BỮA CƠM CHỈ CÓ MỘT NẮM GẠO

Có những ký ức đã đi qua hơn nửa thế kỷ nhưng chỉ cần một mùi hương quen thuộc cũng đủ khiến người ta nhớ lại.

Với một cựu Thanh niên xung phong, đó là mùi cơm mới.

Mỗi khi nghe tiếng cơm sôi, bà lại nhớ đến những năm tháng tuổi đôi mươi – những ngày tháng mà bữa cơm nơi tuyến lửa đôi khi chỉ có một nắm gạo chia cho cả tổ.

Ngày ấy, những cô gái, chàng trai tuổi còn rất trẻ được phân công làm nhiệm vụ trên một tuyến đường trọng điểm. Công việc của họ là san lấp hố bom, sửa đường, bảo đảm cho những đoàn xe có thể tiếp tục đi qua.

Bom đạn gần như ngày nào cũng có.

Có những hôm vừa đặt cuốc xẻng xuống thì tiếng máy bay lại vọng tới. Mọi người vội tìm nơi trú ẩn. Bom vừa dứt, tất cả lại chạy ra đường.

Không ai hỏi hôm nay mình đã làm được bao nhiêu.

Chỉ biết đường phải thông.

Đoàn xe phải đi.

Đồng đội phía trước đang chờ.

Những ngày ấy, cái đói cũng là một thử thách.

Gạo được cấp không nhiều. Có hôm cả tổ chỉ còn một nắm gạo nhỏ. Nếu nấu cháo thì ai cũng có phần, nhưng nếu nấu cơm thì mỗi người chỉ được vài miếng.

Một buổi chiều, sau nhiều giờ làm việc, mọi người trở về lán trong tình trạng mệt lả.

Một cô gái mở túi gạo ra rồi lặng người:

“Chỉ còn thế này thôi.”

Mọi người nhìn nhau.

Không ai nói gì.

Cuối cùng, một người cười:

“Thế thì nấu cơm.”

Nồi cơm được đặt lên bếp.

Mùi gạo chín thơm lan ra trong căn lán nhỏ.

Ai cũng đói.

Nhưng khi cơm vừa chín, người ta lại phát hiện một đồng đội chưa trở về.

Đó là người thường làm việc ở đoạn đường xa hơn.

Mọi người quyết định chưa ăn.

Nồi cơm được đậy kín.

Một người ngồi chờ.

Rồi hai người.

Rồi cả tổ cùng chờ.

Đến khi trời tối hẳn, tiếng bước chân mới vọng lại từ phía con đường.

Người đồng đội trở về, áo quần lấm đầy đất đá.

“Các cậu chưa ăn à?”

Một người cười:

“Chờ cậu.”

“Có mỗi tí cơm mà cũng chờ?”

“Có một tí thì càng phải chờ nhau.”

Cả lán bật cười.

Nồi cơm được mở ra.

Mỗi người một bát nhỏ.

Không có thức ăn ngon.

Chỉ có chút muối vừng và mấy cọng rau rừng.

Nhưng bữa cơm hôm ấy ngon đến lạ.

Có lẽ bởi họ ăn cùng nhau.

Bởi sau một ngày đối mặt với bom đạn, điều khiến người ta thấy bình yên nhất chính là biết rằng những người bên cạnh mình vẫn còn đủ mặt.

Những năm tháng sau đó, họ đã trải qua rất nhiều bữa cơm như thế.

Có khi cơm khê.

Có khi chỉ có cháo loãng.

Có khi vừa ăn được vài miếng thì còi báo động vang lên.

Nhưng chưa bao giờ họ để một người ăn một mình.

Rồi chiến tranh kết thúc.

Những người trẻ năm xưa trở về với gia đình, mang theo những vết sẹo trên cơ thể và những ký ức không thể gọi thành tên.

Có người lập gia đình.

Có người chuyển đến một vùng quê khác.

Có người không trở về.

Những năm tháng tuổi trẻ cũng dần lùi xa.

Nhưng mỗi khi gặp lại nhau, câu chuyện họ nhắc nhiều nhất đôi khi chẳng phải là những trận bom, những cung đường hay những ngày gian khổ.

Mà là những bữa cơm.

Một người cười:

“Nhớ nồi cơm hôm ấy không?”

Người khác đáp:

“Nhớ chứ. Có mỗi một nắm gạo mà cả đám cứ ngồi chờ nhau.”

Rồi tất cả cùng cười.

Nụ cười của những người đã đi qua chiến tranh.

Nhiều năm sau, khi tóc đã bạc, người cựu Thanh niên xung phong ấy vẫn giữ thói quen mỗi khi nấu cơm đều nấu dư thêm một chút.

Con cháu hỏi:

“Sao bà nấu nhiều thế?”

Bà chỉ cười:

“Quen rồi. Ngày trước lúc nào cũng sợ đồng đội về muộn không có cơm ăn.”

Câu trả lời giản dị khiến căn bếp bỗng im lặng.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua.

Những người đồng đội năm xưa đã mỗi người một nơi.

Có những người chỉ còn được nhắc đến qua những tấm ảnh cũ.

Nhưng ký ức về họ vẫn sống trong những điều rất nhỏ.

Một nồi cơm.

Một bát muối.

Một lời gọi nhau giữa đêm.

Và một thói quen chờ nhau trở về.

Có lẽ, tình đồng đội thời chiến không phải lúc nào cũng được viết bằng những câu chuyện lớn lao.

Đôi khi, nó chỉ đơn giản là một nắm gạo được chia đều, một bữa cơm được giữ lại và một người nhất định không chịu ăn trước khi đồng đội trở về.

Để rồi sau tất cả, điều còn lại trong ký ức không chỉ là những năm tháng bom đạn.

Mà là một thời tuổi trẻ đã từng sống bên nhau, thương nhau và cùng nhau vượt qua những ngày gian khó nhất.

**Một nắm gạo có thể ít ỏi.

Nhưng khi được sẻ chia giữa những người đồng đội, nó đủ làm ấm cả một thời hoa lửa.**