Bóng Thủy Chung Bên Vách Thành Sầu

Bóng Thủy Chung Bên Vách Thành Sầu

Trong số hàng trăm hoàng nữ của triều đại nhà Nguyễn, Quy Đức Công chúa Nguyễn Phúc Vĩnh Trinh (thường được lưu danh trong các bích họa và giai thoại dân gian với bút danh Trọng Khanh) là một đóa hoa mang vẻ đẹp thanh cao nhưng cũng chịu nhiều u uất nhất. Bà là hoàng nữ thứ 18 của hoàng đế Minh Mạng. Sinh ra chốn lầu son gác tía, tuổi thơ của Trọng Khanh trôi qua trong tiếng chuông chùa vọng về từ vùng đồi Thủy Xuân và hương trầm bảng lảng của đất thần kinh. Nhưng định mệnh không sắp đặt cho bà một cuộc đời êm ả của một bậc lá ngọc cành vàng, mà lại chọn bà để viết nên một trong những thiên tình sử bi thương và bất tử nhất dưới chân đồi xứ Huế.

Mối duyên trời định và những ngày tháng thanh xuân

Năm mươi bốn vị hoàng tử và năm mươi hai vị hoàng nữ của vua Minh Mạng đều được giáo dục nghiêm ngặt, nhưng riêng Trọng Khanh từ nhỏ đã bộc lộ thiên tư tài hoa về thi phú và hội họa. Khi đến tuổi cài trâm, hoàng đế đã chọn gả bà cho một nam tử thuộc dòng dõi trâm anh thế phiệt lẫy lừng đất Gò Công: Phò mã Đô úy Phạm Đăng Thuật.

Phạm Đăng Thuật là con trai của đại thần Phạm Đăng Hưng và chính là em trai ruột của Nghi Thiên Chương Hoàng hậu (Đức Từ Dụ Thái hậu sau này). Cuộc hôn nhân mang tính chất kết thân hoàng tộc này ngỡ tưởng sẽ chỉ có lễ nghi lạnh lẽo, nhưng không ngờ lại mở đầu cho một mối lương duyên sâu đậm. Phạm Đăng Thuật là bậc vương tôn công tử tài mạo song toàn, thông tuệ kinh sử, lại mang tâm hồn khoáng đạt. Ngay từ những ngày đầu kết tóc se tơ, đôi trẻ đã nhận ra họ chính là tri kỷ của đời nhau.

Họ dời điện ngọc để về sống tại một phủ thờ nhỏ nằm khiêm nhường bên triền dốc ngút ngàn thông reo ở Thủy Xuân. Những năm tháng ấy, phủ hạ của phò mã và công chúa luôn rộn rã tiếng cười và ngập tràn gió lộng. Sáng sáng, họ cùng nhau thưởng trà, ngắm nhìn sương mờ bảng lảng giăng trên những ngôi mộ cổ mờ xa. Chiều buông, phò mã gảy đàn, công chúa họa thơ. Trọng Khanh từng nghĩ, hạnh phúc nhân gian dẫu có ngắn ngủi cũng chỉ cần bình lặng như thế.

Vào một đêm rằm tháng Chạp, khi ngọn nến sáp ong thắp sáng rực gian phòng vách đất, ánh lửa hắt bóng hai người lên bức tường vôi trắng. Nhìn hai chiếc bóng quấn quýt, phò mã mỉm cười nắm tay công chúa: "Nàng xem, bóng của chúng ta tựa như đôi chim nhạn chẳng bao giờ rời xa". Công chúa khẽ cười, tinh nghịch dùng bút lông chấm mực đen, nương theo bóng đèn mà cẩn thận đồ lại dáng hình của chồng và mình lên tường vôi. Bức hình song ảnh ấy được vẽ nên bởi tiếng cười, tình yêu và những ước nguyện trăm năm vững bền hơn đá tảng.

Giông bão nổi lên và bóng đen biệt ly

Thế nhưng, tơ hồng bện chặt cũng không thắng nổi mệnh trời. Cuộc hôn nhân của họ là một bản hòa ca "cầm sắt" trọn vẹn, nhưng vận nước ngả nghiêng đã sớm bẻ gãy chữ đồng. Năm 1861, Phò mã Phạm Đăng Thuật vâng mệnh vua Tự Đức vào Nam Kỳ tuần thú và oanh liệt hy sinh.

