Bố Trạch - nơi vết thương chiến tranh vẫn còn âm ỉ

Về nơi “túi bom, rốn đạn” trong những năm kháng chiến

Trời nắng gắt. Cái nắng như đổ lửa xuống từng mái nhà, từng thửa vườn, từng con dốc. Nhưng có lẽ, thứ khiến người ta ngột ngạt hơn cả không phải là thời tiết, mà là cảm giác nặng trĩu khi đứng trên vùng đất từng được gọi là “túi bom” – nơi mà mỗi tấc đất dưới chân đều có thể ẩn chứa một mối hiểm nguy chưa kịp thức giấc.

Huyện Bố Trạch trước đây thuộc tỉnh Quảng Bình. Sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, được phân thành 7 xã thuộc tỉnh Quảng Trị. Vùng đất bên bờ sông Gianh này từng là một mắt xích quan trọng của tuyến đường 20 Quyết thắng – trục ngang chiến lược thuộc hệ thống đường Trường Sơn huyền thoại. Con đường dài khoảng 125km ấy được mở từ năm 1965, như một mạch máu nối hậu phương với tiền tuyến, phá thế độc đạo, tiếp sức cho chiến trường miền Nam. Nhưng cũng chính vì thế, nơi đây đã hứng chịu mật độ bom đạn dày đặc bậc nhất. Những ngọn núi từng bị xới tung. Những cánh rừng từng bị thiêu rụi. Và dưới lòng đất, vô số bom mìn vẫn còn nằm lại – như những “di vật chiến tranh” không ai mong muốn.

Theo các lãnh đạo địa phương, sau chiến tranh, Bố Trạch được xác định là một trong những nơi có mật độ ô nhiễm bom mìn nghiêm trọng. Dù đã trải qua nhiều đợt rà phá, nhưng khối lượng còn sót lại vẫn đáng báo động. Cách đây hơn 1 năm, người dân tại xã Thanh Trạch đã phát hiện quả bom nặng 230kg nằm sát bờ biển và cách khu dân cư chỉ 250m. Còn nhiều quả bom vẫn nằm sâu dưới lòng đất chưa được phát hiện, có thể trở thành mối đe dọa bất cứ lúc nào.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày đất nước thống nhất. Những cánh rừng đã xanh trở lại, những con đường đã mở rộng hơn, trẻ em đã cắp sách đến trường. Nhưng nỗi đau chiến tranh dường như chưa bao giờ thực sự nguôi ngoai. Bà Dương Thị Diên ở thôn Cà, xã Hoàn Lão rơm rớm nước mắt chia sẻ, năm 1976, khi đi làm ruộng, chồng bà – ông Võ Văn Khảng, sinh năm 1961 – không may trúng bom bi còn sót lại. Vụ nổ cướp đi ánh sáng một bên mắt, để lại mảnh kim loại nằm sâu trong chân suốt mấy chục năm không thể lấy ra. Giờ đây, ông lại chống chọi với căn bệnh ung thư dạ dày, sức lực ngày một cạn kiệt. Căn nhà cấp bốn cũ kỹ của hai vợ chồng chằng chịt những vết nứt. Thu nhập chính của gia đình phụ thuộc vào 3 sào ruộng, tính trung bình chỉ chưa đến 700 nghìn đồng/ người/tháng. Không có trợ cấp xã hội, gia đình bà chỉ biết sống lay lắt qua ngày.

Nỗi đau dường như chưa dừng lại khi người con trai cũng vừa bị tai nạn lao động, mất sức làm việc, khiến cho hoàn cảnh của cả nhà càng thêm khó khăn. Hy vọng lớn nhất của bà bây giờ là đàn gà giống vừa được Hội Hỗ trợ khắc phục hậu quả bom mìn Việt Nam cấp kinh phí để mua. Nếu may mắn không bị bệnh dịch và chăm tốt, số gà này sẽ được nhân lên, giúp bà Diên có thêm thu nhập, trang trải cuộc sống.

Còn ông Lê Ngọc Toản, cũng ở thôn Cà, sinh năm 1974, bị trúng bom khi đi chăn bò năm 12 tuổi. Vết thương ở chân trái khiến ông mang tật suốt đời. Đến nay một số mảnh kim loại vẫn bám dính vào mạch máu, không thể phẫu thuật lấy ra, như một lời nhắc nhở đau thương về chiến tranh chưa dứt.

Ở tuổi ngoài 50, ông chưa lập gia đình, sống trong căn nhà lụp xụp cùng người mẹ đã 90 tuổi, vừa phải nhập viện trị bệnh. Hai sào ruộng là nguồn sống duy nhất của gia đình, mỗi tháng chắt chiu cũng chỉ được khoảng 1 triệu đồng – chẳng đủ lo thuốc men, chưa nói đến những ngày trái gió trở trời, vết thương cũ hành hạ.

Niềm hy vọng nhỏ nhoi đến từ con bò ông vừa vay tiền mua được và con lợn được Hội Hỗ trợ khắc phục hậu quả bom mìn Việt Nam cấp kinh phí. Nguồn sinh kế ít ỏi ấy, với người khác có thể là nhỏ bé, nhưng với ông, đó là cả một chỗ dựa mong manh để tiếp tục cuộc sống.

Những câu chuyện nhói lòng như vậy không phải là điều hiếm gặp tại các xã thuộc huyện Bố Trạch cũ. Ở đây, người ta trồng cây trên nỗi lo, gieo hạt trong thấp thỏm và thu hoạch cùng với nỗi ám ảnh thường trực.