BÓ HOA TRÊN SÂN KHẤU VÀ CON ĐƯỜNG 12A

Có những bức ảnh lịch sử không ghi lại một trận đánh.

Không có khói súng.

Không có chiến hào.

Không có những đoàn quân đang tiến về phía trước.

Chỉ có một cô gái trẻ trong bộ quân phục thanh niên xung phong, tay ôm bó hoa, chạy về phía một người đã đứng chờ trên sân khấu.

Bức ảnh ấy được chụp tại Đại hội Thanh niên xung phong toàn quốc lần thứ IV ở Hà Nội, tháng 7 năm 1967.

Cô gái trong ảnh là Nguyễn Thị Kim Huế, một nữ thanh niên xung phong quê ở Quảng Bình.

Đằng sau nụ cười rạng rỡ trong khoảnh khắc ấy là một câu chuyện dài của những năm tháng chiến tranh.

Nguyễn Thị Kim Huế sinh năm 1939 tại huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình. Mồ côi từ sớm, tuổi thơ của bà gắn với cuộc sống khó khăn của một gia đình nông dân. Những năm tháng ấy khiến việc học hành và cuộc sống của một cô gái trẻ không hề dễ dàng.

Khi chiến tranh phá hoại bằng không quân mở rộng ra miền Bắc, những tuyến đường vận chuyển vào chiến trường trở thành mục tiêu đánh phá ác liệt.

Quảng Bình nằm trên một trong những hướng giao thông quan trọng.

Đường 12A đi qua địa bàn Tuyên Hóa là một trong những tuyến đường như vậy.

Năm 1965, trước yêu cầu của chiến trường, Nguyễn Thị Kim Huế tình nguyện tham gia lực lượng thanh niên xung phong.

Đó không phải là một công việc nhẹ nhàng.

Thanh niên xung phong trên tuyến đường 12A phải làm nhiệm vụ san lấp mặt đường, bảo đảm giao thông, xử lý những đoạn đường bị bom phá hỏng để xe tiếp tục đi về phía trước.

Một con đường bị đánh sập có thể làm cả đoàn xe phải dừng lại.

Một quả bom chưa nổ có thể khiến người làm nhiệm vụ phải đối mặt với cái chết.

Một đoạn đường bị phá ban ngày có thể phải được khắc phục ngay trong đêm.

Đơn vị của Nguyễn Thị Kim Huế có 182 người.

Họ cùng nhau bám trụ trên tuyến đường, nơi máy bay Mỹ thường xuyên đánh phá.

Ngày 3 tháng 7 năm 1966 trở thành một trong những ngày đặc biệt khốc liệt.

Máy bay B-52 đánh phá tuyến đường 12A.

Nhiều người chết và bị thương.

Sau những trận bom, mặt đường bị cày xới, đất đá vùi lấp nhiều đoạn.

Những người còn sống phải lập tức trở lại vị trí.

Nguyễn Thị Kim Huế cùng đồng đội vừa san lấp đường, vừa tìm kiếm những người bị vùi trong bom đạn, cứu thương và xử lý bom chưa nổ.

Công việc ấy diễn ra trong khói bụi, máu và sự nguy hiểm thường trực.

Có những lần Nguyễn Thị Kim Huế bị bom vùi lấp.

Có những lần bà bị thương.

Nhưng sau mỗi trận đánh, công việc vẫn phải tiếp tục.

Con đường phải được thông.

Những đoàn xe phải đi qua.

Phía trước là chiến trường.

Phía sau là hậu phương.

Giữa hai nơi ấy, những người thanh niên xung phong đứng trên con đường bom đạn.

Ngày 1 tháng 1 năm 1967, Nguyễn Thị Kim Huế được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động.

Danh hiệu ấy ghi nhận những thành tích của một nữ thanh niên xung phong còn rất trẻ trên tuyến đường 12A.

Nhưng năm 1967 cũng đem đến một kỷ niệm đặc biệt khác.

Tháng 7 năm ấy, Nguyễn Thị Kim Huế từ Quảng Bình ra Hà Nội dự Đại hội Thanh niên xung phong toàn quốc lần thứ IV.

