Bông Văn Dĩa – Người chiến sĩ tiên phong mở đường Hồ Chí Minh trên biển

Bông Văn Dĩa là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, một trong những người có đóng góp quan trọng trong quá trình khảo sát, mở tuyến vận tải quân sự trên biển chi viện cho chiến trường miền Nam. Ông gắn liền với những chuyến vượt biển đầy gian nan và chuyến tàu Phương Đông 1 chở vũ khí từ Đồ Sơn vào Cà Mau năm 1962, góp phần đặt nền móng cho con đường Hồ Chí Minh trên biển trong kháng chiến chống Mỹ.

Người chiến sĩ từ miền Tây Nam Bộ

Bông Văn Dĩa, còn được gọi là Hai Dĩa, là một trong những cán bộ cách mạng gắn bó với phong trào kháng chiến ở vùng cực Nam Tổ quốc. Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, khi chiến trường miền Nam cần được chi viện vũ khí và phương tiện chiến đấu, ông được giao tham gia một nhiệm vụ đặc biệt: tìm đường vận chuyển bằng đường biển để nối liền hậu phương miền Bắc với chiến trường miền Nam.

Thời điểm ấy, việc vận chuyển vũ khí từ miền Bắc vào Nam bằng đường bộ còn gặp nhiều khó khăn. Các địa bàn ven biển miền Nam lại có nhu cầu lớn về vũ khí để phục vụ chiến đấu. Trước tình hình đó, việc khảo sát tuyến biển và tìm kiếm những bến tiếp nhận an toàn trở thành nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược.

Bông Văn Dĩa là một trong những người được giao trực tiếp tham gia công việc này. Nhiệm vụ không chỉ đòi hỏi kinh nghiệm đi biển mà còn yêu cầu khả năng giữ bí mật, xử lý tình huống và bảo vệ tuyệt đối những chỉ thị quan trọng của tổ chức.

Chuyến vượt biển mở đường năm 1961

Tháng 8/1961, Bông Văn Dĩa phụ trách một chiếc thuyền xuất phát từ vùng rạch Cá Mòi, Bạc Liêu, vượt biển ra miền Bắc để báo cáo tình hình và tìm phương án mở tuyến vận tải. Theo tư liệu trong cuốn Huyền thoại Đường Hồ Chí Minh trên biển, thuyền đến khu vực cảng sông Nhật Lệ, Quảng Bình, ngày 7/8/1961.

Chuyến đi diễn ra trong điều kiện thiếu thốn phương tiện và thông tin hàng hải. Những chiếc thuyền nhỏ phải đối mặt với sóng gió, thời tiết khó lường và nguy cơ bị đối phương phát hiện. Bên cạnh hiểm nguy trên biển, việc giữ bí mật nhiệm vụ cũng là yêu cầu đặc biệt quan trọng.

Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, thuyền của ông bị lực lượng địa phương ở Quảng Bình nhầm là thuyền của đối phương và tạm giữ. Dù rơi vào tình huống bất ngờ, ông vẫn kiên quyết bảo vệ bí mật, đề nghị được gặp cấp lãnh đạo để báo cáo nhiệm vụ. Sau khi sự việc được xác minh, ông có điều kiện tiếp tục thực hiện công việc được giao.

Chuyến đi cho thấy việc mở đường trên biển không đơn thuần là tìm một tuyến hàng hải. Đó còn là quá trình khảo sát, liên lạc, xác lập phương án và xây dựng cơ sở tiếp nhận hàng hóa ở miền Nam. Những người đi trước như Bông Văn Dĩa đã góp phần tạo cơ sở thực tế để Trung ương nghiên cứu, quyết định tổ chức tuyến vận tải quân sự chiến lược.

Từ chuyến trinh sát đến bến Vàm Lũng

Đầu tháng 4/1962, Bông Văn Dĩa tiếp tục chỉ huy thuyền Bạc Liêu thực hiện chuyến đi trinh sát từ miền Bắc vào Nam. Đội thuyền rời khu vực Nhật Lệ ngày 10/4 và đến bến Vàm Lũng, Cà Mau, ngày 18/4/1962.

Đây là chuyến đi có ý nghĩa quan trọng vì giúp lực lượng cách mạng nắm rõ hơn tình hình tuyến biển và khả năng tiếp nhận hàng hóa tại miền Nam. Sau khi làm việc với Khu ủy, Bông Văn Dĩa cùng đồng đội tiếp tục trở ra miền Bắc để báo cáo kết quả và phục vụ việc chuẩn bị cho các chuyến vận tải tiếp theo.

