Bữa cơm cuối trước giờ xuất quân

Điều bà nhớ rõ nhất về người anh trai không phải là ngày nhận giấy báo tử.

Cũng không phải ngày đơn vị đưa đồng đội của anh về thăm gia đình sau chiến tranh.

Điều bà nhớ nhất lại là bữa cơm cuối cùng trước ngày anh lên đường.

Hôm ấy là một buổi chiều đầu hạ.

Mẹ dậy từ rất sớm, mang mấy quả trứng gà đổi lấy ít thịt ngoài chợ. Trong thời buổi khó khăn, đó là bữa cơm hiếm hoi có món thịt cả nhà được ăn cùng nhau. Cha ngồi lặng lẽ bên hiên mài lại con dao, thỉnh thoảng lại nhìn vào nhà rồi quay đi như cố giấu điều gì.

Anh trai bà khi ấy mới hai mươi tuổi.

Chiếc ba lô đã được chuẩn bị từ hôm trước.

Chỉ có vài bộ quần áo, chiếc khăn mặt, quyển sổ nhỏ và tấm ảnh gia đình chụp vào dịp Tết.

Trong bữa cơm, mẹ liên tục gắp thức ăn cho con.

Anh lại gắp ngược trở lại bát của mẹ.

Cứ thế, miếng thịt nhỏ đi qua đi lại giữa hai mẹ con nhiều lần.

Cuối cùng, mẹ bật cười:

"Ăn đi con."

"Ra đó còn có sức."

Anh gật đầu.

Nhưng bà để ý thấy anh ăn rất ít.

Có lẽ vì nghẹn.

Hoặc cũng có thể vì anh biết mẹ đã dành phần ngon nhất cho mình.

Ăn xong, cả nhà ngồi ngoài sân.

Không ai nhắc đến chiến tranh.

Không ai nói đến ngày trở về.

Cha chỉ dặn:

"Làm người lính thì phải sống cho xứng đáng."

Anh đáp ngắn gọn:

"Con nhớ."

Đó là cuộc trò chuyện cuối cùng giữa hai cha con.

Sáng hôm sau, cả làng tiễn những thanh niên lên đường nhập ngũ.

Bà khi ấy mới mười tuổi, chạy theo anh một quãng rất xa.

Đến đầu làng, anh quay lại, xoa đầu em gái rồi cười:

"Ở nhà ngoan."

"Khi nào anh về sẽ mua kẹo."

Đó là lời hứa anh không bao giờ thực hiện được.

Hai năm sau, giấy báo tử được gửi về.

Gia đình không tìm thấy hài cốt.

Chỉ biết anh đã hy sinh trong một trận chiến ở chiến trường miền Nam.

Mẹ cất chiếc bát mà anh dùng trong bữa cơm cuối lên chạn.

Không ai được dùng đến.

Suốt nhiều năm.

Mỗi dịp giỗ anh, mẹ lại lấy chiếc bát xuống, đặt thêm đôi đũa và xới đầy một bát cơm như khi anh còn ở nhà.

Bà hỏi:

"Anh có ăn được đâu mẹ?"

Mẹ chỉ khẽ đáp:

"Mẹ biết."

"Nhưng mẹ sợ con đói."

Lớn lên, bà lập gia đình rồi có con, có cháu.

Chiếc bát cũ được mẹ trao lại cho bà gìn giữ.

Men sứ đã sứt một góc.

Màu trắng cũng ngả vàng theo thời gian.

Nhưng với bà, đó là kỷ vật quý giá nhất trong ngôi nhà.

Mỗi lần nhìn thấy nó, bà lại nhớ đến nụ cười của người anh và bữa cơm chiều năm ấy.

Có lần, cháu nội hỏi:

"Sao bà giữ cái bát cũ này mãi?"

Bà bế cháu ngồi vào lòng rồi kể câu chuyện của gia đình.

Đứa bé lặng im nghe đến cuối.

Rồi bất ngờ hỏi:

"Nếu bác còn sống thì bây giờ bao nhiêu tuổi hả bà?"

Bà ngước nhìn lên bàn thờ.

Khẽ mỉm cười.

"Nhiều tuổi lắm."

"Nhưng trong ký ức của bà..."

"...bác vẫn mãi là chàng trai hai mươi tuổi."

Chiều hôm ấy, bà lấy chiếc bát xuống lau sạch, đặt lên bàn thờ cùng một bát cơm nóng.

Khói hương bay chậm trong căn nhà nhỏ.

Ngoài sân, lũ trẻ vẫn ríu rít nô đùa.

Tiếng cười ấy khiến bà chợt hiểu rằng sự hy sinh của anh và biết bao người lính năm xưa đã không vô nghĩa.

Họ ra đi để những bữa cơm gia đình hôm nay được trọn vẹn.

Để những đứa trẻ lớn lên không còn phải chia tay người thân trong khói lửa.

Để mỗi căn bếp chỉ còn mùi cơm mới, không còn mùi thuốc súng.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng bữa cơm cuối trước giờ xuất quân vẫn còn nguyên trong ký ức của người em gái năm nào.

Đó không phải là bữa cơm có nhiều món ngon.

Cũng không phải bữa cơm dài nhất.

Nhưng là bữa cơm chứa đựng nhiều yêu thương nhất, nhiều nước mắt nhất và cũng là lời tiễn biệt lặng lẽ nhất của một gia đình Việt Nam trong những năm tháng hoa lửa.

Có những câu chuyện lịch sử không bắt đầu từ chiến trường.

Chúng bắt đầu từ một mâm cơm đơn sơ, nơi có người mẹ cố gắp thêm cho con một miếng thịt, có người cha giấu nỗi nghẹn sau lời dặn dò và có một chàng trai tuổi hai mươi mang theo tình yêu gia đình để bước vào cuộc chiến vì Tổ quốc.