Tại đại hội, Chủ tịch Hồ Chí Minh xuất hiện.

Một khoảnh khắc được ghi lại bằng máy ảnh.

Nguyễn Thị Kim Huế trong bộ đồng phục thanh niên xung phong màu xanh, ôm bó hoa chạy lên sân khấu khi Bác Hồ vừa bước ra.

Bức ảnh sau đó được Nhà in Trần Phú in và phát hành với số lượng lớn.

Một cô gái đến từ tuyến đường 12A bỗng xuất hiện trong rất nhiều gia đình trên miền Bắc qua một tấm ảnh.

Nhưng phía sau bức ảnh là cả một tuyến đường.

Là những ngày bị bom vùi lấp.

Là những lần bị thương.

Là những người đồng đội đã cùng nhau san đường dưới bom đạn.

Là những đoạn đường tưởng như không thể đi qua nhưng vẫn phải được nối lại.

Bức ảnh vì thế không chỉ ghi lại cuộc gặp giữa một nữ thanh niên xung phong và Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Nó còn ghi lại hình ảnh của cả một thế hệ thanh niên thời chiến.

Một thế hệ đã biến tuổi trẻ thành những ngày đứng bên đường giao thông.

Không phải ai cũng cầm súng.

Có người cầm cuốc.

Có người cầm xẻng.

Có người làm nhiệm vụ cứu thương.

Có người rà phá bom.

Có người chỉ làm một việc tưởng như rất nhỏ: lấp lại một hố bom để một chiếc xe có thể đi tiếp.

Nhưng chính những công việc ấy đã góp phần giữ cho mạch giao thông không bị đứt.

Sau này nhìn lại, con đường 12A không chỉ còn là một tuyến giao thông.

Nó trở thành chứng tích của một thời kỳ mà mỗi mét đường đều phải đổi bằng mồ hôi, máu và cả sự hy sinh.

Nguyễn Thị Kim Huế là một trong những người đã góp phần làm nên con đường ấy.

Ngày nay, khi bức ảnh năm 1967 được nhìn lại, điều dễ nhận thấy nhất có lẽ là nụ cười của cô gái trẻ.

Nụ cười ấy rất khác với hình ảnh thường thấy trong những tư liệu chiến tranh.

Không có sự khốc liệt của bom đạn.

Không có những hố bom.

Không có những người bị thương.

Chỉ có một cô gái trẻ ôm bó hoa tiến về phía trước.

Nhưng chính khoảnh khắc bình dị ấy lại khiến câu chuyện về Nguyễn Thị Kim Huế trở nên sâu sắc.

Bởi trước khi đứng trên sân khấu ở Hà Nội, cô gái ấy đã từng đứng giữa tuyến đường 12A.

Trước khi nhận bó hoa, đã có những ngày phải san đường dưới bom.

Trước khi trở thành nhân vật trong một bức ảnh lịch sử, đã có những năm tháng âm thầm làm công việc ít được nhìn thấy nhất.

Và phía sau nụ cười của tuổi trẻ là một con đường đã đi qua chiến tranh.

Một con đường được giữ bằng bàn tay của những người trẻ.

Một con đường nối hậu phương với tiền tuyến.

Một con đường mà mỗi lần được thông lại là một lần những người thanh niên xung phong chứng minh rằng bom đạn có thể phá hỏng mặt đường, nhưng không dễ dàng cắt đứt ý chí của con người.

Bức ảnh năm 1967 vì thế vẫn còn giá trị đến hôm nay.

Bởi trong một khoảnh khắc rất ngắn, nó giữ lại hình ảnh của cả một thời đại:

Một người lãnh đạo.

Một cô gái trẻ.

Một bó hoa.

Và phía sau họ là hàng nghìn con người đang ngày đêm giữ cho những con đường đi về phía tương lai không bị đứt đoạn.

Có những người đi vào lịch sử bằng một chiến công vang dội.

Cũng có những người đi vào lịch sử bằng một con đường.

Nguyễn Thị Kim Huế thuộc về những người như thế.