Những chuyến đi ấy đặt ra nhiều yêu cầu về tổ chức: phải lựa chọn phương tiện phù hợp, xác định tuyến đi, giữ liên lạc và bảo đảm an toàn cho người cùng hàng hóa. Trong điều kiện chiến tranh, mỗi thông tin thu thập được từ thực địa đều có giá trị đối với việc xây dựng kế hoạch vận chuyển.

Đóng góp của Bông Văn Dĩa vì thế không chỉ nằm ở khả năng điều khiển thuyền vượt biển, mà còn ở vai trò của một cán bộ trực tiếp tham gia khảo sát, báo cáo và chuẩn bị những điều kiện ban đầu cho tuyến chi viện chiến lược.

Phương Đông 1 – Chuyến tàu lịch sử năm 1962

Đêm 11/10/1962, tàu gỗ Phương Đông 1 rời bến Đồ Sơn, Hải Phòng, chở khoảng 30 tấn vũ khí vào miền Nam. Thuyền trưởng là Lê Văn Một, còn Bông Văn Dĩa đảm nhiệm vai trò chính trị viên. Đây là một trong những chuyến vận tải đầu tiên đánh dấu bước phát triển quan trọng của tuyến đường Hồ Chí Minh trên biển.

Sau hành trình đầy thử thách, tàu cập bến Vàm Lũng, Cà Mau, an toàn trong tháng 10/1962. Vũ khí được đưa vào bờ để phục vụ lực lượng cách mạng miền Nam. Thành công của chuyến đi chứng minh khả năng tổ chức vận tải quân sự bí mật bằng đường biển và tạo thêm cơ sở để các chuyến tàu tiếp theo được triển khai.

Đối với Bông Văn Dĩa và đồng đội, nhiệm vụ trên tàu Phương Đông 1 là kết quả của quá trình chuẩn bị, khảo sát và thử nghiệm trước đó. Chuyến tàu không chỉ mang theo vũ khí mà còn mở ra một hướng chi viện quan trọng cho chiến trường, nhất là những địa bàn ven biển và vùng cực Nam mà tuyến đường bộ chưa thể đáp ứng đầy đủ.

Từ những chuyến đi ban đầu ấy, các tàu không số tiếp tục hoạt động trong nhiều năm, vận chuyển vũ khí, hàng hóa và cán bộ vào chiến trường miền Nam. Tuyến đường Hồ Chí Minh trên biển dần trở thành một bộ phận quan trọng của hệ thống chi viện chiến lược trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Người mở đường trong một tuyến vận tải huyền thoại

Con đường Hồ Chí Minh trên biển được hình thành từ sự đóng góp của nhiều cán bộ, chiến sĩ và nhân dân tại các địa phương ven biển. Những chuyến đi bí mật đòi hỏi người thực hiện phải có bản lĩnh, sự mưu trí và tinh thần chấp nhận gian nguy. Không ít con tàu và thủy thủ đã không thể trở về sau khi làm nhiệm vụ.

Bông Văn Dĩa là một trong những người tham gia từ giai đoạn đầu, khi tuyến đường còn đang được khảo sát và hoàn thiện phương thức vận chuyển. Vai trò của ông thể hiện rõ qua các chuyến vượt biển năm 1961, chuyến trinh sát vào Vàm Lũng năm 1962 và nhiệm vụ chính trị viên trên tàu Phương Đông 1.  

Những đóng góp ấy được ghi nhận qua danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ông cũng được nhắc đến trong các công trình nghiên cứu, hồi ký và tư liệu về Đoàn tàu không số, cùng những người đã góp phần tạo nên tuyến vận tải chiến lược trên biển.

Dấu ấn còn lại từ những chuyến tàu không số

Ngày nay, khi nhắc đến đường Hồ Chí Minh trên biển, người ta thường nhớ đến những con tàu không mang số hiệu công khai, những chuyến vượt biển trong đêm và hành trình vận chuyển vũ khí vượt qua sự kiểm soát của đối phương. Đằng sau những dấu mốc ấy là công sức của nhiều con người, trong đó có Bông Văn Dĩa.

Câu chuyện về ông cho thấy những thành công lớn trong lịch sử đôi khi bắt đầu từ những nhiệm vụ thầm lặng: một chuyến khảo sát, một lần tìm bến, một hành trình vượt biển để báo cáo tình hình. Từng công việc nhỏ đã góp phần tạo nên tuyến vận tải có ý nghĩa chiến lược đối với cuộc kháng chiến.

Bông Văn Dĩa là hình ảnh tiêu biểu của người chiến sĩ đi trước, dám nhận nhiệm vụ khó khăn và góp sức mở ra con đường chi viện cho miền Nam. Những đóng góp của ông cùng đồng đội đã trở thành một phần đáng nhớ trong lịch sử Hải quân nhân dân Việt Nam và cuộc đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước.