BỐN MƯƠI HAI KILÔGAM VÀ MỘT NHỊP CẦU

Buổi sáng trên vùng đất Nam Ngạn năm 1965 bắt đầu như nhiều ngày khác.

Những người dân vẫn làm công việc của mình.

Những người lính vẫn ở vị trí chiến đấu.

Những chuyến xe vẫn tìm cách đưa hàng hóa, đạn dược đến những nơi cần thiết.

Nhưng phía trên bầu trời, chiến tranh đã đến gần.

Cầu Hàm Rồng khi ấy là một trong những điểm giao thông đặc biệt quan trọng ở miền Bắc. Cây cầu bắc qua sông Mã, nối hai bờ và giữ vai trò quan trọng trên tuyến đường vận chuyển vào chiến trường.

Đối với người dân Nam Ngạn, cây cầu không phải một khái niệm xa lạ.

Đó là cây cầu nằm ngay trên quê hương.

Là con đường đi qua mỗi ngày.

Và từ khi chiến tranh phá hoại mở rộng, bảo vệ cây cầu cũng trở thành nhiệm vụ của cả cộng đồng.

Trong số những người dân quân Nam Ngạn ngày ấy có một cô gái mới mười chín tuổi.

Tên là Ngô Thị Tuyển.

Sinh năm 1946 tại làng Nam Ngạn, Thanh Hóa, Ngô Thị Tuyển tham gia lực lượng dân quân địa phương khi chiến tranh ngày càng trở nên ác liệt.

Cô gái có vóc dáng nhỏ bé.

Cân nặng khoảng 42kg.

Nhưng chính trên vùng đất ấy, một hình ảnh tưởng như không thể đã xảy ra.

Ngày 3 và 4 tháng 4 năm 1965, khu vực Hàm Rồng trở thành một trong những trọng điểm đánh phá dữ dội của không quân Mỹ.

Máy bay liên tục xuất hiện trên bầu trời.

Các trận địa phòng không đồng loạt chiến đấu.

Những khẩu pháo cao xạ cần đạn liên tục.

Đạn pháo 37mm tại một số trận địa bắt đầu cạn.

Trong chiến tranh, một khẩu pháo có thể rất mạnh.

Nhưng nếu không có đạn, khẩu pháo ấy không thể phát huy tác dụng.

Đạn phải được chuyển đến.

Và phải chuyển thật nhanh.

Khi ấy, một đoàn xe chở đạn từ thị xã Thanh Hóa đến khu vực Nam Ngạn.

Do tình hình chiến đấu, đoàn xe phải dừng lại.

Đạn cần được vận chuyển tiếp qua khu vực để đưa đến trận địa bên bờ Bắc cầu Hàm Rồng và hỗ trợ lực lượng Hải quân đang chiến đấu.

Người dân Nam Ngạn được huy động tham gia vận chuyển.

Giữa lúc máy bay địch đang đánh phá, việc đưa từng hòm đạn qua khu vực nguy hiểm trở thành nhiệm vụ khẩn cấp.

Một số hòm đạn được chuyển đi.

Nhưng rồi xuất hiện một tình huống bất ngờ.

Hai hòm đạn pháo 37mm dính vào nhau.

Tổng trọng lượng lên tới 98kg.

Nếu tách riêng từng hòm, việc vận chuyển sẽ mất thêm thời gian.

Trong khi đó, trận địa đang cần đạn.

Mỗi phút chậm trễ đều có thể ảnh hưởng đến khả năng chiến đấu của pháo binh.

Ngô Thị Tuyển khi ấy chỉ nặng khoảng 42kg.

Một người phụ nữ nhỏ bé đứng trước hai hòm đạn có trọng lượng lớn hơn gấp đôi trọng lượng cơ thể.

Nhưng trong hoàn cảnh ấy, câu hỏi không còn là có thể hay không thể.

Đạn cần được đưa tới trận địa.

Hai nữ dân quân hỗ trợ đặt hai hòm đạn lên vai Ngô Thị Tuyển.

Rồi cô gái mười chín tuổi bắt đầu di chuyển.

98kg.

Trên đôi vai của một người chỉ nặng 42kg.

Phía trước là quãng đường cần vượt qua.

Bên trên là máy bay.

Xung quanh là tiếng bom đạn.

Nhưng người nữ dân quân vẫn tiếp tục đi.

Hình ảnh ấy sau này trở thành một trong những biểu tượng nổi tiếng nhất của cuộc chiến bảo vệ cầu Hàm Rồng.

Điều đáng chú ý là Ngô Thị Tuyển không phải một vận động viên.

Không phải một người lính chuyên nghiệp.

Cô là một nữ dân quân địa phương.

Một người dân bình thường được đặt vào một hoàn cảnh không bình thường.

Chính trong hoàn cảnh ấy, sức mạnh của con người được đo bằng một thước đo khác.

Không chỉ là sức mạnh cơ bắp.

Mà là khả năng vượt qua giới hạn của bản thân khi phía trước là nhiệm vụ cần hoàn thành.

