Bộ trưởng Xuân Thủy: "Nụ cười ngoại giao" bẻ gãy ý chí xâm lược và nghệ thuật dùng thơ đối thoại với súng đạn

Nếu như mặt trận quân sự cần những vị tướng dũng mãnh ngoài sa trường, thì mặt trận ngoại giao lại cần những bộ óc uyên bác, bản lĩnh thép ẩn sau những cử chỉ lịch thiệp và nụ cười thản nhiên. Trong cuộc đối đầu lịch sử tại Hội nghị Paris, người đã mang "nụ cười Việt Nam" ra thế giới, dùng thơ ca và lý lẽ chính nghĩa để bẻ gãy những luận điệu sắc lạnh của kẻ thù chính là nhà ngoại giao kiệt xuất Xuân Thủy (tên thật là Nguyễn Trọng Nhâm).

Sinh năm 1912 tại Hà Tây (nay là Hà Nội), Xuân Thủy không chỉ là một nhà ngoại giao kỳ cựu mà còn là một nhà báo, nhà thơ lớn của cách mạng. Năm 1968, khi cuộc chiến tranh chống Mỹ bước vào giai đoạn cam go nhất, ông được Chủ tịch Hồ Chí Minh tin tưởng giao trọng trách làm Trưởng đoàn đại biểu Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tham gia hội nghị hai bên rồi bốn bên tại Paris.

Hội nghị Paris là cuộc đàm phán dài nhất trong lịch sử ngoại giao thế giới, nơi đối phương liên tục thay đổi chiến thuật, kết hợp giữa đe dọa quân sự bằng bom B-52 và sự trì hoãn trên bàn tiệc. Đối đầu với một đối thủ có tiềm lực kinh tế và quân sự khổng lồ, Bộ trưởng Xuân Thủy đã chọn một phương cách tiếp cận vô cùng độc đáo: Ngoại giao văn hóa và nụ cười chiến thắng.

Suốt những năm tháng căng thẳng ấy, dù trong những phiên họp ngột ngạt nhất, người ta luôn thấy ông xuất hiện với một nụ cười rạng rỡ, thư thái trên môi. Nụ cười ấy không phải là sự xã giao thông thường, mà là hiện thân của một niềm tin tuyệt đối vào chính nghĩa của dân tộc, là sự thản nhiên của một người làm chủ vận mệnh. Ông khéo léo dùng thơ ca để trả lời báo chí, dùng sự uyên bác về lịch sử và văn hóa để cảm hóa các chính trị gia phương Tây. Khi phía Mỹ đưa ra những tối hậu thư hăm dọa, Xuân Thủy trả lời đanh thép: "Nhân dân Việt Nam không bao giờ chọn chiến tranh, nhưng nếu các ông muốn dùng sức mạnh để khuất phục chúng tôi, thì câu trả lời đã có sẵn suốt 4.000 năm lịch sử" ...

Sự kiên trì, mưu trí của Xuân Thủy cùng với sự phối hợp nhịp nhàng với phái đoàn của bà Nguyễn Thị Bình đã tạo thành "hai mũi giáp công" hoàn hảo trên mặt trận ngoại giao. Ông đã lãnh đạo phái đoàn ta đi từ thế thủ sang thế công, từng bước vạch trần âm mưu kéo dài chiến tranh của địch và buộc họ phải ký vào bản hiệp định lập lại hòa bình.

Nhân vật lịch sử Xuân Thủy là biểu tượng đỉnh cao của trường phái "Ngoại giao cây tre" Việt Nam – mềm mại, khôn khéo nhưng vô cùng cứng cỏi, bám rễ sâu vào lòng yêu nước và chính nghĩa dân tộc. "Nụ cười Xuân Thủy" đã đi vào lịch sử ngoại giao thế giới như một bài học kinh điển về việc dùng sức mạnh tâm linh, văn hóa và lòng nhân văn để chiến thắng vũ lực tàn bạo.