BỐN NĂM TRÊN NHỮNG CON ĐƯỜNG KHÔNG CÓ TÊN

Tạ Thị Tân – cô gái Diễn Lâm đi qua tuổi trẻ bằng những nhát cuốc

Năm 1968, Tạ Thị Tân rời quê Diễn Lâm.

Cô mới mười bảy tuổi.

Ở tuổi ấy, một cô gái quê thường nghĩ đến rất nhiều chuyện.

Một mùa lúa.

Một mái tóc dài.

Một chiếc áo mới.

Một người bạn cùng làng.

Một tương lai chưa rõ hình hài.

Nhưng đất nước khi ấy đang ở trong chiến tranh.

Và Tạ Thị Tân đã chọn một con đường khác.

Cô tham gia lực lượng thanh niên xung phong.

Hồ sơ sau này ghi lại: Tạ Thị Tân, sinh năm 1951, quê Diễn Lâm, tham gia thanh niên xung phong từ tháng 11 năm 1968 đến tháng 8 năm 1972, thuộc đơn vị C271-443B67, làm nhiệm vụ làm đường. Sau năm 1972, cô trở về địa phương sinh sống và làm ruộng.

Chỉ vài dòng như vậy.

Nhưng bốn năm tuổi trẻ nằm trong những dòng ấy.

Bốn năm.

Từ một cô gái mười bảy tuổi thành một người phụ nữ hai mươi mốt tuổi.

Bốn năm ấy có thể đã đủ để một người bình thường thay đổi rất nhiều.

Nhưng với một thanh niên xung phong, đó là những năm tháng sống giữa công việc, kỷ luật, đồng đội và những cung đường chiến tranh.

Ngày lên đường, có lẽ cha mẹ không biết phải dặn con điều gì.

Một cô gái mười bảy tuổi.

Đi xa.

Làm đường.

Chiến tranh.

Những điều ấy gộp lại thành một nỗi lo mà người làm cha mẹ khó nói thành lời.

Có thể mẹ chỉ nói:

“Đi nhớ giữ gìn.”

Tân đáp:

“Con biết rồi.”

Rồi bước đi.

Một câu chuyện rất bình thường.

Nhưng có những cuộc chia tay bình thường lại trở thành ký ức của cả đời.

Thanh niên xung phong thời ấy có một công việc nghe rất đơn giản:

Làm đường.

Nhưng đường ở chiến trường không phải con đường làng.

Đường có thể bị bom phá.

Có thể phải san lấp.

Có thể phải sửa đi sửa lại.

Có thể vừa làm xong hôm nay, ngày mai đã phải làm lại.

Đất đá.

Mưa rừng.

Nắng nóng.

Thiếu thốn.

Và luôn có nguy hiểm rình rập.

Những cô gái trẻ như Tạ Thị Tân không chỉ làm việc bằng sức lực.

Họ làm bằng tuổi trẻ.

Bằng những đôi tay chưa từng nghĩ mình sẽ phải cầm cuốc nhiều đến thế.

Bằng những bàn chân quen với ruộng đồng nhưng phải bước trên những cung đường xa lạ.

Hãy thử hình dung một buổi sáng.

Trời còn sớm.

Đơn vị đã thức.

Mọi người chuẩn bị dụng cụ.

Có cô gái vừa buộc lại mái tóc vừa nói:

“Hôm nay chắc làm nhanh thôi.”

Người bên cạnh cười:

“Ngày nào cũng bảo nhanh.”

“Thì cứ nói trước đã.”

Rồi cả nhóm đi.

Tiếng cuốc.

Tiếng xẻng.

Tiếng gọi nhau.

Có những lúc mệt, họ vẫn cười.

Bởi nếu không cười, những ngày tháng ấy sẽ dài hơn rất nhiều.

Tuổi trẻ trong chiến tranh không phải lúc nào cũng là những khuôn mặt nghiêm nghị.

Họ vẫn hát.

Vẫn trêu nhau.

Vẫn kể chuyện quê.

Vẫn nhớ những người ở nhà.

Và có thể vẫn có những rung động rất riêng mà chẳng ai cần nói ra.

Một cô gái có thể nhớ một người bạn cùng làng.

Một chàng trai có thể giữ trong túi một tấm ảnh nhỏ.

Một lá thư từ quê có thể được chuyền tay qua nhiều ngày mới đến nơi.

