Bok Wừu (Anh hùng Wừu): Ngọn núi lửa bất khuất của đại ngàn Tây Nguyên (1905 - 1952)
Anh hùng Wừu (đồng bào thường gọi thân thương là Bok Wừu - Bác Wừu) là một người con ưu tú của dân tộc Ba Na, quê ở xã Đê Ar, huyện Mang Yang, tỉnh Gia Lai. Trong kháng chiến chống Pháp, ông là một trong những ngọn cờ đầu, lãnh đạo đồng bào các dân tộc thiểu số vùng Tây Nguyên đứng lên cầm giáo mác, cung nỏ để chống lại ách cai trị tàn bạo của thực dân.
Hoạt động bí mật và mưu trí, Wừu đã chỉ huy du kích tổ chức hàng chục trận phục kích, dùng chông tre, bẫy đá tiêu diệt nhiều lính Pháp. Ông từng ba lần sa vào tay giặc, và cả ba lần đều là những bản hùng ca bi tráng về khí tiết của người Tây Nguyên. Lần thứ nhất bị bắt, ông lừa dẫn giặc vào bãi chông mìn do chính mình gài sẵn, tiêu diệt địch và trốn thoát. Lần thứ hai, địch bắt và giam ông ở nhà tù Pleiku, ông lại mưu trí tổ chức vượt ngục, tiếp tục trở về rừng lãnh đạo phong trào đánh Pháp.
Lần thứ ba vào năm 1952, do có kẻ phản bội chỉ điểm, Bok Wừu bị địch bắt. Lần này, quân Pháp quyết tâm bẻ gãy ý chí của ông bằng những ngón đòn tra tấn tàn khốc thời trung cổ. Nhằm uy hiếp tinh thần đồng bào Ba Na, chúng đưa ông đi bêu khắp các buôn làng, cắt xẻo từng ngón tay, cắt hai tai và cắt mũi ông. Trong đau đớn tột cùng và máu chảy lênh láng, người con của núi rừng ấy không một tiếng rên la, vẫn hiên ngang vươn cao đầu, dùng tiếng Ba Na hô to kêu gọi đồng bào: "Người Ba Na không được tin lời giặc Pháp, hãy đứng lên đánh đuổi chúng!". Bất lực và khiếp sợ trước ngọn lửa quật cường ấy, giặc Pháp đã hèn hạ bắn chết ông. Tinh thần của Bok Wừu đã biến thành sức mạnh vô song, thổi bùng lên ngọn lửa kháng chiến cháy rực khắp vùng đất đỏ bazan.