Hai hòm đạn được đưa đến nơi cần thiết.

Các trận địa tiếp tục chiến đấu.

Cây cầu Hàm Rồng tiếp tục được bảo vệ.

Trong những ngày 3 và 4 tháng 4 năm 1965, quân và dân Hàm Rồng đã chiến đấu quyết liệt chống các đợt không kích.

Nhiều lực lượng cùng tham gia.

Bộ đội phòng không.

Không quân.

Hải quân.

Công binh.

Dân quân tự vệ.

Thanh niên xung phong.

Và nhân dân địa phương.

Mỗi lực lượng đảm nhận một phần công việc.

Người chiến đấu trên trận địa.

Người sửa đường.

Người vận chuyển đạn.

Người cứu thương.

Người bảo đảm hậu cần.

Tất cả tạo thành một thế trận liên hoàn bảo vệ cây cầu.

Trong thế trận ấy, hành động của Ngô Thị Tuyển chỉ là một phần.

Nhưng đó là phần khiến hình ảnh người dân quân nhỏ bé trở thành biểu tượng.

Bởi bức ảnh về cô gái mang trên vai hai hòm đạn nặng 98kg đã lưu lại một điều rất đặc biệt của chiến tranh nhân dân:

Một người dân bình thường cũng có thể trở thành một chiến sĩ khi Tổ quốc cần.

Sau trận chiến Hàm Rồng, tên tuổi Ngô Thị Tuyển ngày càng được biết đến.

Ngày 1 tháng 1 năm 1967, khi mới 21 tuổi, bà được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nhưng cuộc đời của người nữ dân quân không dừng lại ở khoảnh khắc 98kg đạn.

Sau chiến tranh, Ngô Thị Tuyển tiếp tục công tác trong quân đội.

Bà từng giữ nhiều vị trí tại Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thanh Hóa và nghỉ hưu với quân hàm Trung tá.

Bà cũng nhiều lần trở lại cầu Hàm Rồng, kể lại những câu chuyện của chiến tranh cho thế hệ trẻ.

Những năm cuối đời, khi nhắc về những ngày tháng ấy, bà thường nói nhiều hơn về đồng đội và những người đã không trở về.

Điều đó khiến câu chuyện về 98kg đạn có thêm một chiều sâu khác.

Bởi người mang hai hòm đạn năm xưa không nhìn chiến tranh chỉ bằng một chiến công.

Phía sau chiến công ấy là những con người.

Là những cô gái, chàng trai tuổi mười tám, đôi mươi.

Là những người dân Nam Ngạn đã cùng nhau giữ cây cầu.

Là những người lính chiến đấu dưới chân cầu.

Và là những người đã hy sinh trong những trận đánh mà ngày nay chỉ còn được biết đến qua tư liệu lịch sử.

Ngày 4 tháng 7 năm 2026, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Ngô Thị Tuyển qua đời tại Thanh Hóa, hưởng thọ 81 tuổi.

Một cuộc đời khép lại.

Nhưng cây cầu Hàm Rồng vẫn còn đó.

Dòng sông Mã vẫn chảy qua hai bờ.

Những chuyến tàu vẫn đi qua vùng đất từng là “tọa độ lửa”.

Và hình ảnh cô gái mười chín tuổi năm nào vẫn còn trong những trang tư liệu lịch sử.

98kg đạn.

42kg trọng lượng cơ thể.

Hai con số đứng cạnh nhau khiến người ta dễ dàng kinh ngạc.

Nhưng điều đáng nhớ hơn cả không nằm ở sự chênh lệch giữa hai con số.

Điều đáng nhớ là trong khoảnh khắc ấy, một người trẻ đã không đứng ngoài cuộc chiến.

Cô gái ấy đã bước vào giữa tiếng bom.

Không phải vì muốn trở thành một huyền thoại.

Mà vì ở phía trước có một trận địa đang cần đạn.

Có một cây cầu cần được bảo vệ.

Có những người đang chiến đấu.

Và có một nhiệm vụ cần được hoàn thành.

Nhiều thập niên sau, khi người ta nhìn lại bức ảnh năm xưa, cô gái trong ảnh đã trở thành một bà lão.

Cây cầu cũng đã trải qua nhiều đổi thay.

Chiến tranh đã lùi xa.

Nhưng khoảnh khắc ấy vẫn còn nguyên.

Một cô gái nhỏ bé.

Hai hòm đạn trên vai.

Một bầu trời đầy bom đạn.

Và phía trước là cây cầu Hàm Rồng.

Có những biểu tượng lịch sử được tạo nên từ những điều rất lớn.

Nhưng cũng có những biểu tượng bắt đầu từ một hành động rất giản dị:

Khi đất nước cần, một người bình thường bước lên và làm phần việc của mình.

Ngô Thị Tuyển đã bước lên như thế.

Và từ nhịp cầu Hàm Rồng năm ấy, hình ảnh người con gái Nam Ngạn đã đi vào lịch sử.