Những tình cảm ấy không làm họ yếu đi.

Trái lại, nó khiến họ hiểu mình đang chiến đấu vì điều gì.

Vì quê nhà.

Vì gia đình.

Vì những người mình thương.

Vì một ngày được trở về.

Tạ Thị Tân làm nhiệm vụ từ cuối năm 1968 đến tháng 8 năm 1972.

Đó là khoảng thời gian chiến tranh vẫn còn rất ác liệt.

Nhiều thanh niên cùng thế hệ cô đã không trở về.

Có người hy sinh.

Có người bị thương.

Có người mang theo những ký ức không thể kể hết.

Tân may mắn trở về.

Nhưng trở về không có nghĩa là chiến tranh lập tức biến mất khỏi cuộc đời.

Có những người trở về với một cơ thể khác.

Có người trở về với những năm tháng đã mất.

Có người trở về và phải học lại cách sống của một người bình thường.

Tân trở về quê và làm ruộng.

Đó là một hình ảnh rất giản dị.

Người con gái từng đi làm đường giữa chiến tranh, cuối cùng lại trở về với ruộng đồng.

Cái vòng đời của người nông dân dường như khép lại.

Sáng ra đồng.

Chiều về nhà.

Mùa cấy.

Mùa gặt.

Những công việc bình thường.

Nhưng người phụ nữ ấy đã từng có bốn năm tuổi trẻ khác thường.

Có lẽ nhiều người trong làng không biết hết những gì cô từng trải qua.

Bởi những người từng đi qua chiến tranh thường ít kể về mình.

Họ không coi việc mình làm là điều gì quá đặc biệt.

Họ chỉ nghĩ:

“Ngày ấy ai cũng thế.”

Nhưng chính câu “ai cũng thế” ấy mới làm người đời sau phải suy nghĩ.

Nếu ai cũng sẵn sàng làm phần việc của mình, thì một đất nước mới có thể đứng vững trong những năm tháng khó khăn.

Tạ Thị Tân không phải một cái tên nổi tiếng.

Cô không có những trang tiểu sử dài.

Nhưng chính những người như cô mới tạo nên phần lớn câu chuyện của chiến tranh.

Những cô gái không được sách giáo khoa gọi tên.

Những người làm đường.

Những người tải lương.

Những người nấu cơm.

Những người chăm thương binh.

Những người ở hậu phương nuôi con.

Những người cấy thêm một sào ruộng để có thêm gạo.

Họ tạo thành một mạng lưới rất lớn mà không phải lúc nào lịch sử cũng kể hết.

Bốn năm của Tạ Thị Tân vì thế không chỉ là câu chuyện riêng của một người.

Nó là câu chuyện của cả một thế hệ thanh niên Diễn Lâm.

Một thế hệ lớn lên khi đất nước còn chiến tranh.

Một thế hệ phải trưởng thành rất nhanh.

Một thế hệ biết rằng tuổi trẻ không chỉ để mơ ước cho riêng mình.

Có những lúc tuổi trẻ phải biết đứng vào một hàng người và đi.

Hôm nay, khi nhìn một con đường rộng, phẳng, có đèn, có xe chạy qua, chúng ta thường chỉ nghĩ đó là một con đường.

Nhưng với những người từng làm đường trong chiến tranh, đường không bao giờ chỉ là đường.

Đường là sự sống.

Đường là sự tiếp nối.

Đường là cách hậu phương đưa sức người, sức của đến tiền tuyến.

Và có những cô gái đã để lại trên những con đường ấy bốn năm đẹp nhất của đời mình.

Tạ Thị Tân trở về.

Cô làm ruộng.

Cô sống cuộc đời bình dị.

Nhưng bốn năm tuổi trẻ ấy vẫn ở lại.

Không phải ở đâu xa.

Nó nằm trong ký ức.

Trong những ngày tháng cũ.

Trong một người phụ nữ đã từng là cô gái mười bảy tuổi, cầm cuốc bước ra khỏi quê hương.

Và có lẽ nếu hỏi cô:

“Ngày ấy có tiếc tuổi trẻ không?”

Câu trả lời thật sự chỉ mình cô biết.

Nhưng người đời sau có thể hiểu một điều:

Có những tuổi trẻ không được sống cho riêng mình.

Nhưng chính vì thế, nó trở thành ký ức chung của cả quê hương.