Bông hoa lửa kiên cường bên dòng sông La và ký ức 1.205 quả bom ở Ngã ba Đồng Lộc

Ký ức của Nữ Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân La Thị Tám về những

ngày tháng thanh xuân bám trụ giữa “chảo lửa” Ngã ba Đồng Lộc không chỉ là những

khoảnh khắc nghẹt thở đối mặt với cái chết giữa mưa bom bão đạn, mà còn là bản tình

ca bất tử về lòng quả cảm, tinh thần lạc quan cách mạng và đức hy sinh vô điều kiện

của tuổi trẻ Việt Nam thời kỳ chống Mỹ cứu nước. “Ngày ấy, chúng tôi ở độ tuổi mười tám đôi mươi, bước vào chiến trường chỉ với

một bầu nhiệt huyết cháy bỏng là làm sao giữ cho mạch máu giao thông luôn thông suốt

để đoàn xe kịp vào tiền tuyến. Thấy bom đạn trút xuống như trút nước, trong đầu không

hề có khái niệm sợ hãi, chỉ nghĩ bằng mọi giá phải nhìn thật rõ, đếm thật chuẩn vị trí

từng quả bom chưa nổ để cắm cọc tiêu cho công binh rà phá!” Đó là lời tâm sự mộc

mạc, chân tình của Nữ Anh hùng La Thị Tám – người con gái được mệnh danh là “đôi

mắt canh giữ con đường huyết mạch Trường Sơn”, nguyên mẫu bất tử trong ca khúc

lừng danh “Người con gái sông La” của nhạc sĩ Doãn Nho. Nữ Anh hùng La Thị Tám sinh vào tháng 10 năm 1949 tại xã Vĩnh Lộc, huyện

Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh – vùng quê giàu truyền thống văn hiến và cách mạng kiên cường

bên dòng sông La hiền hòa. Lớn lên trong những năm tháng đất nước còn tạm thời bị

chia cắt hai miền, tận mắt chứng kiến cảnh máy bay giặc Mỹ ngày đêm gầm rú, dội

bom tàn phá xóm làng, giết hại đồng bào vô tội, ngọn lửa căm thù giặc và khát vọng

độc lập tự do đã sớm sục sôi trong tâm hồn người thiếu nữ xứ Nghệ. Năm 1967, khi vừa tròn 18 tuổi – lứa tuổi trăng tròn đẹp đẽ nhất của đời người

con gái, La Thị Tám đã viết đơn tình nguyện gia nhập lực lượng Thanh niên xung

phong (TNXP) chống Mỹ cứu nước. Chị được biên chế vào Đại đội 2 Giao thông vận

tải thuộc Đội 55 TNXP tỉnh Hà Tĩnh, đơn vị chủ lực được giao nhiệm vụ chốt giữ, bảo

đảm giao thông tại yết hầu huyết mạch Ngã ba Đồng Lộc.

Ngã ba Đồng Lộc – “Tọa độ chết” và nhiệm vụ đếm tử thần

Vào những năm 1967 – 1968, Ngã ba Đồng Lộc nằm trên tuyến đường chiến

lược 15A là huyết mạch giao thông độc đạo, là cửa ngõ hiểm yếu nhất để vận chuyển

sức người, vũ khí, lương thực và xăng dầu từ hậu phương lớn miền Bắc chi viện cho

các chiến trường miền Nam. Nhận rõ vị trí chiến lược sống còn này, đế quốc Mỹ đã tập

trung không quân đánh phá điên cuồng, biến Ngã ba Đồng Lộc thành một “túi bom”, “chảo lửa” khốc liệt bậc nhất Đông Dương. Chỉ trong vòng hơn 200 ngày đêm từ tháng

4 đến tháng 10 năm 1968, giặc Mỹ đã trút xuống mảnh đất chưa đầy một cây số vuông

này gần 50.000 quả bom các loại: từ bom phá, bom xuyên, bom nổ chậm đến bom từ

trường và bom bi sát thương. Đất đá bị cày đi xới lại hàng chục lần, không một ngọn cỏ

nào có thể mọc nổi, hố bom chồng lên hố bom. Để bảo đảm cho các đoàn xe vận tải quân sự vượt qua trọng điểm an toàn trong

đêm, yêu cầu cấp bách đặt ra là phải có người quan sát trực tiếp, xác định chính xác vị

trí những quả bom chưa nổ để công binh kịp thời rà phá. Nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm

và đòi hỏi lòng dũng cảm phi thường này đã được giao cho cô gái trẻ La Thị Tám. Hàng

ngày, vị trí công tác của chị là đứng trên chòi quan sát đặt chênh vênh trên đỉnh đồi Bãi

Dịa (đồi Mũi Trâu) – ngọn đồi trơ trọi cao nhất nằm sát cạnh ngã ba, nơi hứng trọn tầm

ngắm của bom đạn và hỏa lực máy bay địch. Mỗi khi còi báo động rú vang báo hiệu máy bay địch bổ nhào, trong khi mọi lực

lượng phải nhanh chóng rút vào hầm trú ẩn, thì người con gái mười tám tuổi ấy lại phải

