Bữa cơm đạm bạc với đồng bào Cao Bằng

Mỗi lần lên Cao Bằng, tôi thường được nghe các cụ già kể về những ngày Bác Hồ sống và hoạt động ở Pác Bó năm 1941. Giữa bao nhiêu câu chuyện lớn lao của lịch sử, điều làm tôi nhớ nhất lại là một bữa cơm đạm bạc bên bếp lửa của đồng bào vùng cao.

Đó là những ngày đầu Bác vừa trở về Tổ quốc sau ba mươi năm bôn ba tìm đường cứu nước. Cuộc sống ở Pác Bó vô cùng thiếu thốn. Đồng bào các dân tộc nơi đây cũng nghèo lắm, quanh năm dựa vào nương ngô, ruộng ít, áo quần vá nhiều chỗ. Nhưng khi biết có cán bộ cách mạng về hoạt động, bà con vẫn âm thầm giúp đỡ hết lòng.

Một buổi chiều mưa lạnh, Bác cùng vài đồng chí đến nghỉ tại nhà một gia đình người Nùng ở gần Pác Bó. Ngôi nhà sàn nhỏ, mái lợp lá cọ, khói bếp quyện trong sương núi. Chủ nhà là một cụ ông tóc đã bạc và người con dâu trẻ đang bế đứa bé nhỏ.

Thấy khách đến, cả nhà vội dọn bếp, lấy ghế mời ngồi. Người con dâu ái ngại nói:

— Nhà nghèo quá, không có gì tiếp các cán bộ.

Bác mỉm cười hiền hậu:

— Có gì ăn nấy, quý nhất là tình cảm của đồng bào.

Bữa cơm hôm ấy chỉ có ngô đồ, ít rau rừng, bát canh măng và vài con cá suối nhỏ. Mâm cơm đặt trên chiếc mẹt tre cũ. Đồng bào mời Bác ăn phần cá nhiều hơn, nhưng Người gắp lại cho các cháu nhỏ rồi nói:

— Các cháu đang tuổi lớn, phải ăn cho khỏe.

Cả nhà nhìn nhau xúc động.

Trong bữa ăn, Bác hỏi chuyện mùa màng, hỏi xem bà con có đủ ăn không, trẻ con có được học chữ không. Cụ ông thở dài:

— Dân mình nghèo lắm, chỉ mong có ngày không còn bị áp bức nữa.

Bác lặng im một lúc rồi nói chậm rãi:

— Ngày ấy sẽ đến, nhưng phải nhờ sức của toàn dân.

Không khí trong căn nhà sàn bỗng ấm lên bên ánh lửa bập bùng.

Điều khiến tôi cảm động nhất là sau bữa cơm, Bác không để chủ nhà dọn một mình. Người cùng các đồng chí thu bát đũa, xếp lại mẹt tre. Người con dâu luống cuống:

— Bác để cháu làm ạ!

Bác cười:

— Việc nhỏ thôi mà, ai cũng phải cùng làm.

Đêm ấy, Bác nghỉ trên sàn gỗ, chỉ trải tấm chăn mỏng. Trước khi ngủ, Người còn dặn các đồng chí:

— Đồng bào nghèo mà giúp mình như thế, mình phải thương dân và giữ gìn từng hạt gạo của dân.

Nhiều năm sau, gia đình ấy vẫn kể lại bữa cơm hôm đó như một kỷ niệm thiêng liêng. Họ không nhớ hết những điều Bác nói về chính trị, nhưng nhớ rất rõ người cán bộ gầy gầy, ăn cơm như mọi người, nhường phần ngon cho trẻ nhỏ và tự tay dọn mâm sau bữa ăn.

Khi kể lại câu chuyện “Bữa cơm đạm bạc với đồng bào Cao Bằng”, tôi luôn nghĩ rằng sức mạnh của cách mạng không chỉ nằm ở những quyết định lớn lao, mà còn ở sự gắn bó giữa lãnh tụ và nhân dân. Chính những bữa cơm nghèo ấy đã nuôi dưỡng cách mạng, che chở cán bộ và tạo nên niềm tin son sắt của đồng bào đối với Đảng và Bác Hồ.

Hôm nay, cuộc sống đã đổi thay nhiều. Nhưng mỗi khi nhìn mâm cơm đủ đầy, ta càng hiểu giá trị của những ngày gian khó năm xưa — khi một bát canh măng, vài con cá suối và tấm lòng của đồng bào Cao Bằng đã trở thành một phần của lịch sử dân tộc.