Bọc đạn trên lưng và cuộc phục kích giữa màn sương

Trung tuần tháng 6 năm 1949.

Núi rừng Tây Bắc bước vào một ngày mới trong màn sương dày. Trên những con đường quanh co giữa núi đồi, cuộc chiến vẫn âm thầm diễn ra; những chuyến đi làm nhiệm vụ vẫn tiếp nối, dù hiểm nguy luôn rình rập.

Theo tư liệu của Sở Giáo dục và Đào tạo Điện Biên, vào một buổi sáng giữa tháng 6 năm 1949, sau khi bí mật gặp mẹ trở về, Vừ A Dính rơi vào ổ phục kích của quân Pháp. Trên lưng em là bọc vải đựng khoảng một trăm viên đạn mà mẹ vừa trao.

Chi tiết ấy khiến câu chuyện về Vừ A Dính trở nên day dứt.

Đó không chỉ là hình ảnh một thiếu niên bị cuốn vào vòng vây chiến tranh. Đó còn là hình ảnh của một gia đình đã chịu nhiều mất mát nhưng vẫn gắn bó với cách mạng; người mẹ âm thầm tiếp tế, người con tiếp tục làm nhiệm vụ, còn con đường trở về bản làng bỗng chốc trở thành nơi đối diện với hiểm nguy.

Ta không biết hết những suy nghĩ của Vừ A Dính trong giây phút bị bắt. Tư liệu lịch sử không cho phép chúng ta tùy tiện đặt vào tâm trí em những lời nói hay cảm xúc cụ thể. Nhưng sự kiện được ghi lại đã cho thấy em đang thực hiện một nhiệm vụ nguy hiểm và đã rơi vào tay đối phương khi trên người còn mang theo số đạn phục vụ kháng chiến.

Đối với một thiếu niên chưa tròn mười lăm tuổi, đó là tình thế vô cùng khắc nghiệt.

Kẻ địch muốn biết nơi hoạt động của lực lượng cách mạng. Em bị tra hỏi, bị tra tấn. Nhưng theo các nguồn tư liệu chính thống, Vừ A Dính không khai báo, không khuất phục trước quân thù.

Đến đây, câu chuyện không còn đơn thuần là chuyện một cậu bé làm nhiệm vụ giữa núi rừng. Đó là câu chuyện về lòng trung thành với đồng đội, về ý thức bảo vệ cơ sở cách mạng và về một ý chí không bị khuất phục ngay cả khi người mang ý chí ấy còn quá trẻ.

Bọc đạn trên lưng em là một chi tiết lịch sử cụ thể. Nhưng khi nhìn sâu hơn, nó còn gợi lên hình ảnh của cả một thời kỳ: những người dân bình thường, những gia đình bình dị, những thiếu niên chưa trưởng thành đã cùng gánh vác công việc lớn lao của đất nước.

Một chuyến đi có thể kết thúc trong phục kích. Một người có thể bị bắt giữa đường. Nhưng lòng trung thành với điều mình tin tưởng lại không dễ bị khuất phục bằng bạo lực.

Vừ A Dính đã đứng trước một thử thách mà không một đứa trẻ nào đáng phải trải qua. Chính trong hoàn cảnh ấy, phẩm chất kiên cường của em được lịch sử ghi nhận.