đứng thẳng trên đỉnh đồi, hai tay cầm chắc chiếc ống nhòm quân sự, căng mắt dõi theo

từng vệt khói xé trời. Chị phải phân biệt chuẩn xác từng loại máy bay (F-4, F-105, Thần

Sấm, Con Ma), quan sát hướng bổ nhào, đếm từng quả bom rơi và ghi nhớ tọa độ chính

xác: Quả nào đã nổ tung mặt đất, quả nào là bom nổ chậm vùi sâu trong lòng đất, quả

nào là bom từ trường nằm phục sẵn chờ đoàn xe đi qua để phát nổ. 200 ngày đêm và kỷ lục 1.205 quả bom

Ngay khi đợt ném bom vừa dứt, khi mặt đất còn rung chuyển bần bật và khói

khét của thuốc nổ chưa kịp tan, La Thị Tám lập tức ôm bó cọc tiêu có gắn cờ đỏ chạy

lao xuống trận địa. Bất chấp nguy cơ bom có thể nổ chậm bất cứ tích tắc nào dưới chân, chị thoăn thoắt băng qua các hố bom còn nghi ngút khói, cắm cọc tiêu đánh dấu chính

xác từng vị trí quả bom chưa nổ. Phía sau chị, những người lính công binh can trường

lập tức tiếp cận để đặt bộc phá, kích nổ an toàn hoặc vô hiệu hóa ngòi nổ, nhanh chóng

san lấp hố bom, giải phóng mặt đường cho hàng ngàn chuyến xe lăn bánh về phương

Nam. Ròng rã suốt hơn 200 ngày đêm bám trụ kiên cường trên “tọa độ chết”, người con

gái nhỏ nhắn nặng chưa đầy 45kg ấy đã trực tiếp quan sát, đếm và cắm cọc tiêu đánh

dấu cho 1.205 quả bom các loại! Đó là một con số phi thường, một kỳ tích được viết

nên bằng mồ hôi, máu và lòng quả cảm vô song. Trong quãng thời gian ấy, không biết

bao nhiêu lần đất đá do bom nổ hất tung chị xuống sườn đồi, chôn vùi cả thân thể dưới

lớp đất sâu. Có những lần bị sức ép bom làm nghẹt thở ngất lịm đi, đồng đội tưởng chị

đã hy sinh vội vã dùng tay bới đất cứu lên. Thế nhưng, hễ vừa hồi tỉnh, giũ sạch đất cát

bám đầy mắt mũi miệng, chị lại kiên quyết trèo lên đài quan sát, tiếp tục cầm ống nhòm

canh giữ con đường. Nhắc về Đồng Lộc, giọng Nữ Anh hùng luôn nghẹn ngào khi nhớ về những

người đồng chí, đồng đội thanh niên xung phong thân thiết cùng trang lứa. Gian khổ, thiếu thốn trăm bề, từ manh áo vá, nắm cơm độn khoai sắn, ngụm nước suối chia đôi

đến chiếc kẹp tóc bằng vỏ đạn máy bay, chị em đều nhường nhịn, sẻ chia. Nỗi đau lớn

nhất khắc sâu trong tim chị là buổi chiều định mệnh ngày 24 tháng 7 năm 1968. Một

loạt bom ác liệt của giặc Mỹ trúng ngay cửa căn hầm chữ A của Tiểu đội 4 (Đại đội 552)

cướp đi sinh mạng của 10 nữ chiến sĩ TNXP mười tám, đôi mươi do chị Võ Thị Tần

làm Tiểu đội trưởng. Mất đi những người chị, người em cùng chung chiến hào, La Thị

Tám cùng đồng đội biến đau thương thành ý chí sắt đá, kiên quyết bám trụ đến hơi thở

cuối cùng để con đường không bao giờ bị cắt đứt.

Nguyên mẫu bất tử của khúc tráng ca “Người con gái sông La”

Hình ảnh người thiếu nữ xứ Nghệ nhỏ bé, dũng cảm hiên ngang đứng trên đỉnh

đồi đếm từng quả bom rơi đã làm xúc động hàng triệu trái tim đồng bào, chiến sĩ cả

nước. Năm 1969, trong chuyến đi thực tế công tác tại tuyến lửa Hà Tĩnh, được nghe kể

về tấm gương kiên cường của La Thị Tám và tận mắt chứng kiến tinh thần chiến đấu

quả cảm của quân dân Đồng Lộc, nhà thơ Phương Thúy đã viết nên bài thơ đầy xúc

động, và sau đó được nhạc sĩ Doãn Nho phổ nhạc thành ca khúc bất hủ: “Người con gái

sông La”. Những câu hát da diết, hào hùng: “Trời sơ tán gầm vang tiếng súng / Sông La ơi

em nghe chăng tiếng gọi / Của đất nước quê hương vẫy gọi ta lên đường... / Em vừa hai

mươi em đã là dũng sĩ / Băng qua ngàn gian khổ / Đôi mắt em mang hình viên đạn /

Đêm ngày canh giữ mạch đường thông...” đã lan tỏa khắp mọi miền Tổ quốc, trở thành

nguồn động viên, cổ vũ to lớn cho hàng triệu thanh niên Việt Nam hăng hái lên đường

