Bữa cơm chia lửa

Trong những năm tháng Thành Nam rực lửa, tình quân dân không chỉ là những khẩu hiệu trên mặt báo, mà nó hiện hữu trong từng bát nước vối nóng hổi, từng nồi khoai lang luộc vội giữa hai trận oanh tạc. Đó là những "Bữa cơm chia lửa" – nơi bát cơm xẻ nửa đã trở thành sợi dây thừng thắt chặt ý chí của người thợ dệt và người chiến sĩ pháo cao xạ.

Chuyện về những "hậu phương" tại chỗ

Khi máy bay Mỹ rút đi, để lại bầu trời khét lẹt mùi thuốc súng và những nòng pháo cao xạ nóng rực trên nóc nhà máy Dệt hay bên bờ sông Đào, cũng là lúc những "đội quân tóc dài" của thành phố xuất hiện.

Các mẹ, các chị ở phố Hoàng Văn Thụ, phố Hàng Tiện chẳng ai bảo ai, vừa dứt tiếng bom đã bưng những hũ nước chè xanh, những rổ khoai, rổ sắn chạy băng qua những đống đổ nát để lên với trận địa. Giữa cái nắng cháy da thịt của mùa hè hay cái rét căm căm của đêm đông, bát nước vối ngọt chát của người dân Nam Định chính là liều thuốc hồi sức quý giá nhất cho những chiến sĩ đang trực chiến bên mâm pháo.

"Cơm nhà, việc nước"

Có những gia đình dù nhà cửa vừa bị bom đánh sập một góc, nhưng bếp lửa vẫn không bao giờ tắt. Họ nấu cơm cho bộ đội bằng chính những hạt gạo chắt chiu từ tem phiếu của mình. Những bữa cơm "chia lửa" ấy thường diễn ra ngay tại trận địa, bên dưới chân những ụ súng.

Người chiến sĩ cầm bát cơm thơm mùi lúa mới, tay vẫn không rời nòng pháo, còn người mẹ Thành Nam thì vừa quạt cho các anh, vừa dặn dò như con cái trong nhà: "Ăn nhanh lên các con, lấy sức mà đánh giặc, nhà cửa cứ để u lo!". Trong những khoảnh khắc ấy, ranh giới giữa nhà và trận địa, giữa dân và quân đã hoàn toàn xóa nhòa.

Sức mạnh từ sự sẻ chia

Sự tiếp tế ấy không chỉ là vật chất, mà là nguồn cổ vũ tinh thần vô tận. Những người lính pháo cao xạ từ khắp mọi miền quê về bảo vệ Nam Định đã coi dải đất Thành Nam là quê hương thứ hai, bởi họ cảm nhận được hơi ấm từ những bữa cơm gia đình giữa lòng cuộc chiến.

Mỹ có thể đánh phá mạch máu giao thông, nhưng không bao giờ chặt đứt được mạch máu tình người đang chảy âm thầm nhưng mãnh liệt qua những bát nước, nắm cơm tiếp tế của người dân Nam Định.

Câu chuyện thời hoa lửa: Bát cơm bên mâm pháo

Trận đánh vừa tạm ngưng, nắng chiều gay gắt đổ xuống trận địa pháo cao xạ trên nóc phân xưởng sợi. Anh thợ điện tên Hùng, tay vẫn còn ám khói súng, bỗng thấy thấp thoáng bóng áo nâu của bà cụ hàng xóm đang thoăn thoắt leo lên những bậc thang sắt cao vút.

Trên tay bà là một cặp lồng cơm và một ấm nước vối còn nghi ngút khói. Bà cụ đặt cặp lồng xuống, hơi thở còn dồn dập: “Ăn đi các con, cơm u vừa mới xới, còn nóng lắm. Nước vối này u hãm đặc, uống cho tỉnh người mà canh trời.”

Hùng nhìn đôi bàn tay gầy guộc của bà, nhìn những vệt vôi trắng trên áo bà do bới gạch cứu người đêm qua ở phố Hoàng Văn Thụ, sống mũi anh bỗng cay xè. Anh chia mẩu lương khô duy nhất trong túi cho bà, nhưng bà gạt đi: “U già rồi, ăn mấy cũng đủ. Các con cần sức để bắn rơi máy bay Mỹ. Máy bay rơi thì nhà u mới hết đổ, vải nhà máy mới ra lò được.”

Giữa tiếng gió rít bên sông Đào, bữa cơm ấy chỉ có rau muống luộc và mấy miếng đậu phụ kho, nhưng với Hùng và đồng đội, nó ngon hơn bất cứ cao lương mỹ vị nào. Họ ăn nhanh, ăn vội, để rồi khi tiếng còi báo động vừa mới vang lên, bát cơm vừa đặt xuống, họ lại lao vào vị trí, tay siết chặt cò súng với một quyết tâm sắt đá: Phải bảo vệ bằng được những con người đã nhường cơm sẻ áo cho mình.

Trận địa ấy đêm đó lại rực sáng lửa đạn, và trong ánh chớp của pháo cao xạ, người ta thấy bóng dáng những người mẹ, người chị vẫn kiên cường đứng dưới chân đồi pháo, sẵn sàng cho những "bữa cơm chia lửa" tiếp theo.