Bữa Cơm Cuối Cùng

Ông tôi năm nay đã ngoài tám mươi tuổi. Mái tóc bạc trắng, đôi bàn tay gầy guộc với những đường gân nổi rõ theo năm tháng. Mỗi lần nhắc đến chiến tranh, ông không kể về những trận đánh lớn hay những chiến công oanh liệt. Ông chỉ kể về những con người mà ông từng gặp, từng sống cùng, và mãi mãi không thể gặp lại. Có một câu chuyện ông chỉ kể đúng một lần. Đó là câu chuyện về “bữa cơm cuối cùng” của một người đồng đội. Đó là vào cuối năm 1972. Đơn vị của ông vừa hoàn thành một nhiệm vụ dài ngày trong rừng. Sau gần một tuần hành quân liên tục, ai cũng kiệt sức. Lương thực gần cạn, mỗi người chỉ còn vài nắm gạo và ít muối trắng. Chiều hôm ấy, cả đơn vị dừng chân bên một khe suối nhỏ. Nơi ấy khá kín đáo, đủ để nhóm một bếp lửa nhỏ mà không sợ bị phát hiện. Lần đầu tiên sau nhiều ngày, mọi người được nấu một bữa cơm đúng nghĩa. Chỉ là cơm trắng, vài nắm rau rừng và một con cá nhỏ bắt được dưới suối. Với những người lính trẻ, đó đã là một bữa ăn thịnh soạn. Ông kể ai cũng cười nhiều hơn mọi ngày. Có người vừa thổi cơm vừa ngân nga vài câu hát quê hương. Có người lấy chiếc bi đông ra hứng nước suối rồi đùa rằng nước ở quê chắc cũng mát như thế. Trong số họ có anh Bình – người đồng đội hơn ông vài tuổi. Anh Bình quê ở Nam Định, đã có vợ và một cô con gái mới hơn một tuổi. Trong túi áo anh lúc nào cũng cất một tấm ảnh đen trắng của hai mẹ con. Ăn cơm xong, anh Bình lấy bức ảnh ra lau thật cẩn thận rồi khoe với mọi người. “Con bé giờ chắc biết gọi bố rồi.” Mọi người cười. Có người trêu: “Đánh xong trận này về cưới vợ lần nữa nhé.” Anh Bình cười rất hiền. “Nếu còn sống trở về, tôi chỉ muốn bế con một lần.” Ông bảo lúc ấy chẳng ai nghĩ câu nói ấy lại là lời cuối cùng anh để lại. Sáng hôm sau, đơn vị tiếp tục lên đường. Con đường rừng hẹp, hai bên cây cối um tùm. Mọi người đi thành hàng, giữ khoảng cách như quy định. Đến gần trưa thì tiếng súng bất ngờ vang lên. Mọi việc diễn ra quá nhanh. Ông chỉ nhớ tiếng hô của chỉ huy, tiếng đất đá bắn tung lên và khói phủ kín cả một góc rừng. Khi trận đánh kết thúc, nhiều người bị thương. Anh Bình nằm lại. Ông kể lúc chạy đến, bàn tay anh vẫn nắm chặt túi áo trước ngực. Trong đó vẫn là tấm ảnh gia đình đã cũ. Không ai nói được lời nào. Đơn vị phải tiếp tục hành quân ngay trong chiều hôm đó. Trước khi đi, ông cùng mấy người đồng đội đào một ngôi mộ tạm dưới gốc cây lớn. Họ đặt anh nằm xuống rất nhẹ nhàng, lấy chiếc tăng phủ lên rồi cắm một cành cây nhỏ làm dấu. Không có bia. Không có vòng hoa. Chỉ có lời hứa rất khẽ: “Rồi sẽ có ngày chúng tôi quay lại.” Nhưng chiến tranh kéo dài. Khi hòa bình lập lại, khu rừng ấy đã thay đổi quá nhiều. Không ai còn nhớ chính xác ngôi mộ nằm ở đâu nữa. Điều khiến ông day dứt suốt mấy chục năm không phải vì không tìm được người đồng đội, mà vì ông chưa bao giờ thực hiện được lời hứa ấy. Nhiều năm sau, trong một lần tham gia buổi gặp mặt cựu chiến binh, ông tình cờ gặp người em trai của anh Bình. Ông lặng lẽ lấy từ chiếc túi cũ ra tấm ảnh gia đình mà ngày ấy ông đã giữ lại sau khi anh mất. Người em cầm bức ảnh mà bật khóc. Anh nói từ ngày anh Bình lên đường, gia đình chưa từng nhận lại bất kỳ kỷ vật nào. Đó là thứ duy nhất còn sót lại. Ông bảo hôm ấy, lần đầu tiên sau rất nhiều năm, ông cảm thấy mình đã hoàn thành được một phần lời hứa với người đồng đội cũ. Đến bây giờ, mỗi khi cả gia đình quây quần bên mâm cơm, ông luôn nhắc chúng tôi đừng bao giờ bỏ phí hạt gạo. Ông nói ngày trước có những người chỉ mong được ăn thêm một bữa cơm như hôm ấy, nhưng rồi họ không còn cơ hội. Từ câu chuyện của ông, tôi hiểu rằng chiến tranh không chỉ cướp đi tuổi trẻ hay sinh mạng của biết bao con người. Nó còn để lại những lời hứa chưa kịp thực hiện, những bữa cơm trở thành bữa cơm cuối cùng và những cuộc chia tay mà không ai biết đó là lần gặp cuối. Có lẽ, giá trị lớn nhất của hòa bình không nằm ở những điều lớn lao, mà nằm ở chính những điều bình dị mà hôm nay chúng ta đang có: một mái nhà, một bữa cơm đủ đầy và những người thân vẫn còn ngồi bên cạnh. Đó là những điều mà thế hệ của ông đã đánh đổi bằng cả tuổi trẻ để gìn giữ cho các thế hệ sau.