"Bóng đại ngàn" tiễu phỉ và mạch ngầm biên thùy xuyên ba thế hệ

Giữa sương mờ bảng lảng của núi rừng biên viễn Sơn La, có một cái tên mà mỗi khi nhắc đến, các thế hệ chiến sĩ biên phòng và đồng bào các dân tộc nơi đây đều nghiêng mình kính trọng. Đó là Trung tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang (LLVT) nhân dân Nguyễn Đình Thử — người lính Công an nhân dân vũ trang (nay là Bộ đội Biên phòng) đời đầu, người đã hóa thân thành một cây thông già vạm vỡ, bám rễ sâu vào đất đá biên thùy để giữ lấy sự bình yên cho từng nóc nhà, tấc đất.

Từ bước chân lưu lạc đến thanh gươm tiễu phỉ miền Tây Bắc

Theo những trang sử vàng của cuốn Biên phòng Việt Nam (Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, 2006), Nguyễn Đình Thử sinh năm 1933, là người con dân tộc Kinh quê gốc tại xã Nam Thắng, huyện Tiên Hải, tỉnh Thái Bình (nay là xã Nam Cường, tỉnh Hưng Yên). Giữa những năm tháng đen tối của kiếp nghèo đói, cha mẹ ông phải dắt díu nhau rời quê hương lưu lạc lên tận vùng núi Yên Bái.

Năm 21 tuổi, mang theo chí lớn của trai thời loạn, chàng thanh niên Nguyễn Đình Thử tình nguyện nhập ngũ, biên chế vào Đại đội 54, Tiểu đoàn 955, Trung đoàn 148, nhận nhiệm vụ nặng nề: Tiễu phỉ, dẹp loạn bảo vệ chính quyền cách mạng non trẻ ở các tỉnh miền núi phía Bắc.

Tây Bắc những năm sau hòa bình lập lại là một bài toán cân não khi các thế lực phản động, thổ phỉ ra sức quấy phá, dụ dỗ đồng bào lạc lối. Trong một trận tiễu phỉ ác liệt tại Lào Cai, khi đơn vị bị phỉ đánh úp bất ngờ, Nguyễn Đình Thử đã dũng dũng cảm chỉ huy một tổ chiến đấu đập tan mũi tấn công của địch, tiêu diệt tại chỗ 2 tên, bắn bị thương nhiều tên khác, thu giữ toàn bộ vũ khí và nhiều tài liệu mật quan trọng.

Năm 1956, bước chân ông đặt đến các bản người Mông xa xôi ở Mường Lạn, Huổi Ca của tỉnh Sơn La. Bằng sự chân thành và thấu hiểu phong tục, ông được nhân dân đùm bọc, giúp đỡ triệt phá thành công 4 vụ âm mưu xưng vua, dẹp tan ảo vọng của những kẻ cầm đầu.

Đến năm 1959, khi chuyển sang làm trinh sát tại Đồn Công an nhân dân vũ trang Sốp Cộp, ông lập tức bám địa bàn, lập hồ sơ đưa đi cải tạo 3 tên gián điệp sừng sỏ, đồng thời truy lùng, tóm gọn những tên đang rục rịch cắt rừng trốn sang Lào theo phỉ.

Người thắt lại sợi dây thắt chặt tình thâm và những tháng ngày ăn lán ngủ rừng

Tháng 9-1962, một trận cuồng phong lại ập đến vùng biên giới Huổi Ca, Huổi Niếng khi toán phỉ tràn sang dụ dỗ, ép buộc đồng bào Mông di cư và chuẩn bị bạo loạn vũ trang. Nhận mệnh lệnh từ cấp trên, Nguyễn Đình Thử một mình phụ trách tổ công tác cắm bản. Giữa lúc dầu sôi lửa bỏng, ông đã lập một chiến công hiển hách khi thuyết phục được cụ Thào A Tếnh — người đứng đầu dòng họ Thào uy tín — đứng ra làm trung gian hòa giải mối thâm thù dai dẳng giữa 3 dòng họ lớn trong vùng.

Khi nút thắt mâu thuẫn được cởi bỏ, bình yên trở lại, ông thu được 4 khẩu súng cùng tập tài liệu phản động. Không dừng lại ở đó, người cán bộ trinh sát ấy còn kiên trì vận động được 2 bản trên núi cao hạ sơn, hướng dẫn đồng bào khai hoang làm ruộng nước. Nhìn những cây lúa trĩu hạt, bụng người Mông được no, dân bản yêu quý ông như người ruột thịt trong nhà.

Cuối năm 1964, nhiệm vụ quốc tế cao cả gọi tên ông. Nguyễn Đình Thử dẫn đầu một tổ công tác sang khu vực ngoại biên thuộc huyện Mường Sơn và Sầm Nưa (Lào), bảo vệ trị an cho 6 bản người Mông và một bản người Xá. Suốt 5 tháng trời ròng rã, tổ công tác phải ăn ở ngoài rừng sâu để tránh tai mắt địch, rình rập tiếp cận củng cố cơ sở chính quyền nước Bạn.

