Bữa cơm có một bát đặt úp

Trong chuyến hành trình về nguồn, đoàn chúng tôi ghé thăm nhà bác Hòa – một cựu thanh niên xung phong.

Bữa cơm trưa được dọn rất giản dị. Điều khiến tôi chú ý là trên mâm luôn có một chiếc bát được đặt úp, không ai dùng đến.

Thấy chúng tôi tò mò, bác nhẹ nhàng giải thích:

"Hơn năm mươi năm nay, bữa cơm nào nhà bác cũng có chiếc bát ấy."

Ngày còn ở đơn vị thanh niên xung phong, tổ của bác có tám người. Trước mỗi bữa ăn, mọi người đều ngồi đủ tám vị trí. Nhưng trong một lần san lấp hố bom, một người đồng đội đã mãi mãi không trở về.

Sau chiến tranh, mỗi lần ngồi vào mâm cơm, bác luôn cảm thấy như vẫn còn thiếu một người.

Vì thế, bác đặt thêm một chiếc bát.

Không phải để cúng.

Mà để nhắc mình rằng đã từng có một người bạn cùng ăn, cùng ngủ, cùng đào đường, cùng chia nhau từng nắm cơm giữa bom đạn.

Con cháu trong nhà lớn lên đều biết ý nghĩa của chiếc bát ấy. Không ai được phép dọn đi.

Bác bảo:

"Nếu một ngày bác mất, bác chỉ mong các con vẫn giữ chiếc bát này. Để các cháu sau nữa biết rằng hòa bình hôm nay không tự nhiên mà có."

Rời ngôi nhà nhỏ, hình ảnh chiếc bát úp cứ theo tôi mãi.

Đôi khi, lòng biết ơn không cần những tượng đài lớn lao.

Nó có thể chỉ là một chiếc bát lặng lẽ hiện diện trong bữa cơm của một gia đình suốt hơn nửa thế kỷ.