đánh giặc cứu nước. Với những chiến công đặc biệt xuất sắc và sự cống hiến quên mình vì nền độc lập

tự do của dân tộc, ngày 22 tháng 12 năm 1969, La Thị Tám đã vinh dự được Đảng và

Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân khi

tuổi đời chị mới vừa tròn 20 tuổi. Vẹn nguyên phẩm chất người lính giữa đời thường

Sau ngày non sông thu về một mối, đất nước sạch bóng quân thù, người nữ Anh

hùng của Ngã ba Đồng Lộc trở về với cuộc sống đời thường bình dị. Chị xây dựng gia

đình cùng một sĩ quan Hải quân nhân dân Việt Nam, người cũng từng trải qua bao năm

tháng khói lửa chiến trường. Sau đó, bà chuyển về công tác tại Đảng ủy Khối các cơ

quan Dân chính Đảng tỉnh Hà Tĩnh cho đến ngày nghỉ hưu. Mặc dù mang trong mình nhiều di chứng và thương tật do sức ép bom đạn thời

chiến tranh để lại, mỗi khi trái gió trở trời vết thương lại đau nhức, bà La Thị Tám vẫn

giữ nguyên tác phong giản dị, khiêm nhường, thanh cao của người lính Cụ Hồ. Bà luôn

tâm niệm mình vẫn là người vô cùng may mắn vì được trở về trong niềm vui trọn vẹn

của ngày thống nhất, trong khi biết bao đồng đội thân yêu đã gửi lại tuổi thanh xuân nơi

ngọn cỏ, hố bom Đồng Lộc. Trong cuộc sống đời thường, bà tích cực tham gia công tác

xã hội, tận tụy chăm lo cho các gia đình thương binh liệt sĩ, và luôn là tấm gương sáng

về lối sống mực thước cho con cháu và thế hệ trẻ noi theo. Mỗi độ tháng Bảy về – tháng tri ân các anh hùng liệt sĩ, ngôi nhà nhỏ của bà lại

rộn rã bước chân của các thế hệ đoàn viên, thanh niên từ khắp mọi miền đất nước về

thăm. Đôi mắt người nữ anh hùng năm xưa dù đã hằn in vết chân chim của thời gian

nhưng ánh nhìn vẫn sáng ngời, ấm áp khi kể lại cho thế hệ sau nghe về những ngày

tháng “nếm mật nằm gai” của thời hoa lửa. Bà căn dặn: “Hòa bình hôm nay không phải

tự nhiên mà có, mà phải đánh đổi bằng xương máu, nước mắt và tuổi thanh xuân của

hàng vạn người lính trẻ. Các cháu hôm nay được sống trong hòa bình, no ấm, phải biết

trân trọng và không ngừng học tập, cống hiến để làm rạng danh non sông đất nước!” Bông hoa lửa bất tử và trách nhiệm của tuổi trẻ Tam Hiệp

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, dòng sông La vẫn êm đềm chảy, ngọn đồi Đồng Lộc

năm xưa nay đã phủ xanh bạt ngàn màu thông reo và ngát hương hoa thơm. Thế nhưng, khúc tráng ca về người con gái mười tám tuổi đếm bom La Thị Tám vẫn sống mãi cùng

non sông đất nước, là biểu tượng ngời sáng của lòng yêu nước và ý chí bất khuất của

dân tộc Việt Nam. Tiếp bước truyền thống vẻ vang của thế hệ cha anh, tuổi trẻ Chi đoàn Trường

THCS Tam Hiệp và đoàn viên thanh niên phường Tam Hiệp hôm nay xin kính cẩn

nghiêng mình trước tượng đài sống Nữ Anh hùng La Thị Tám. Chúng tôi nguyện noi

theo tinh thần kiên cường, bất khuất của “bông hoa lửa” Đồng Lộc, biến niềm tự hào

thành hành động cách mạng cụ thể: Ra sức thi đua dạy tốt học tốt, rèn luyện kỹ năng, trau dồi đạo đức cách mạng, đi đầu trong các phong trào xung kích vì cộng đồng và ứng

dụng chuyển đổi số, góp phần xây dựng quê hương Biên Hòa - Đồng Nai ngày càng

giàu đẹp, văn minh, hiện đại, xứng đáng với sự hy sinh cao cả của các thế hệ đi trước vì

một Việt Nam trường tồn và thịnh vượng.