BÒ DƯỚI VŨNG TRÂU NẰM ĐỂ TRÁNH ĐẠN

Chuyện kể của chú Trần Văn Minh (sinh năm 1957) – người lính trinh sát từng tham gia chiến đấu tại chiến trường Campuchia trong giai đoạn 1979–1984.

Trong những năm tháng làm nhiệm vụ trinh sát trên chiến trường Campuchia, chú Trần Văn Minh đã nhiều lần đối mặt với hiểm nguy. Nhưng có một kỷ niệm mà mỗi khi nhắc lại, chú vẫn nhớ rõ những diễn biến của cuộc chạm súng bất ngờ: lần đi trinh sát trước một phum làng, bị quân Pol Pot phát hiện và phải nằm rạp xuống những vũng bùn nơi trâu thường nằm để tránh đạn.

Đó là một tình huống mà chỉ trong khoảnh khắc, từ nhiệm vụ tiếp cận người dân để nắm tình hình, chú và những người đi cùng đã phải tìm cách thoát khỏi làn đạn bắn ra từ trong phum.

Sau khi chuyển từ nhiệm vụ lái xe vận tải quân sự sang đơn vị chiến đấu trực tiếp, chú Minh đảm nhận công việc trinh sát tại chiến trường Campuchia. Theo lời kể của chú, đây là một nhiệm vụ hết sức nguy hiểm bởi quân Pol Pot thường trà trộn trong dân, ẩn náu tại các phum làng và bất ngờ nổ súng khi phát hiện lực lượng ta.

Ở chiến trường ấy, không phải lúc nào cũng có thể nhận biết quân địch qua quân phục hay vũ khí. Khi không cầm súng, chúng có thể sinh hoạt và ăn mặc giống người dân bình thường. Chính điều đó khiến việc nắm tình hình trước khi bộ đội tiến vào một địa bàn trở nên đặc biệt khó khăn.

Trong một lần thực hiện nhiệm vụ, chú Minh cùng hai người Campuchia đi trinh sát trước một phum để tìm hiểu tình hình, chuẩn bị cho lực lượng bộ đội tiến vào.

Sự có mặt của hai người Campuchia đi cùng nhằm hỗ trợ chú trong việc tiếp xúc với người dân và nhận biết tình hình tại địa phương. Bởi giữa một địa bàn mà dân thường và quân địch có thể sống lẫn với nhau, việc hiểu ngôn ngữ, tập quán và những biểu hiện sinh hoạt của người dân là điều rất cần thiết.

Khi nhóm của chú vừa tiến đến khu vực đầu phum, họ nhìn thấy một số người dân đang chăn trâu bò.

Đó là hình ảnh sinh hoạt bình thường ở vùng nông thôn Campuchia. Những người dân đang ở ngoài đồng, trâu bò đang được chăn thả, còn phía trước là khu dân cư với những ngôi nhà sàn quen thuộc.

Nhóm trinh sát của chú Minh gọi những người dân ấy lại để hỏi thăm tình hình.

Thế nhưng, sự việc diễn ra hoàn toàn khác với dự tính.

Vừa nghe tiếng gọi, những người dân bất ngờ hoảng sợ, bỏ chạy và la hét lớn.

Chú Minh chưa kịp nắm được thông tin cần thiết thì từ trong phum, quân địch lập tức nổ súng.

Những loạt đạn bất ngờ bắn xối xả ra khu vực mà nhóm trinh sát đang đứng.

Tình huống chuyển biến quá nhanh. Mới trước đó, chú và những người đi cùng còn đang tìm cách tiếp xúc với người dân để hỏi thăm, vậy mà chỉ trong chốc lát, cả nhóm đã trở thành mục tiêu của hỏa lực địch.

Không có công sự chuẩn bị sẵn, chú Minh và những người đi cùng buộc phải nhanh chóng tìm cách tránh đạn.

Theo lời chú kể, lúc ấy mọi người phải vừa bò, vừa chạy để thoát khỏi khu vực bị bắn.

Giữa tình thế nguy hiểm, chú Minh bị ngã xuống khu vực ruộng có những vũng bùn do trâu nằm tạo thành. Chú lập tức nằm rạp xuống đó để tránh những loạt đạn đang bắn tới.

Những vũng bùn ấy, theo cách gọi mộc mạc của chú, là những cái “dũng trâu” – nơi trâu thường nằm ngâm mình giữa đồng.

Trong hoàn cảnh bình thường, đó chỉ là những chỗ trũng đầy bùn đất. Nhưng giữa cuộc chạm súng bất ngờ, chính những vũng trâu nằm ấy lại trở thành nơi chú Minh tìm cách hạ thấp người, tránh khỏi tầm đạn của đối phương.

Chú phải nằm sát xuống bùn trong khi tiếng súng vẫn tiếp tục vang lên từ phía phum làng.

Một trong những hình ảnh khiến chú nhớ rõ nhất là những vệt lửa phát ra từ các ngôi nhà sàn.

Từ vị trí đang nằm tránh đạn, chú nhìn thấy ánh lửa đầu nòng của những khẩu súng bắn ra từ trên nhà. Những vệt sáng ấy cho thấy quân địch đang sử dụng các vị trí trong khu dân cư để nổ súng về phía lực lượng ta.

