Bóng người trên nương Tả Chải

Tôi là Sần Se San, người Tả Chải. Ông nội tôi từng nói, thời Pháp, người sống mà như cái bóng. Làm nương từ sáng đến tối nhưng vẫn không đủ thuế. Nhà tôi phải nộp thuế thân từng người. Không đủ thì bị bắt đi phu. Ông nội tôi từng bị bắt trồng ngô cho nhà quan, bỏ nương nhà mình. Muối bị kiểm soát chặt. Có năm cả bản ăn nhạt suốt mùa đông. Thuốc phiện phá tan nhiều gia đình. Có người bán cả đất để hút. Phụ nữ phải phục dịch nhà thổ ty ngày lễ. Mỗi năm nhà tôi thiếu ăn bảy tháng. Tôi nghe kể mà thấy nghẹn. Giờ tôi kể lại cho con cháu để chúng hiểu rằng, tự do không phải tự nhiên mà có. Phải biết quý lao động. Phải biết tránh xa những thứ làm hại mình. Phải sống sao cho không biến mình thành cái bóng lần nữa.

→ Bài học cho con cháu: Tự do gắn liền với lao động và nhân phẩm.