Sự bền bỉ của ông đã kết trái ngọt: Vận động được 2 người có uy tín vào Ủy ban Mặt trận huyện Mường Sơn, đưa 4 thanh niên đi bộ đội Pathet Lào; bóc gỡ chuyên án xưng vua, bắt gọn tên phỉ cáo già Thào A Dơ cùng 12 tên đồng bọn khi chúng chưa kịp nổ súng bạo loạn. Chính những chiến công thầm lặng ấy đã làm cho Bạn thêm tin tưởng tuyệt đối vào cách mạng Việt Nam.

Ngày 1-1-1967, ở tuổi 34, Trung úy Nguyễn Đình Thử vinh dự được Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phong tặng danh hiệu cao quý: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Sau đó, ông được bầu làm Đại biểu HĐND tỉnh Sơn La (khóa 1971-1974) và được bổ nhiệm làm Đồn trưởng Đồn Sốp Cộp vào tháng 12-1974. Năm 1991, ông về hưu với quân hàm Trung tá sau 37 năm cống hiến trọn đời cho sắc áo biên phòng.

Mạch ngầm xanh chảy mãi qua ba thế hệ

Đằng sau cuộc đời oanh liệt của người anh hùng là bóng dáng tảo tần của bà Vì Thị Uối — người con gái Thái bản Sốp Cộp kết duyên cùng ông từ năm 1959. Ông bà sinh được 8 người con. Chị Nguyễn Thị Hương, con gái út của ông bùi ngùi kể lại, vì bố đi công tác biền biệt trong rừng sâu, 4 người chị đầu chỉ học hết tiểu học để ở nhà phụ mẹ tra ngô, làm rẫy. 4 người con sau được ăn học thành tài, trở thành kỹ sư điện lực, giáo viên, sĩ quan quân đội. Chị bảo: “Lúc sinh thời, khi về hưu bố rất ít khi kể về mình. Chỉ khi có các đoàn nhà báo đến thăm, anh em chúng tôi mới ngỡ ngàng biết được những việc vĩ đại mà bố đã làm. Cả đời cụ sống khiêm nhường lắm nhưng tình yêu biên giới thì luôn rực cháy”.

Ngọn lửa ấy đã truyền lại vẹn nguyên cho người con trai thứ sáu — Nguyễn Đình Huân (sinh năm 1975). Viết tiếp bài ca của cha, anh nhập ngũ vào Bộ đội Biên phòng Sơn Lo. Tốt nghiệp Học viện Biên phòng, bước chân của anh lại in dấu qua các cương vị Đội trưởng Vũ trang, Phó đồn trưởng, rồi trực tiếp lội suối băng rừng trên cương vị Đội trưởng Đội phân giới cắm mốc, Đồn trưởng, và nay anh kiêu hãnh mang quân hàm Đại tá, giữ chức vụ Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Sơn La.

Hạnh phúc và tự hào hơn nữa khi mạch ngầm ấy chưa bao giờ đứt gãy. Năm 2020, con trai của Đại tá Nguyễn Đình Huân là Nguyễn Đình Huy lại tiếp tục khoác lên mình màu áo xanh của ông nội. Sau 2 năm rèn luyện, Trung úy Nguyễn Đình Huy hiện đang vững tay súng tại Đồn Biên phòng cửa khẩu Chiềng Khương. Trước đó, 4 người cháu nội, ngoại khác của Anh hùng Nguyễn Đình Thử cũng đã lần lượt bước vào hàng ngũ Biên phòng Sơn La.

Đại tá Vũ Đức Tú, Phó chính ủy Bộ đội Biên phòng tỉnh Sơn La, người từng có thời gian cùng công tác với Đại tá Nguyễn Đình Huân bồi hồi chia sẻ:

“Ấn tượng sâu đậm nhất của tôi về bác Nguyễn Đình Thử là một sự uy nghiêm của một vị tướng lĩnh thời chiến, nhưng lại vô cùng gần gũi, ấm áp của một người cha. Bác luôn là một tấm gương sáng ngời, một chiếc la bàn y đức và lý tưởng để thế hệ đi sau chúng tôi soi vào mà tự rèn luyện, tự điều chỉnh bản thân mình.”

Ba thế hệ chung một con đường, chung một màu áo sương gió, chung một lời thề sắt son với từng tấc đất quê hương. Anh hùng Nguyễn Đình Thử đã về với đất mẹ, nhưng linh hồn ông, ý chí của ông vẫn đang sống sinh động trong từng bước chân tuần tra của con, của cháu, hòa cùng tiếng gió ngàn hát mãi bản tình ca giữ nước biên thùy.