Bốn người con lần lượt ngã xuống – Một đời Mẹ chịu đựng nỗi đau

BÀ MẸ VIỆT NAM ANH HÙNG ĐÀO THỊ THÂN

Sinh năm: Không rõ

Quê quán: Phủ Hà, Tp. Phan Rang - Tháp Chàm

Có 4 con liệt sĩ:

• Nguyễn Văn Cử

Mẹ Đào Thị Thân, quê quán ở phường Phủ Hà - Tp. Phan Rang-Tháp Chàm, có 4 con là liệt sĩ, được Nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý Bà Mẹ Việt Nam Anh hùng ngày 17-12-1994. Chúng tôi đến thăm căn nhà là nơi thờ phụng Mẹ và những người đã khuất ở hẻm 308, đường Thống Nhất và được dì Nguyễn Thị Dĩa, người con thứ bảy của Mẹ xúc động kể về chuyện của gia đình mình cách nay hơn nửa thế kỷ.

Vợ chồng Mẹ Đào Thị Thân sinh được 7 người con (4 trai, 3 gái). Chồng Mẹ là một thầy giáo, trong một lần cưỡi ngựa đi dạy học thì bị té ngựa rồi mất. Gia đình rơi vào hoàn cảnh hết sức khó khăn, thiếu thốn, một nách 7 người con nên Mẹ phải làm lụng ngược xuôi vất vả với đủ thứ công việc để nuôi con. Cách mạng Tháng Tám thành công chưa được bao lâu thì thực dân Pháp theo chân quân Anh quay lại xâm lược nước ta. Cuối năm 1945, sau khi chiếm Sài Gòn, quân Pháp tiếp tục mở rộng ra và chiếm các tỉnh Nam Trung Bộ. Thời điểm này, người con trưởng của Mẹ là anh Nguyễn Văn Cử đang giữ chức vụ Tiểu đội phó thì hy sinh ngày 26-12-1945. Nhớ về người anh trai của mình, dì Nguyễn Thị Dĩa đã kể với chúng tôi: Năm đó, tỉnh ta cho thành lập xưởng quân giới để sản xuất vũ khí phục vụ cho chiến trường, Ủy ban cách mạng đã kêu gọi, vận động nhân dân quyên góp đồ đồng để làm vũ khí. Anh Hai tôi về xin Mẹ bộ chân đèn, lư hương trên bàn thờ và một số vật dụng đồ đồng khác để ủng hộ kháng chiến. Người con thứ tư của Mẹ là Nguyễn Thị Ba Tư làm liên lạc Khu và tiếp tế cho cán bộ hoạt động ở vùng ven thị xã. Hôm đó vào ngày 25-9-1946, chị cùng 2 chị khác trong tổ gánh đồ đi tiếp tế, dù đã ngụy trang che giấu nhưng vẫn bị địch nghi ngờ lục soát, phát hiện đồ đạc chúng đã bắt giữ chị và một người nữa rồi bắn chết tại địa bàn phường Phước Mỹ, người thứ 3 may mắn chạy thoát được.

Như vậy, liên tiếp trong 2 năm 1945, 1946 Mẹ đã mất 2 người con yêu quý. Chưa hết bàng hoàng, thì chỉ trong năm 1947 Mẹ lại nhận tiếp 2 tin dữ nữa. Anh Nguyễn Văn Tô hoạt động trên địa bàn huyện Ninh Phước và bị địch bắt tại thôn Thuận Hòa, xã Phước Thuận đem về giam cầm tại Nha lao Phan Rang và sau chúng đã thủ tiêu mất xác vào tháng 3-1947. Anh Nguyễn Ngọc hoạt động tại địa phương với chức vụ là Tiểu đội phó, bị địch bắt cũng đem giam ở Nhà lao Phan Rang vào ngày 21-10-1947 chúng đem anh ra xử bắn tại đình Mỹ Đức (Phước Mỹ). Riêng Dì Nguyễn Thị Dĩa cũng tích cực tham gia hoạt động và tiếp tế ủng hộ kháng chiến, do đã được Nhà nước tặng Huy chương Kháng chiến hạng Nhất vì đã có thành tích tham gia kháng chiến. Thế là những nỗi đau mất mát dồn dập đến với Mẹ, vì quá đau buồn nên một thời gian sau thì Mẹ mất.

Qua trò chuyện với dì Nguyễn Thị Dĩa để tìm hiểu về Mẹ Đào Thị Thân chúng tôi thấy có điều đáng tiếc là dì Dĩa không nhớ được năm sinh và năm mất của Mẹ, chỉ biết ngày giỗ là ngày 29-9 âm lịch. Còn Mẹ có 4 người con là liệt sĩ nhưng trong Bằng truy tặng Bà mẹ Việt Nam Anh hùng chỉ ghi có 3 con là liệt sĩ, điều này được dì Nguyễn Thị Dĩa cho biết rằng: năm đó nhà dì bị cháy do chập điện, một tấm bằng Tổ quốc ghi công rơi bể kính nên gia đình đem cất vào tủ. Lúc chính quyền địa phương đến làm hồ sơ chỉ ghi theo 3 tấm bằng đang treo nên có sự thiếu sót này. Một việc nữa trong bằng truy tặng Mẹ đã ghi nhầm địa chỉ phường Phủ Hà thành phường Kinh Dinh