Bóng áo trắng nơi chiến trường và ngọn lửa tuổi hai mươi

ăm 1970, giữa những trận càn quét khốc liệt của quân đội Mỹ tại chiến trường Đức Phổ (Quảng Ngãi), một sĩ quan tình báo Mỹ tên Frederic Whitehurst đã định châm lửa đốt cuốn sổ tay nhỏ thu được sau một trận phục kích. Người phiên dịch đi cùng vội giữ tay ông lại và nói một câu làm thay đổi số phận của cuốn sổ: "Đừng đốt, bản thân nó đã có lửa rồi". Ngọn lửa ấy được thắp lên từ trái tim của nữ bác sĩ trẻ Đặng Thùy Trâm – một người con Hà Nội đã gửi trọn thanh xuân nơi tuyến lửa miền Nam.

Sinh ra trong một gia đình trí thức Hà Nội, tốt nghiệp Đại học Y Hà Nội năm 1966 khi vừa tròn 24 tuổi, Đặng Thùy Trâm có đủ điều kiện để ở lại hậu phương an toàn hay nhận công tác tại các bệnh viện lớn. Thế nhưng, nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, cô gái trẻ xung phong vượt Trường Sơn vào miền Nam chiến đấu. Địa bàn công tác của chị là bệnh xá huyện Đức Phổ – một trong những vùng bị đánh phá ác liệt nhất thời bấy giờ.

Công việc của một bác sĩ tiền tuyến không chỉ là cứu chữa thương binh mà còn là cuộc chiến sinh tử hàng ngày trước bom đạn. Trong điều kiện thiếu thốn trầm trọng từ bông băng, thuốc sát trùng cho đến gây mê, chị Thùy Trâm cùng các đồng đội đã biến những hầm đất ẩm thấp thành phòng phẫu thuật dã chiến. Đã có những ca mổ phải thực hiện dưới ánh đèn pin le lói, giữa tiếng gầm rú của máy bay địch trên đỉnh đầu. Những dòng nhật ký của chị không né tránh hiện thực tàn khốc, không giấu đi sự mệt mỏi hay những giọt nước mắt khi chứng kiến đồng đội ra đi trên tay mình. Nhưng vượt lên tất cả, tinh thần trách nhiệm và lòng yêu thương con người luôn là điểm tựa vững vàng nhất: "Đời người phải trải qua giông tố nhưng không được cúi đầu trước giông tố".

Ngày 22 tháng 6 năm 1970, trong một chuyến công tác cùng vài chiến sĩ bảo vệ, bệnh xá bị địch phát hiện và bao vây. Để bảo vệ các thương binh và đồng đội rút lui an toàn, Đặng Thùy Trâm đã một mình ở lại cầm súng chiến đấu chặn bước tiến của địch. Người nữ bác sĩ mảnh mai ngã xuống khi tuổi đời mới 28, để lại một khoảng trống xót xa nơi núi rừng Quảng Ngãi và trong lòng những người ở lại.

Hai cuốn nhật ký của chị lưu lạc bên kia bán cầu suốt 35 năm trước khi được Frederic Whitehurst trao trả lại cho gia đình vào năm 2005. Từng trang viết đẫm chất thơ, giàu lý tưởng và thấm đẫm tình đồng chí đã làm lay động hàng triệu trái tim không chỉ ở Việt Nam mà còn trên toàn thế giới. Năm 2006, chị được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng câu chuyện về bác sĩ Đặng Thùy Trâm vẫn vẹn nguyên giá trị thời đại. Đối với thế hệ trẻ hôm nay – những người đang sống trong hòa bình và đặc biệt là những sinh viên khoác trên mình màu áo trắng blouse – hình ảnh người nữ bác sĩ năm xưa là biểu tượng ngời sáng về y đức, lòng quả cảm và trách nhiệm công dân. Viết tiếp trang sử hào hùng của dân tộc không chỉ là ghi nhớ quá khứ, mà còn là sống, học tập và cống hiến hết mình, giữ cho ngọn lửa nhiệt huyết của tuổi trẻ luôn rực cháy.