Bông hoa lửa bên sông Nhật Lệ – cuộc đời kiên cường của nữ anh hùng Trần Thị Lý

Trần Thị Lý sinh ra trong một gia đình nghèo bên dòng sông Lũy – một nhánh của sông Nhật Lệ, thuộc làng Phú Thượng, xã Phú Hải, thị xã Đồng Hới. Tuổi thơ gắn liền với cuộc sống thiếu thốn nhưng đã sớm hun đúc trong chị sự nhanh nhẹn, hoạt bát và tinh thần trách nhiệm cao với tập thể. Nhờ những phẩm chất ấy, chị được tin tưởng giao nhiệm vụ làm liên lạc cho Đảng ủy và Xã đội. Năm 1964, khi vừa tròn 19 tuổi, chị vinh dự được đứng vào hàng ngũ của Đảng.

Tháng 2 năm 1965, khi chiến tranh phá hoại của Mỹ lan rộng ra miền Bắc, Đồng Hới trở thành một trong những trọng điểm bị đánh phá ác liệt. Phú Hải – quê hương chị – cũng không nằm ngoài vòng lửa đạn. Trong hoàn cảnh đó, Trần Thị Lý gia nhập lực lượng dân quân, đảm nhận vai trò chiến sĩ phòng không tại khu vực nam Cầu Dài.

Trong những trận đánh trả không quân Mỹ, chị đã thể hiện rõ bản lĩnh của một chiến sĩ kiên cường. Không quản hiểm nguy, chị liên tục di chuyển giữa các trận địa để truyền đạt mệnh lệnh từ cấp trên, đảm bảo thông tin thông suốt trong chiến đấu. Không chỉ làm nhiệm vụ liên lạc, chị còn trực tiếp cầm súng trường K44 bắn trả máy bay địch với tinh thần dũng cảm. Khi bom đạn vùi lấp trận địa, chị lại xông vào đào bới, cứu đồng đội và người dân bị mắc kẹt.

Đặc biệt, trong ngày 4/4/1965, khi đế quốc Mỹ huy động hàng trăm lượt máy bay đánh phá cầu Dài và thị xã Đồng Hới, chị đã có hành động dũng cảm và mưu trí. Giữa làn bom đạn, chị chèo đò đưa Bí thư Đảng ủy xã Lê Viết Thuật vượt sông để trực tiếp chỉ đạo lực lượng chiến đấu, rồi quay trở lại trận địa an toàn. Trong một lần bị bom vùi, chị vẫn giữ được sự bình tĩnh, cởi áo khoác lên đầu súng để tránh đất đá làm kẹt nòng, sau đó tự thoát ra và tiếp tục chiến đấu.

Những chiến công ấy đã được ghi nhận xứng đáng. Ngày 1/1/1967, chị được tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Cũng trong năm này, chị được điều động vào quân đội, giữ chức Chính trị viên phó Thị đội Đồng Hới. Từ năm 1967, chị tiếp tục được cử đi học tại Trường văn hóa Quân khu, sau đó học tại Học viện Chính trị Quân sự, không ngừng nâng cao trình độ để phục vụ lâu dài cho quân đội.

Năm 1978, chị đảm nhiệm cương vị Phó đội trưởng đội công tác thuộc Đoàn 871, Tổng cục Chính trị. Đến năm 1985, chị được điều về Quân khu 5, giữ chức Phó rồi Giám đốc, Phó Bí thư chi bộ Khách sạn Bạch Đằng tại Đà Nẵng. Trong quá trình công tác, chị còn là Đại biểu Quốc hội các khóa IV, V, VI; Ủy viên Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam và Ủy viên Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Với những đóng góp to lớn, chị được Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có các Huân chương Chiến công hạng Nhất, Nhì, Ba.

Dù ở cương vị nào, Trần Thị Lý vẫn luôn hướng về quê hương với tình cảm sâu nặng. Khi công tác tại Đà Nẵng, chị thường xuyên giúp đỡ những người con Phú Hải vào học tập, làm việc gặp khó khăn. Mỗi lần trở về quê, chị đều thăm hỏi, động viên chính quyền và nhân dân địa phương, đồng thời đóng góp xây dựng các công trình như nhà văn hóa, trạm y tế, hỗ trợ người nghèo và người cao tuổi.

Trong cuộc đời mình, chị vinh dự ba lần được gặp Hồ Chí Minh và nhận được những lời dạy quý báu. Một lần, sau Đại hội liên hoan chiến sĩ anh hùng thi đua toàn quốc, chị được Bác yêu cầu hát bài “Quảng Bình quê ta ơi”. Trong phút xúc động, chị lúng túng chưa thể cất lời, nhưng nhờ sự động viên của Phạm Văn Đồng, chị đã đứng ra bắt nhịp cho cả đoàn cùng hát. Những lần gặp khác, chị được Bác nhắc nhở về tinh thần giản dị, tiết kiệm và ý nghĩa của việc học tập kinh nghiệm quốc tế.

Về đời tư, chị nên duyên cùng Nguyễn Chơn – một vị tướng tài ba của quân đội. Đám cưới của hai người được tổ chức giản dị nhưng ấm cúng vào năm 1977, với sự chúc phúc của nhiều lãnh đạo cấp cao. Họ có hai người con gái, đều trưởng thành và công tác trong các cơ quan Nhà nước.

Những năm cuối đời, chị mắc bệnh nặng và phải điều trị trong thời gian dài. Biết sức khỏe không còn, chị xin về nhà nghỉ một đêm để dặn dò gia đình. Đêm ấy, chị được ở trong không gian ấm áp của gia đình trước khi trở lại bệnh viện. Ít ngày sau, chị qua đời vào ngày 7/5/2000.

Anh hùng Trần Thị Lý là một trong ba nữ anh hùng tiêu biểu bên dòng Nhật Lệ trong những năm tháng chống Mỹ. Cuộc đời chị là biểu tượng của lòng dũng cảm, trí tuệ và tình nghĩa – góp phần làm rạng danh truyền thống anh hùng của quê hương Đồng Hới.