Ngày hung tin đưa về, trời Thần Kinh đổ mưa tầm tã, nước sông Hương cuồn cuộn một màu đỏ thẫm. Giữa điện thờ lạnh lẽo, Trọng Khanh không khóc thành tiếng. Bà ngồi lặng trân bên án thờ, đôi mắt trống rỗng nhìn vào khoảng không vô định. Sự ra đi của người bạn đời như bứng đi một nửa linh hồn của vị công chúa tội nghiệp. Hoàng gia khuyên bà quay về cung cấm để được phụng dưỡng, cựu thần ái ngại cho tấm thân góa phụ trẻ tuổi mà khuyên bà tái giá, nhưng Trọng Khanh đều lắc đầu từ chối.

Bài viết ghi nhận bà chọn ở lại khu phủ thờ Thủy Xuân, tự mình lo liệu việc nhang khói cho chồng. Từ một nàng công chúa lộng lẫy áo gấm, bà khoác lên mình bộ đồ vải thô màu nâu sồng, khép cửa từ tạ mọi vinh hoa phú quý. Hằng ngày, bà ra sau vườn tự tay vun vén cho hương hỏa của phò mã. Nấm mồ xanh cỏ nằm khuất sau những rặng thông già rêu phong chính là thế giới duy nhất còn sót lại của bà.

Bức bích họa "Song ảnh" và tiếng lòng người góa phụ

Những đêm đông xứ Huế lạnh thấu xương, gió từ thung lũng thổi về rít qua khe cửa gỗ. Trong gian phòng vắng, Trọng Khanh lại thắp lên ngọn nến sáp năm xưa. Ánh lửa bập bùng chiếu lên vách tường vôi nay đã ngả màu ố vàng. Trên tường, bức vẽ chiếc bóng năm nào vẫn còn đó, nhưng giờ đây, ngọn nến chỉ còn đổ xuống một chiếc bóng đơn độc của người góa phụ. Chiếc bóng của phò mã trên tường vĩnh viễn là một vệt mực bất động, không còn cái nắm tay ấm áp, không còn ánh mắt dịu dàng nhìn bà.

Quá đỗi đau thương, công chúa Trọng Khanh cầm nén hương quỳ trước bức tường. Giọt lệ dài lăn dài trên gò má gầy guộc, rơi xuống chén rượu nhạt. Trong cơn mê muội vì nhớ thương, bà cầm cây bút lông, nhúng mực đậm, run run viết vội những vần thơ bằng chữ Hán chèn ngay bên cạnh vệt bóng của người chồng quá cố:

“Nhân tự cô phi nhạn...”
(Người tựa cánh nhạn bay mồ côi...)

Mỗi nét chữ viết ra như một giọt máu rỉ từ tim. Bà tự ví mình như con chim nhạn lạc đàn giữa bầu trời đầy dông bão, mất đi bạn đời thì đôi cánh cũng trở nên rã rời, cô độc. Phía dưới bài thơ, bà đề dòng chữ lạc khoản đầy tôn kính: "Trọng Khanh kính thư". Bức bích họa mang tên "Song ảnh" chính thức hoàn thành trong một đêm thẫm đẫm nước mắt như thế. Đó không đơn thuần là một tác phẩm nghệ thuật, mà là đài bia tình yêu, là nơi trú ngụ duy nhất cho linh hồn đầy vết thương của nàng công chúa triều Nguyễn.

Bà sống tiếp những năm tháng còn lại trong tĩnh lặng, bầu bạn với kinh Phật, tiếng mõ khuya và bức tường loang lổ bóng hình người xưa. Cho đến hơi thở cuối cùng, ánh mắt của bà vẫn hướng về vách tường ấy, nơi tình yêu của bà được lưu giữ trọn vẹn, không hề phai nhạt bởi thời gian.

Khói sương trăm năm lưu dấu

Hơn một thế kỷ rưỡi đã trôi qua, triều đại nhà Nguyễn đã lùi xa vào dĩ vãng, những đền đài lăng tẩm sầm uất xưa kia phần lớn đã trở thành phế tích. Thế nhưng, phủ thờ nhỏ của Phò mã Phạm Đăng Thuật và Quy Đức Công chúa vẫn đứng đó, nép mình bên con đường Lê Ngô Cát giữa vùng đồi Thủy Xuân.

Bức tường vôi năm xưa dẫu đã bong tróc, bám đầy rêu phong và dấu vết của bụi thời gian, nhưng hình ảnh bích họa "Song ảnh" và nét chữ "Trọng Khanh kính thư" vẫn bảng lảng hiện hữu như một phép màu. Người dân xứ Huế vẫn truyền tai nhau câu chuyện về tình yêu son sắt của nàng công chúa Trọng Khanh. Giữa cuộc đời dâu bể, nơi mọi thứ có thể đổi thay và biến mất, chiếc bóng thủy chung đồ trên vách tường vôi ấy vĩnh viễn là một minh chứng kiêu hãnh rằng: có những tình yêu chân thành có thể vượt qua cả ranh giới của sự sống và cái chết.