"Bọc đá vào quần để đi qua cuộc chiến" và hành trình không mỏi của một người anh hùng

Trong căn nhà nhỏ tại thôn Mậu Tài, xã Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa, có một người lính già đã bước qua tuổi thất thập nhưng ký ức chưa một ngày phai nhạt. Khi nhắc về thời "máu lửa", đôi mắt của Anh hùng Lực lượng vũ trang (AHLLVT) nhân dân Trần Văn Lâm bỗng rực sáng. Ông kể cho chúng tôi nghe những câu chuyện của hơn nửa thế kỷ trước bằng một chất giọng rành rọt, như thể những chuyến xe ra tiền tuyến vừa mới khởi hành ngày hôm qua.

Năm 1966, ngọn lửa chiến tranh lan rộng. Sinh ra trong một gia đình giàu truyền thống có cha và anh trai cả đều là chiến sĩ chống Pháp, cậu thiếu niên Trần Văn Lâm khi ấy mới 15 tuổi đã sục sôi chí căm thù giặc. Quyết tâm tòng quân, nhưng ngặt nỗi tuổi đời quá nhỏ, thể hình lại còi cọc, ông đã nghĩ ra một "mưu kế" độc nhất vô nhị: tự khai tăng tuổi và bí mật nhét thêm những viên đá nặng vào gấu quần, túi áo để vượt qua bàn cân kiểm tra sức khỏe. Sự can trường và khát khao cống hiến ấy đã đưa người thanh niên trẻ chính thức bước vào hàng ngũ Tiểu đoàn 96, Bộ tư lệnh 500.

Giai đoạn từ năm 1969 đến năm 1973, ông được điều động về Trung đoàn 83 Công binh thuộc Quân khu 5. Đây là những năm tháng ông gửi lại thanh xuân trên các cung đường khốc liệt ở chiến trường Trị Thiên, Tây Nguyên, Quảng Nam và Đà Nẵng, làm nhiệm vụ mở đường, bảo đảm mạch máu giao thông cho toàn quân.

"Cuộc đời tôi phải nói là vô cùng may mắn," ông Lâm trầm ngâm bên chén trà nóng. "Bởi lẽ với người lính công binh, chỉ một sơ xuất nhỏ bằng sợi tóc cũng phải đánh đổi bằng cả tính mạng của mình lẫn đồng đội. Nhưng nếu chúng tôi chùn bước, bỏ sót dù chỉ một mét đất, bom mìn sẽ cướp đi sinh mạng của bao chiến sĩ hành quân, ảnh hưởng đến cả cục diện kháng chiến..."

Với tâm niệm ấy, dù tuổi nhỏ, sức yếu, chàng lính trẻ đã kiên cường đi qua hàng chục trận đánh, tự tay rà phá hàng nghìn quả bom, mìn. Giữa những năm 1970 - 1971 tại "chảo lửa" Hướng Hóa (Quảng Trị) — nơi bom đạn cày xới nát từng tấc đất — bất kể ngày đêm, mưa nắng, ông cùng đồng đội vẫn kiên trì bám trụ, nhẫn nại dò gỡ từng centimet đất với độ chính xác tuyệt đối.

Không chỉ gan dạ, chiến sĩ Trần Văn Lâm còn là một "cây sáng kiến" của đơn vị. Năm 1972, khi được giao mở đường cho bộ binh tiến đánh quận lỵ Quế Sơn (phía Tây TP Đà Nẵng), nhận thấy tuyến đường chạy dọc một con suối, ông đã đề xuất đắp đập ngăn dòng. Sức nước được giải phóng đã thay thế sức người, tự động đào và vận chuyển một khối lượng đất đá khổng lồ, giúp tăng năng suất lao động lên tới 150% mà lại tuyệt đối an toàn. Trong điều kiện khí tài thiếu thốn, ông lại nảy ra ý tưởng dùng thanh thông nòng súng AK-47 mài nhọn để làm thuốn dò mìn. Sáng kiến tự chế này sau đó được toàn đơn vị nhân rộng, góp phần giữ thông suốt cho tuyến đường chi viện ruột thịt hướng về miền Nam.

Ngay cả khi được phân công làm nhiệm vụ nuôi quân, cái tâm của người chiến sĩ trẻ vẫn sáng rõ. Giữa thời kỳ thực phẩm khan hiếm, ông tích cực cải thiện, bám bản tìm nguồn hàng để mỗi bữa ăn của đồng đội luôn có từ 3 đến 4 món nóng sốt. Khi đơn vị tác chiến xa nơi trú quân từ 3-4km, ngày nào ông cũng gánh cơm nước ra tận trận địa. Có những giai đoạn cao điểm phải thông đường gấp, ban ngày lo bếp núc, ban đêm ông lại xách cuốc ra công trường làm đường cùng anh em liên tục suốt hàng tháng trời không nghỉ.

Sự hy sinh và những đóng góp phi thường ấy đã được ghi nhận xứng đáng bằng 2 Huân chương Chiến công giải phóng Hạng Nhì, 1 Huân chương Chiến công giải phóng Hạng Ba, cùng 7 danh hiệu Chiến sĩ thi đua, Chiến sĩ quyết thắng. Phần thưởng cao quý nhất đến vào ngày 6-11-1978, khi ông chính thức được Nhà nước phong tặng danh hiệu AHLLVT nhân dân.

Năm 1991, sau 25 năm cống hiến trọn vẹn cho quân ngũ, ông rời chiến trường trở về đời thường với quân hàm Thiếu tá. Nhưng người anh hùng không chọn nghỉ ngơi. Ông tiếp tục "cháy" hết mình trong các công tác xã hội tại quê hương Nga Sơn: từ Chủ tịch Hội Cựu chiến binh huyện (1995-2012), Bí thư Chi bộ tiểu khu Ba Đình (2012-2014), cho đến Chủ tịch Hội Người cao tuổi từ năm 2015 đến nay.

Ở bất kỳ vị trí nào, ông cũng ghi dấu ấn bằng tư duy đổi mới. Thời kỳ lãnh đạo Hội Cựu chiến binh, ông đã khai sinh ra Câu lạc bộ “Cựu quân nhân” — một mô hình điểm của tỉnh Thanh Hóa giúp giữ vững an ninh và hỗ trợ nhau làm kinh tế. Những “đoạn đường tự quản” do ông phát động đã thay đổi diện mạo nông thôn mới. Nhớ về quá khứ, ông còn khuyến khích các hội viên viết lại ký ức đời lính, biên soạn thành tập thơ để truyền lửa yêu nước cho thế hệ trẻ.

Hôm nay, trên cương vị Chủ tịch Hội Người cao tuổi, ông lại tiếp tục kết nối cộng đồng bằng việc thành lập Câu lạc bộ “Liên thế hệ tự giúp nhau”. Người lính gỡ mìn năm xưa, giờ đây đang tỉ mẩn gỡ bỏ những khoảng cách thế hệ, dệt nên những giá trị yêu thương và gắn kết bền chặt cho quê hương.