Đó là một tình thế hết sức phức tạp.

Những ngôi nhà sàn vốn là nơi sinh sống của người dân, nhưng trong cuộc chạm súng này lại trở thành vị trí phát hỏa lực của quân địch.

Sau khi địch nổ súng, lực lượng quân ta cũng tổ chức bắn trả.

Cuộc giao tranh diễn ra dữ dội. Theo lời chú Minh, hỏa lực bắn trả khiến có nhà sàn bị đánh sập.

Giữa tiếng súng từ hai phía, những người đang ở khu vực đầu phum phải đối mặt với hiểm nguy lớn. Chỉ một khoảnh khắc không kịp tìm chỗ tránh đạn cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

Đối với chú Minh, lần nằm dưới vũng trâu để tránh đạn là một kỷ niệm đặc biệt của những năm tháng làm nhiệm vụ trinh sát. Chú không nhắc đến một công sự kiên cố hay một vị trí phòng ngự được chuẩn bị từ trước. Nơi giúp chú tránh hỏa lực trong tình huống ấy chỉ là một vũng bùn giữa đồng ruộng.

Nhưng sự việc chưa dừng lại ở cuộc chạm súng.

Đến sáng hôm sau, khi kiểm tra lại khu vực xảy ra giao tranh, một vấn đề khác khiến chú Minh nhớ mãi: rất khó phân biệt ai là quân địch, ai là người dân bình thường.

Theo lời chú, quân Pol Pot thường sống trà trộn trong dân, ăn mặc và sinh hoạt không khác nhiều so với những người dân địa phương. Khi không còn mang vũ khí hoặc dấu hiệu nhận biết rõ ràng, việc xác định một người có thuộc lực lượng địch hay không trở nên hết sức khó khăn.

Đây cũng là một trong những đặc điểm phức tạp của chiến trường Campuchia mà chú Minh nhiều lần nhắc đến.

Người dân địa phương sống trong tình trạng thường xuyên bị đe dọa. Không ít người dù biết tiếng Việt vẫn không dám giao tiếp với bộ đội Việt Nam vì sợ quân Pol Pot quay lại trả thù sau khi bộ đội rời đi.

Bởi vậy, sự hoảng sợ của những người dân đang chăn trâu bò trong lần trinh sát ấy cần được nhìn nhận trong hoàn cảnh đặc biệt của chiến tranh.

Không có đủ căn cứ để khẳng định họ cố ý báo động cho quân địch. Điều chú Minh trực tiếp chứng kiến là những người dân bỏ chạy, la hét và ngay sau đó quân địch từ trong phum nổ súng.

Chính sự việc ấy cho thấy nhiệm vụ trinh sát không chỉ nguy hiểm bởi hỏa lực bất ngờ, mà còn đòi hỏi người lính phải thận trọng khi tiếp xúc với dân cư trên địa bàn có quân địch ẩn náu.

Trong nhiều trường hợp, người dân cũng là những người bị cuốn vào vòng xoáy của chiến tranh, phải sống trong nỗi sợ hãi và tìm mọi cách bảo vệ tính mạng của mình.

Đối với chú Trần Văn Minh, từ một người lái xe vận tải chuyển sang nhiệm vụ trinh sát, những tình huống như lần chạm súng trước phum đã cho chú thấy một khía cạnh khác của chiến trường.

Nếu trước đây, hiểm nguy thường xuất hiện trên những tuyến đường vận tải qua các cuộc phục kích, thì nay nó có thể bắt đầu từ một cuộc tiếp xúc tưởng chừng bình thường với người dân.

Một tiếng gọi hỏi thăm, vài người hoảng sợ bỏ chạy, rồi ngay lập tức là những loạt đạn từ trong khu dân cư bắn ra.

Không có khoảng cách rõ ràng giữa nơi an toàn và nơi nguy hiểm.

Không phải lúc nào người lính cũng kịp nhận biết đối phương đang ẩn náu ở đâu.

Và cũng không phải khi cuộc giao tranh kết thúc, mọi điều đều có thể được xác định một cách rõ ràng.

Nhiều năm sau, trong những ký ức chiến trường mà chú Minh kể lại, hình ảnh lần bò dưới vũng trâu nằm vẫn là một chi tiết rất riêng.

Không phải một trận đánh lớn với những con số về lực lượng hay chiến quả, mà là câu chuyện về một người lính trinh sát bất ngờ gặp hỏa lực địch khi đang thực hiện nhiệm vụ, phải nằm rạp xuống bùn đất để tìm đường sống.

Giữa những loạt đạn bắn ra từ các ngôi nhà sàn, một vũng trâu nằm giữa đồng ruộng đã trở thành nơi chú Trần Văn Minh tránh đạn. Kỷ niệm ấy là một lát cắt chân thực về sự hiểm nguy của nhiệm vụ trinh sát trên chiến trường Campuchia, nơi người lính phải đối diện với những tình huống bất ngờ, còn người dân cũng phải sống giữa nỗi sợ hãi và những bất trắc của chiến tranh.