa đập đất cho nhỏ rồi gieo hạt lúa xuống. Chờ khi trời mưa, bà con xã viên mang tơi đội nón ra đồng cấy giắm. Đã thế khi gặp trận bão, mất mùa, lúa đổ rạp xuống phải gặt xanh về mà ăn lớ. Lớ là thứ lúa lép rang lên rồi giã nhỏ rây lấy cám mịn mà ăn. Khi ăn phải lấy thìa hay lá mít cuộn lại xúc đổ vào mồm không dám thở mạnh.